Złoty




Złoty (zł, aktualny kod ISO 4217 PLN) – podstawowa jednostka monetarna w Polsce, dzieli się na 100 groszy.

Nazwę polskiej jednostki monetarnej wprowadzono w 1919<ref>Ustawa z dnia 28 lutego 1919 r. w sprawie nazwy monety polskiej ().</ref>, parytet złota określono w 1922<ref>Ustawa z dnia 26 września 1922 r. w przedmiocie uzupełnienia art. 1 ustawy z dnia 28 lutego 1919 r. w sprawie nazwy monety polskiej ().</ref>.

Historia złotego

I Rzeczpospolita i okres rozbiorów

Złoty pojawił się po raz pierwszy jako moneta w 1663 r. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku złoty został wprowadzony do obiegu 29 kwietnia 1924. W XIV i XV w. złotym nazywano złote dukaty zagraniczne z obiegiem w Polsce, początkowo obliczane na 14 groszy. Uchwałą sejmu z 1496 r. ustalono kurs złotego na 30 groszy. Z biegiem czasu kurs ten – z uwagi na zmieniający się parytet ceny złota i srebra – nie utrzymał się. Wtedy ustaliło się określenie jednostki obrachunkowej równej 30 groszy (gr) jako złoty polski (złp) zwanej też florenem (fl). Natomiast złoty dukat otrzymał nazwę złoty czerwony.

Złoty pozostawał przez dłuższy czas jednostką wyłącznie obrachunkową. Obiegowe monety obejmowały następujące nominały:

Po raz pierwszy złoty pojawił się jako moneta w roku 1663 pod postacią tymfa.

W XVII w. 1 złoty czerwony liczony był na 4–6 złp. Przy reformie monetarnej króla Stanisława Augusta złoty stał się jednostką zasadniczą o kursie 1 złp = 30 gr. Stosunek ten utrzymał się przez czasy Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego. Mennica warszawska biła monety złotowe do 1841 r.

II Rzeczpospolita


Złoty wprowadzony został do obiegu 29 kwietnia 1924 w wyniku reformy pieniężnej przeprowadzonej przez ministra finansów Władysława Grabskiego i zastąpił zdewaluowaną markę polską, walutę Królestwa Polskiego (regencyjnego). Nowa waluta została oparta na parytecie złota, wartość 1 złotego ustalono na równoważną 0,1687 grama złota. Ówczesny złoty był więc wart około piętnastu obecnych (2009), lecz siłę nabywczą miał taką samą, jak siedem obecnych złotych<ref>Zbigniew Nestorowicz: „Polski talar dla Europy”, Tygodnik Powszechny [dostęp: 2009-08-07].</ref>.

Wśród proponowanych nazw nowej waluty II Rzeczypospolitej największą popularnością cieszyły się „lech”<ref>Dekret z dn. 5 II 1919 r. w przedmiocie jednostki monetarnej waluty polskiej („lech” – „grosz”) w: „Dziennik Praw” (później D.U.), nr 14, poz. 174; art. 2: „Wykonanie tego dekretu porucza się Ministrowi Skarbu.”).</ref>, „pol” i „złoty”<ref>Ustawa z dn. 28 II 1919 r. w sprawie nazwy monety polskiej (zmiana „lecha” na „złoty) w: „Dziennik Praw” (później D.U.), nr 20, poz. 230; art. 4: „Ustawa niniejsza wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.”).</ref>. Ostatecznie wybrano nazwę złoty, która odwoływała się do historycznej jednostki monetarnej Królestwa Polskiego (kongresowego).

Okupacja niemiecka


Po wybuchu II wojny światowej Niemcy wprowadzili do obiegu na terytorium Generalnego Gubernatorstwa nowy pieniądz o tej samej, co przed wojną nazwie – złoty. Przedwojenne banknoty złotowe Banku Polskiego zostały ostemplowane i w roku 1940 wymienione na banknoty okupacyjne (z limitami wymiany zróżnicowanymi dla Niemców, Polaków, Żydów, przedsiębiorstw). Okupacyjne złote sygnowane były przez Bank Emisyjny w Polsce z siedzibą w Krakowie. Była to jedyna instytucja (poza Polskim Czerwonym Krzyżem) na terenach okupowanych przez Rzeszę Wielkoniemiecką, gdzie w nazwie dopuszczono słowo „Polska”. Prezesem Banku został Feliks Młynarski, przedwojenny wiceprezes Banku Polskiego. Młynarski uzyskał tajną zgodę Rządu RP na uchodźstwie na objęcie stanowiska. Banknoty miały napisy po polsku, ale nie było na nich godła Polski ani żadnych innych polskich symboli narodowych. Od nazwiska Młynarskiego banknoty emitowane przez Bank Emisyjny w Polsce były popularnie zwane młynarkami. Na terenach przyłączonych do Rzeszy (Wartheland oraz tereny włączone w Danzig-Westpreußen, Oberschlesien i Ostpreußen) w obiegu była Reichsmarka, a na zajętych przez ZSRR (Kresy Wschodnie) – rubel.

Polska Ludowa i obecna Rzeczpospolita Polska

30 października 1950 r. zostały wprowadzone nowe pieniądze, które zostały wymienione w stosunku 100:3 dla płac i 100:1 dla banknotów w obiegu i depozytów bankowych (konfiskata 2/3 oszczędności ludności)<ref>NBPortal.pl214172173 [http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/banknoty_i_monety/banknoty_obiegowe.html Banknoty emitowane przez NBP
  • Monety emitowane przez NBP
  • Zasady wykorzystywania wizerunków polskich banknotów i monet



    • Złoty
    Polish złoty
    Złoty