Województwo wołyńskie (II Rzeczpospolita)
, 1931
Województwo wołyńskie – województwo II Rzeczypospolitej istniejące w latach 1921–1939 ze stolicą w Łucku.
Województwo zostało utworzone 19 lutego 1921 roku<ref></ref>. Największą zmianą terytorialną w ciągu istnienia województwa było przyłączenie 16 grudnia 1930 roku powiatu sarneńskiego z województwa poleskiego<ref name="sarny"/>. W 1938 roku powierzchnia województwa wynosiła 35 754 km². Poza Łuckiem, głównymi miastami były Równe (największe miasto), Kowel, Krzemieniec, Ostróg, Włodzimierz i Dubno.
Ludność
W spisie z 1921 roku zarejestrowano 1 437 907 mieszkańców<ref name="skorowidzwołyński">Wg publikacji: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom IX - Województwo Wołyńskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924</ref>.- Podział ludności według narodowości<ref name="skorowidzwołyński" />:
- Podział ludności według wyznania<ref name="skorowidzwołyński" />:
- prawosławne - 74,2%; 1 066 842
- rzymskokatolickie - 11,6%; 166 512
- mojżeszowe- 11,5%; 164 740
- ewangelickie - 2,55%; 36 695
W 1931 r. województwo wołyńskie zamieszkiwało 2 085 600 osób<ref> Wszystkie dane za: Mały Rocznik Statystyczny 1938, wyniki spisu powszechnego 1931</ref>.
Skład ludności:- według narodowości:
- według wyznań:
- prawosławne - 69,8%; 1 455 900
- rzymskokatolickie - 15,7% ; 327 900
- mojżeszowe- 10% ; 207 800
- ewangelickie - 2,6% - 53 400
- wskaźnik analfabetyzmu 1921 - 68,8% ludności niepiśmiennej (58,1% -mężczyźni, 78,7% kobiety) ; 1931 - 47,8% ( 32,2% mężczyźni, 62,3% - kobiety)
- według źródła utrzymania - 79,4% -rolnictwo; 8,5% - przemysł; 4,8% - handel; 1,7% - komunikacja.
Podział administracyjny
Powierzchnia powiatów według stanu na 1939 r., w przypadku wcześniejszego zniesienia lub zmiany przynależności wojewódzkiej powiatu na ostatni rok istnienia w ramach danego województwa. Liczba ludności na podstawie spisu powszechnego z 1931 r., w przypadku powiatów zniesionych lub przeniesionych przed tą datą, dane ze spisu powszechnego z 1921 r.
{ class="wikitable" style="width: 60%"
! style="width: 30%" Powiat
! style="width: 8%" Pow. km²
! style="width: 11%" Mieszk.
! style="width: 6%"
! style="width: 16%" Miasto powiatowe
! style="width: 11%" Mieszk.
6 align="center" bgcolor="FED66B" Województwo wołyńskie
dubieński <small>(lub dubnowski)</small>
align="right" 3275
align="right" 226.700
align="center"
Dubno
align="right" 12.696
horochowski
align="right" 1757
align="right" 122.100
align="center"
Horochów
align="right" 5.991
kostopolski (od 1925) ²
align="right" 3496
align="right" 159.600
align="center"
Kostopol
align="right" 6.523
kowelski
align="right" 5682
align="right" 255.100
align="center"
Kowel
align="right" 27.653
krzemieniecki
align="right" 2790
align="right" 243.000
align="center"
Krzemieniec
align="right" 19.997
lubomelski
align="right" 2054
align="right" 85.500
align="center"
Luboml
align="right" 4.111
łucki
align="right" 4767
align="right" 290.800
align="center"
Łuck
align="right" 37.737
ostrogski (do 1924) ³
align="right" 818
align="right" 56.595
align="center"
Ostróg
align="right" 12.975
rówieński ²
align="right" 2898
align="right" 252.800
align="center"
Równe
align="right" 40.788
sarneński (od 1930) ¹
align="right" 5478
align="right" 181.300
align="center"
Sarny
align="right" 7.587
włodzimierski
align="right" 2208
align="right" 150.400
align="center"
Włodzimierz
align="right" 24.609
zdołbunowski (od 1925) ³
align="right" 1349
align="right" 118.300
align="center"
Zdołbunów
align="right" 10.228
6 align="left"; bgcolor="F2F2F2" ¹ <small> 16 grudnia 1930 r. przyłączono do woj. wołyńskiego powiat sarneński z woj. poleskiego (). </small>
6 align="left"; bgcolor="F2F2F2" ² <small> 1 stycznia 1925 r. utworzono powiat kostopolski z części powiatu rówieńskiego (). </small>
6 align="left"; bgcolor="F2F2F2" ³ <small> 1 stycznia 1925 r. przemianowano powiat ostrogski na zdołbunowski (). </small>
}
Wojewodowie wołyńscy w II Rzeczypospolitej
- Stanisław Jan Krzakowski 14 marca 1921 – 7 lipca 1921
- Tadeusz Łada 7 lipca 1921 – 12 sierpnia 1921 (p.o.)
- Stanisław Downarowicz 13 sierpnia 1921 – 19 września 1921
- Tadeusz Dworakowski 10 października 1921 – 15 marca 1922 (p.o.)
- Mieczysław Mickiewicz 22 lutego 1922 – 1 lutego 1923
- Stanisław Srokowski 1 lutego 1923 – 29 sierpnia 1924
- Kajetan Olszewski 29 sierpnia 1924 – 4 lutego 1925
- Aleksander Dębski 4 lutego 1925 – 28 sierpnia 1926
- Władysław Mech 28 sierpnia 1926 – 9 lipca 1928
- Henryk Józewski 9 lipca 1928 – 29 grudnia 1929
- Józef Śleszyński 13 stycznia 1930 – 5 czerwca 1930 (p.o.)
- Henryk Józewski 5 czerwca 1930 – 13 kwietnia 1938
- Aleksander Hauke-Nowak 13 kwietnia 1938 – Wrzesień 1939
Miasta i miasteczka
Synteza
W latach międzywojennych istniały trzy rodzaje jednostek osadniczych o charakterze topograficznie miejskim miasto, miasteczko i osada miejska. Na terenie woj. wołyńskiego występowały dwie formy (miasta i miasteczka).
Określenie miasto miało w latach międzywojennych trojakie znaczenie. Mogło odnosić się wyłącznie do charakteru prawnego miejscowości (a więc typu jednostki administracyjnej), co nie znaczyło automatycznie że "miasto administracyjne" faktycznie posiadało prawa miejskie. Podstawą zaliczenia danej miejscowości do grupy miast było tzw. kryterium administracyjne, jako najwięcej odpowiadające rozwojowi stosunków i życia. Mimo że większość miast prawnych prawa miejskie posiadała, wiele z nich miało zaledwie prawa miasteczka a niektóre miasta (Nisko, Borysław, Tustanowice) były wręcz wsiami<ref name="skorowidzlwowski">Wg publikacji: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom XIII - Województwo Lwowskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924</ref>.
Odwrotnie wiele miasteczek, a nawet miast – a więc faktycznie posiadających prawa miasteczka bądź prawa miejskie – były wsiami w gminach wiejskich<ref name="skorowidzlwowski"/>. Jednostki te w ogólnych publikacjach nie są zaliczane do miast (a więc nie wpływają na liczbę miast województwa), co jednak lekceważy fakt posiadania praw miasteczka/praw miejskich (poniższa tabela je uwzględnia z zachowaną dystynkcją).
Wreszcie, niektóre miejscowości posiadały w nazwie wyraz Miasto – pisany wielką literą – mimo braku praw miejskich (np. Pruchnik Miasto, Waręż Miasto, Tartaków Miasto). Wyraz ten stanowił integralną część nazwy miejscowości (choć nie przesądzał bynajmniej jej charakteru topograficznego) aby odróżnić ją od innej (topograficznie wiejskiej) miejscowości o identycznej nazwie w tej samej okolicy (np. Pruchnik-Wieś, Waręż-Wieś, Tartaków-Wieś)<ref name="skorowidzlwowski"/>.
Za II Rzeczypospolitej w poczet miast (gmin miejskich) zaliczano różne grupy miejscowości zależnie od obszaru dawnego zaboru, w których się znajdowały. W województwach wschodnich byłego zaboru rosyjskiego (m.in. w woj. poleskim) po odzyskaniu niepodległości panowało zamieszanie co do charakteru prawnego miejscowości posiadających prawa miejskie/miasteczka. Sprawa ta została częściowo uregulowana różnymi rozporządzeniami<ref>Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich z dnia 27 czerwca 1919, Nr. 7, poz. 460</ref><ref>Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich z dnia 14 sierpnia 1919, Nr. 12, poz. 99</ref><ref>Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich z dnia 16 sierpnia 1919, Nr. 13, poz. 112</ref><ref>Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich z dnia 7 listopada 1919, Nr. 32, poz. 345</ref>, lecz przepisy były tylko częściowo wykonywane<ref>Dane z 1924 roku</ref>. Ostatecznie w woj. poleskim za miasta uznano wszystkie miejscowości posiadające w 1924 roku prawa miejskie bądź te miejscowości o prawach miasteczka, które liczyły ponad 2.000 mieszkańców. Jednakże Główny Urząd Statystyczny (na którego danych poniższa tabela jest utworzona) oparł wykaz nie na stanie faktycznym, lecz na obowiązujących przepisach prawno-administracyjnych (przez to są w nim niewielkie rozbieżności, np. Łokacze). Stąd:
- Za miasta (gminy miejskie) uznano wszelkie miejscowości, które za czasów rosyjskich posiadały ustrój miejski, o ile liczą (w 1924 roku) więcej niż 4.000 mieszkańców
- Za miasteczka (gminy miejskie) uznano wszelkie miejscowości o charakterze miasteczkowym z liczbą mieszkańców (w 1924 roku) od 2.000<ref>Dokładnie 1.984 w przypadku Łohiszyna</ref> do 4.000 mieszkańców
- Za miasta/miasteczka (gminy miejskie) uznano także wszelkie inne miejscowości, na które ustawa miejska (względnie tymczasowa ustawa miejska) została rozciągnięta indywidualnymi rozporządzeniami Komisarza Generalnego Ziem Wschodnich<ref name="skorowidzpoleski">Wg publikacji: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom VIII - Województwo Poleskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924</ref>
W poniższej sortowalnej tabeli umieszczono wszystkie miasta i miasteczka województwa wołyńskiego obu typów (stan na 1924 rok) z podziałem na charakter prawny (rodzaj jednostki administracyjnej) i przywileje (prawa miejskie/miasteczka). W późniejszych latach część najmniejszych miast status miejski utraciła; w wykazie oznaczono (►) miasta, które w 1937 roku były już wsiami<ref name=autonazwa1></ref>.
Wykaz
W poniższej sortowalnej tabeli umieszczono wszystkie miasta i miasteczka województwa wołyńskiego obu typów (stan na 1924 rok) z podziałem na charakter prawny (rodzaj jednostki administracyjnej) i przywileje (prawa miejskie/miasteczka). W późniejszych latach część najmniejszych miast status miejski utraciła; w wykazie oznaczono (►) miasta, które w 1937 roku były już wsiami<ref name=autonazwa1 />.
<small>Stan ludności: na 30 czerwca 1921 roku (niezależnie od statusu jednostki w 1921 roku)</small>
<small>Główne źródło: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom IX - Województwo Wołyńskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923</small>
<small>Źródła uzupełniające: Dzienniki Ustaw, przedstawione w przypisach; Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom VIII - Województwo Poleskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924</small>
<small> ► = status miejski utracony przed 1937 rokiem</small>
{ class="sortable wikitable" style="width: 82%"
! style="width: 4%" Herb
! style="width: 22%" Miejscowość
! style="width: 23%" Charakter prawny
! style="width: 18%" Przywileje
! style="width: 17%" Powiat
! style="width: 14%" Gmina
! style="width: 2%" Liczba mieszk.
align="center"
Aleksandrja<ref>Później jako Aleksandria</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
rówieński
Kustyń<ref>21 sierpnia 1925 roku gminę Kustyń przemianowano na gmina Aleksandrja ()</ref>
align="right" 1781
align="center"
Beresteczko
Miasto
Miasto
dubieński<ref name="hor">Od 1 stycznia 1925 w powiecie horochowskim ()</ref>
–
align="right" 5633
align="center"
Bereźne
Miasto
Miasteczko
rówieński<ref name="kost">Od 1 stycznia 1925 w nowo utworzonym powiecie kostopolskim ()</ref>
–
align="right" 2494
align="center"
Bereźne
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
rówieński<ref name="kost"/>
Bereźne
align="right" 1594
align="center"
Bereźnica (od 1930<ref name="sarny"/>)
Miasto ►
Miasteczko
sarneński<ref name="sarny">16 grudnia 1930 roku powiat sarneński wyłączono z woj. poleskiego i przyłączono do woj. wołyńskiego ()</ref>
–<ref>Po zniesieniu statusu miejskiego włączony do wiejskiej gminy Bereźnica</ref>
align="right" 2434
align="center"
Bereżce
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
krzemieniecki
Bereżce
align="right" 715
align="center"
Białozórka
Miasto ►
Miasteczko
krzemieniecki
–<ref>Po zniesieniu statusu miejskiego włączony do wiejskiej gminy Białozórka</ref>
align="right" 2231
align="center"
Boremel<ref name="boremel">W skorowidzu z 1923 roku Boremel jest wymieniony jako wieś, natomiast niejaka Michałówka (liczba mieszkańców 893) w gminie Boremel jest wyszczególniona jako miasteczko. Michałówki tej nie udało się zidentyfikować, natomiast późniejsze publikacje (np. Wołyński Dziennik Wojewódzki nr 1 z 4 stycznia 1936) wyliczają właśnie Boremel jako miasteczko, natomiast Michałówka w ogóle nie istnieje. Ponadto już w haśle () Boremel figuruje jako miasteczko, przez co klasyfikacja Boremla/Michałówki w skorowidzu z 1923 roku jest niejasna.</ref>
M-ko w gm. wiejskiej<ref name="boremel"/>
Miasteczko<ref name="boremel"/>
dubieński
Boremel
align="right" 935
align="center"
Czartorysk
Miasto ►
Miasteczko
łucki
–<ref>Po zniesieniu statusu miejskiego włączony do wiejskiej gminy Miedwieże</ref>
align="right" 2230
align="center"
Dąbrowica (od 1930<ref name="sarny"/>)
Miasto
Miasteczko
sarneński<ref name="sarny"/>
–
align="right" 2694
align="center"
Demidówka
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
dubieński
Kniahinin
align="right" 672
align="center"
Deraźne<ref>W publikacji źródłowej błędnie podane jako Derażne, sprostowane w erracie</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
rówieński<ref name="kost"/>
Deraźne
align="right" 701
align="center"
Drużkopol<ref>Obecnie część wsi Żurawniki</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
horochowski
Brany
align="right" 1121
align="center"
Dubno
Miasto
Miasto
dubieński
–
align="right" 9146
align="center"
Gródek<ref>Liczba mieszkańców łącznie z folwarkiem Gródek</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
kowelski
Gródek<ref name="gródek">Gminę Gródek przekształcono w kolejnych latach w gminę Maniewicze (brak informacji o dacie)</ref>
align="right" 856
align="center"
Horochów
Miasto
Miasto
horochowski
–
align="right" 4421
align="center"
Horyńgród<ref>W publikacji źródłowej błędnie podane jako Horyngród, sprostowane w erracie</ref><ref>Liczba mieszkańców łącznie z wsią Horyńgród</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
rówieński
Tuczyn
align="right" 2042
align="center"
Hoszcza
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
rówieński
Hoszcza
align="right" 1337
align="center"
Hulewicze<ref>Obecna nazwa Guliwka</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
kowelski
Gródek<ref>Gminę Gródek przekształcono w kolejnych latach w gminę Maniewicze (brak informacji o dacie); 1 kwietnia 1932 Hulewicze wyłączono z gminy Maniewicze i włączono je do gminy Powursk ()</ref>
align="right" 270
align="center"
Janówka<ref>Obecna nazwa Iwanówka</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
kowelski
Wielick
align="right" 247
align="center"
Jezierzany
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
kowelski
Nowy Dwór<ref>Gminę Nowy Dwór przekształcono w kolejnych latach w gminę Kupiczów (brak informacji o dacie)</ref>
align="right" 917
align="center"
Katrynburg<ref>Następnie jako Katerburg, obecnie Kateryniwka</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
krzemieniecki
Borki<ref>1 października 1933 roku Katrynburg (już jako Katerburg) wszedł w skład nowo utworzonej gminy Katerburg, której został siedzibą ()</ref>
align="right" 478
align="center"
Kisielin
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
horochowski
Kisielin
align="right" 458
align="center"
Kiwerce<ref>Liczba mieszkańców w gminie Poddębce podana łącznie z folwarkiem Kiwerce</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
łucki
Poddębce/Trościaniec<ref>Kiwerce leżały na granicy dwóch gmin; spośród 824 mieszkańców miasteczka – 552 mieszkało w gminie Poddębce, a 272 w gminie Trościaniec; 1 kwietnia 1930 roku Kiwerce weszły w skład nowo utworzonej gminy Kiwerce, której zostały siedzibą ()</ref>
align="right" 824
align="center"
Klewań
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
rówieński
Klewań
align="right" 1782
align="center"
Kołki
Miasto ►
Miasteczko
łucki
–<ref>Po zniesieniu statusu miejskiego włączony do wiejskiej gminy Kołki</ref>
align="right" 2145
align="center"
Korytnica
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
włodzimierski
Korytnica
align="right" 355
align="center"
Korzec
Miasto
Miasto
rówieński
–
align="right" 4946
align="center"
Kostopol
Miasto
Miasteczko<ref>1 stycznia 1923 nadanie praw miejskich; miasto (gminę miejską) utworzono z gromady miasteczkowej Kostopol (pełniącej przejściowo funkcje gminy miejskiej) oraz z wsi Kostopol i kolonii Kostopol, wyłączonych z gminy Kostopol ()</ref>
rówieński<ref name="kost"/>
–
align="right" 2990
align="center"
Kowel
Miasto
Miasto
kowelski
–
align="right" 20818
align="center"
Kozin
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
dubieński
Krupiec
align="right" 1021
align="center"
Krzemieniec
Miasto
Miasto
krzemieniecki
–
align="right" 16068
align="center"
Liszniówka
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
kowelski
Gródek<ref name="gródek"/>
align="right" 624
align="center"
Luboml
Miasto
Miasteczko<ref>W publikacji źródłowej błędnie podane jako miasto, sprostowane w erracie</ref>
lubomelski
–
align="right" 3328
align="center"
Ludwipol
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
rówieński<ref name="kost"/>
Ludwipol
align="right" 1239
align="center"
Łanowce
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
krzemieniecki
Białozórka<ref>1 stycznia 1924 roku Łanowce weszły w skład nowo utworzonej gminy Łanowce, której zostały siedzibą ()</ref>
align="right" 726
align="center"
Łobaczówka
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
dubieński<ref name="hor"/>
Beresteczko
align="right" 842
align="center"
Łokacze
Miasto<ref>Ustrój miejski miasteczka Łokacze winien być skasowany stosownie do art. 1 rozporządzenia z dn. 16 sierpnia 1919 r. (Dz.Ust.Z.C.Z.W. Nr. 13, poz. 112). Wykazano w dziale miast, ponieważ włączenie do gminy w chwili wydania publikacji (1923 rok) jeszcze nie nastąpiło</ref> ►
Miasteczko
horochowski
–<ref>Po zniesieniu statusu miejskiego włączony do wiejskiej gminy Chorów (Wg Wołyńskiego Dziennika Wojewódzkiego nr 1 z 4 stycznia 1936)</ref>
align="right" 1794
align="center"
Łuck
Miasto
Miasto
łucki
–
align="right" 21157
align="center"
Maciejów
Miasto ►
Miasteczko
kowelski
–<ref>Po zniesieniu statusu miejskiego włączony do wiejskiej gminy Maciejów</ref>
align="right" 2977
align="center"
Mielce
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
kowelski
Datyń
align="right" 158
align="center"
Mielnica
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
kowelski
Wielick
align="right" 899
align="center"
Międzyrzecz<ref>Późniejsza nazwa to Międzyrzec Korecki</ref>
Miasto ►
Miasteczko
rówieński
–<ref>Po zniesieniu statusu miejskiego włączony do wiejskiej gminy Międzyrzec</ref>
align="right" 2377
align="center"
Międzyrzecz<ref>Późniejsza nazwa to Międzyrzec Ostrogski</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
ostrogski<ref name="zdo"/>
Nowomalin
align="right" 1412
align="center"
Milanowicze<ref>Liczba mieszkańców łącznie z folwarkiem Milanowicze</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
kowelski
Stare Koszary
align="right" 436
align="center"
Milatyn
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
włodzimierski
Poryck
align="right" 366
align="center"
Mizocz
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
dubieński<ref name="zdo">Od 1 stycznia 1925 w nowo utworzonym powiecie zdołbunowskim ()</ref>
Mizocz
align="right" 1247
align="center"
Młynów
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
dubieński
Młynów
align="right" 1263
align="center"
Murawica<ref>Liczba mieszkańców łącznie z folwarkiem Murawica</ref><ref>Obecnie część osiedla Młynów</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
dubieński
Młynów
align="right" 376
align="center"
Niesuchojeże<ref>Oboczna nazwa Niesuchoiże, obecna nazwa Wola</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
kowelski
Niesuchojeże
align="right" 469
align="center"
Ołyka
Miasto
Miasto
dubieński<ref name="łuc">Od 1 stycznia 1925 w powiecie łuckim ()</ref>
–
align="right" 4333
align="center"
Opalin
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
lubomelski
Huszcza
align="right" 1226
align="center"
Ostrożec
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
dubieński
Malin
align="right" 638
align="center"
Ostróg
Miasto
Miasto
ostrogski<ref name="zdo"/>
–
align="right" 12975
align="center"
Ozdziutycze<ref>Oboczna nazwa Oździutycze</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
horochowski
Kisielin
align="right" 1015
align="center"
Poczajów Nowy
Miasto ►
Miasteczko
krzemieniecki
–<ref>Po zniesieniu statusu miejskiego włączony do wiejskiej gminy Poczajów</ref>
align="right" 2317
align="center"
Poryck
Miasto ►
Miasteczko
włodzimierski
–<ref>Po zniesieniu statusu miejskiego włączony do wiejskiej gminy Poryck</ref>
align="right" 2129
align="center"
Rachmanów
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
krzemieniecki
Szumsk
align="right" 709
align="center"
Radziwiłłów
Miasto
Miasto
krzemieniecki<ref name="dub">Od 1 stycznia 1925 w powiecie dubieńskim ()</ref>
–
align="right" 4240
align="center"
Rafałówka (od 1930<ref name="sarny"/>)
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
sarneński<ref name="sarny"/>
Rafałówka
align="right" 1315
align="center"
Ratno
Miasto
Miasteczko
kowelski
–
align="right" 2410
align="center"
Rokitno (od 1930<ref name="sarny"/>)
Miasto
Miasteczko<ref>Prawa miejskie od 15 kwietnia 1927 podczas przynależności do woj. poleskiego (); status gminy miejskiej od początku II RP</ref>
sarneński<ref name="sarny"/>
–
align="right" 1491
align="center"
Rożyszcze
Miasto
Miasteczko
łucki
–
align="right" 3263
align="center"
Równe
Miasto
Miasto
rówieński
–
align="right" 30482
align="center"
Sarny (od 1930<ref name="sarny"/>)
Miasto
Miasto
sarneński<ref name="sarny"/>
–
align="right" 5931
align="center"
Sokul<ref>Liczba mieszkańców łącznie z folwarkiem Sokul</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
łucki
Rożyszcze
align="right" 953
align="center"
Stepań
Miasto ►
Miasteczko
rówieński<ref name="kost"/>
–<ref>Po zniesieniu statusu miejskiego włączony do wiejskiej gminy Stepań</ref>
align="right" 2513
align="center"
Szumsk
Miasto ►
Miasteczko
krzemieniecki
–<ref>Po zniesieniu statusu miejskiego włączony do wiejskiej gminy Szumsk</ref>
align="right" 2345
align="center"
Świniuchy<ref>Obecna nazwa Prywitne</ref><ref>Liczba mieszkańców łącznie z wsią Świniuchy</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
horochowski
Świniuchy
align="right" 1220
align="center"
Targowica<ref>Inaczej Targowica Wołyńska</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
dubieński
Jarosławicze
align="right" 655
align="center"
Tomaszgród (od 1930<ref name="sarny"/>)
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
sarneński<ref name="sarny"/>
Klesów
align="right" 803
align="center"
Torczyn
Miasto ►
Miasteczko
łucki
–<ref>Po zniesieniu statusu miejskiego włączony do wiejskiej gminy Torczyn</ref>
align="right" 3208
align="center"
Trojanówka
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
kowelski
Gródek<ref name="gródek"/>
align="right" 647
align="center"
Tuczyn
Miasto ►
Miasteczko
rówieński
–<ref>Po zniesieniu statusu miejskiego włączony do wiejskiej gminy Tuczyn</ref>
align="right" 2943
align="center"
Turzysk
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
kowelski
Turzysk
align="right" 1501
align="center"
Uściług
Miasto
Miasteczko
włodzimierski
–
align="right" 3728
align="center"
Warkowicze
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
dubieński
Warkowicze
align="right" 1099
align="center"
Werba
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
dubieński
Werba
align="right" 402
align="center"
Wiśniowiec Nowy
Miasto ►
Miasto
krzemieniecki
–<ref>Po zniesieniu statusu miejskiego włączony do wiejskiej gminy Wiśniowiec</ref>
align="right" 4028
align="center"
Włodzimierz
Miasto
Miasto
włodzimierski
–
align="right" 11623
align="center"
Włodzimierzec (od 1930<ref name="sarny"/>)
Miasto ►
Miasteczko
sarneński<ref name="sarny"/>
–<ref>Po zniesieniu statusu miejskiego włączony do wiejskiej gminy Włodzimierzec</ref>
align="right" 2935
align="center"
Wyżgródek<ref>Następnie jako Wyszogródek</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
krzemieniecki
Wyżgródek<ref>Następnie jako gmina Wyszogródek</ref>
align="right" 976
align="center"
Wyżwa Nowa
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
kowelski
Siedliszcze
align="right" 1973
align="center"
Zdołbunów
Miasto
Miasto
rówieński<ref name="zdo"/>
–
align="right" 7279
align="center"
Zofjówka<ref>Później jako Zofiówka i Trochimbrod</ref>
M-ko w gm. wiejskiej
Miasteczko
łucki
Silno
align="right" 1549
}
Zobacz też