Województwo mazowieckie


Województwo mazowieckie – jednostka podziału administracyjnego Polski, największe pod względem powierzchni i ludności województwo. Obejmuje obszar o powierzchni 22 892,48 km². Według danych z 2010 r. miało 5,24 mln mieszkańców. Siedzibą władz województwa jest Warszawa.
Województwo zostało utworzone 1 stycznia 1999 r.

Historia

Historycznie województwo mazowieckie istniało w latach 1526-1795 i 1816-1837.

Obecne województwo mazowieckie zostało utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego:

Geografia

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia województwa wynosiła 35 558,47 km², co stanowi 11,4% powierzchni Polski<ref></ref>. Mazowieckie jest największym co do powierzchni województwem w Polsce.

Położenie administracyjne

Województwo jest położone w środkowo-wschodniej Polsce i graniczy z następującym województwami:

Położenie fizycznogeograficzne


Województwo położone jest w większości na obszarze Niżu Środkowoeuropejskiego, tylko jego niewielkie wschodnie fragmenty leżą na terenie Niżu Wschodniobałtycko-Białoruskiego, a południowe na terenie Wyżyn Polskich. Obszar Województwa zawiera się w 11 makroregionach fizycznogeograficznych i 34 mezoregionach.

Położenie historyczne

Mimo że województwo mazowieckie jest często określane jako Mazowsze, nie jest nim w całości. Wschodnia część województwa to region Podlaski (w znacznie mniejszym stopniu niż geograficznie), natomiast południowa część to ziemia sandomierska będąca częścią Małopolski. Różnice historyczno-kulturowe widoczne są w wielu aspektach, m.in. w architekturze wiejskiej, sposobie zwijania snopów siana czy strojach ludowych. Natomiast część historycznego Mazowsza (większość byłego województwa łomżyńskiego z miastami: Łomża, Zambrów, Grajewo, Kolno i Wysokie Mazowieckie) leży poza obecnym terytorium województwa mazowieckiego.

Demografia

w województwie mazowieckim terenów wiejskich w osobach na km² (w przekroju gminnym, stan 1 stycznia 2007 roku) http://www.stat.gov.pl/gus/45_908_PLK_HTML.htm.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. województwo mazowieckie miało 5 242 911 mieszkańców, co stanowiło 13,7% ludności Polski<ref name="Ludność2010-12"></ref>. Mazowieckie jest województwem o największej liczbie ludności w Polsce.

Dane z 31 grudnia 2007 r.<ref name="pl-gus3"></ref>:
{border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; text-align:right;"
!Opis 2Ogółem 2Kobiety 2Mężczyźni

jednostka osób% osób% osób%

populacja 5 188 488 100 2 705 344 52,1 2 483 144 47,9

powierzchnia 6 35 558,18&nbsp;km²

gęstość zaludnienia
(mieszk./km²) 2 145,9 2 76,1 2 69,8
}

Podział administracyjny


Województwo mazowieckie składa się z 37 powiatów i 5 miast na prawach powiatu. Powiaty dzielą się na 314 gmin – 35 miejskich, 50 miejsko-wiejskich i 229 wiejskich.

Powiaty:
Miasta na prawach powiatu:

Miasta

W województwie mazowieckim jest 85 miast, w tym 5 miast na prawach powiatu i 30 miast na prawach gminy.

<center>
{ class="wikitable sortable" style="text-align:center"

! style="width:10px" class="unsortable" Herb !! style="width:50px" Miasto !! style="width:50px" Powiat !!style="width:40px" Ludność<ref></ref> !!style="width:40px" Pow.
<small>(km2)</small><ref></ref> !!style="width:60px" Gęst. zal.
<small>(os./km2)</small>

Warszawa na prawach powiatu 1720398 517,90 3322

Radom na prawach powiatu 222496 111,80 1990

Płock na prawach powiatu 126061 88,06 1432

Siedlce na prawach powiatu 77392 31,87 2428

Pruszków pruszkowski 56929 19,19 2967

Ostrołęka na prawach powiatu 53710 29,00 1852

Legionowo legionowski 52400 13,60 3853

Ciechanów ciechanowski 44963 32,84 1369

Otwock otwocki 44487 47,33 940

Piaseczno piaseczyński 42295 16,22 2608

Żyrardów żyrardowski 41220 14,35 2872

Mińsk Mazowiecki miński 38697 13,12 2949

Sochaczew sochaczewski 37585 26,13 1438

Wołomin wołomiński 37117 17,24 2153

Mława mławski 29652 35,50 835

Ząbki wołomiński 28644 11,13 2574

Nowy Dwór Mazowiecki nowodworski 27774 28,27 982

Grodzisk Mazowiecki grodziski 27767 13,19 2105

Wyszków wyszkowski 27126 20,78 1305

Marki wołomiński 26753 26,03 1028

Piastów pruszkowski 22922 5,76 3980

Ostrów Mazowiecka ostrowski 22536 22,09 1020

Płońsk płoński 22486 11,60 1938

Józefów otwocki 20132 23,92 842

Kobyłka wołomiński 19723 19,64 1004

Pionki radomski 19120 18,34 1043

Sulejówek miński 19120 19,31 990

Pułtusk pułtuski 19078 23,00 829

Gostynin gostyniński 18888 32,40 583

Sokołów Podlaski sokołowski 18481 17,50 1056

Sierpc sierpecki 18368 18,60 988

Kozienice kozienicki 17886 10,45 1712

Zielonka wołomiński 17464 79,48 220

Konstancin-Jeziorna piaseczyński 16963 17,74 956

Przasnysz przasnyski 16796 25,16 668

Garwolin garwoliński 16773 22,08 760

Łomianki warszawski zachodni 16637 8,40 1981

Milanówek grodziski 16126 13,52 1193

Grójec grójecki 15533 8,57 1812

Węgrów węgrowski 12641 35,50 356

Brwinów pruszkowski 12525 10,06 1245

Błonie warszawski zachodni 12344 9,12 1354

Szydłowiec szydłowiecki 11873 21,93 541

Warka grójecki 11435 26,77 427

Góra Kalwaria piaseczyński 11428 13,72 833

Karczew otwocki 10271 28,12 365

Maków Mazowiecki makowski 9755 10,30 947

Radzymin wołomiński 9699 23,32 416

Ożarów Mazowiecki warszawski zachodni 8848 5,71 1550

Żuromin żuromiński 8810 11,11 793

Zwoleń zwoleński 7958 15,91 500

Tłuszcz wołomiński 7594 7,91 960

Nasielsk nowodworski 7470 12,57 594

Białobrzegi białobrzeski 7294 7,51 971

Łosice łosicki 7176 23,75 302

Łochów węgrowski 6559 13,39 490

Mszczonów żyrardowski 6247 8,56 730

Przysucha przysuski 6154 7,02 877

Lipsko lipski 5702 15,70 363

Iłża radomski 5062 15,83 320

Łaskarzew garwoliński 4884 15,35 318

Raciąż płoński 4642 18,60 250

Pilawa garwoliński 4370 6,62 660

Skaryszew radomski 4219 27,49 153

Żelechów garwoliński 4134 12,14 341

Serock legionowski 4094 13,43 305

Gąbin płocki 4053 27,95 145

Tarczyn piaseczyński 3919 5,24 748

Nowe Miasto nad Pilicą grójecki 3862 11,25 343

Podkowa Leśna grodziski 3861 10,13 381

Halinów miński 3619 2,84 1274

Zakroczym nowodworski 3321 19,97 166

Glinojeck ciechanowski 3096 7,37 420

Myszyniec ostrołęcki 2950 10,74 275

Kałuszyn miński 2921 12,30 237

Drobin płocki 2898 9,65 300

Chorzele przasnyski 2793 17,51 160

Wyszogród płocki 2767 12,96 214

Różan makowski 2630 6,67 394

Mogielnica grójecki 2384 12,98 184

Kosów Lacki sokołowski 2086 11,57 180

Bieżuń żuromiński 1894 12,07 157

Brok ostrowski 1892 28,06 67

Mordy siedlecki 1843 4,54 406

Wyśmierzyce białobrzeski 873 16,84 52

class="sortbottom"
bgcolor="E6E6FA" bgcolor="E6E6FA" bgcolor="E6E6FA" bgcolor="PaleGreen" 3 385 348 bgcolor="PaleGreen" 2 169,19 bgcolor="PaleGreen" 1 561
}
</center>

Administracja i polityka

– siedziba sejmiku i urzędu marszałkowskiego
– Marszałek Województwa Mazowieckiego od 2001 r.

Samorząd województwa

Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Mazowieckiego, składający się z 51 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Warszawa.
Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.

Marszałkowie Województwa Mazowieckiego:
Wicemarszałkowie Województwa Mazowieckiego:
byli Wicemarszałkowie Województwa Mazowieckiego:
Członkowie Zarządu Województwa Mazowieckiego:
byli Członkowie Zarządu Województwa Mazowieckiego:

Administracja rządowa

iu Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie

Terenowym organem administracji rządowej jest Wojewoda Mazowiecki, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Warszawa<ref>(Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. ()</ref>, gdzie znajduje się Mazowiecki Urząd Wojewódzki w Warszawie. W celu usprawnienia działania urzędu działa także jego 5 delegatur (placówek zamiejscowych): w Ciechanowie, Ostrołęce, Płocku, Radomiu i Siedlcach<ref>(§3. Statut MUW w Warszawie) Załącznik do Zarządzenia Nr 480 Wojewody Mazowieckiego z dnia 26 listopada 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Mazowieckiego z 2010 r., Nr 209, poz. 6628)</ref>.

Delegatury urzędu wojewódzkiego obejmują swoim zasięgiem działania<ref>(§48. Regulamin Organizacyjny MUW w Warszawie) Załącznik do zarządzenia Nr 1 Wojewody Mazowieckiego z dnia 5 stycznia 2011 r.</ref>:
Wojewodowie Mazowieccy:

Gospodarka

W 2008 r. produkt krajowy brutto woj. mazowieckiego wynosił 274,1&nbsp;mld&nbsp;zł, co stanowiło 21,5% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 157,7% średniej krajowej, co plasowało mazowieckie na 1. miejscu względem innych województw<ref></ref>.

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. mazowieckiego w 1. kwartale 2011 r. wynosiło 4567,43&nbsp;zł, co lokowało je na 1. miejscu względem wszystkich województw<ref>Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 30 maja 2011 r. ()</ref>.

W końcu stycznia 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 261,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 10,4% do aktywnych zawodowo<ref></ref>.

Według Eurostat województwo mazowieckie ma najwyższy spośród wszystkich polskich województw dochód na głowę mieszkańca, który wynosi 89% średniego dochodu w Unii Europejskiej<ref>Eurostat</ref>.

W Płocku swoją siedzibę ma PKN Orlen (4. w indeksie), największy polski koncern paliwowy. W Warszawie i w Siedlcach działa Polimex-Mostostal (także w indeksie WIG 20). W Przasnyszu swoją siedzibę ma firma Kross.

Nauka i oświata

Ich największym skupiskiem uczelni wyższych jest Warszawa, ale są również zlokalizowane w innych miastach województwa (Płock, Pułtusk, Radom, Siedlce).

Wyższe uczelnie publiczne: (zobacz też wyższe uczelnie w Warszawie)

Transport

Lokalny transport kolejowy zapewniają Koleje Mazowieckie. W Mazowszu znajduje się lotnisko o największym ruchu w Polsce: Lotnisko Chopina w Warszawie. Warszawa jest jedynym miastem w Polsce, posiadającym metro.

Drogi krajowe na Mazowszu to:
Planowane:

Kultura

Tu tworzyli i żyli przez wiele lat: Juliusz Słowacki, Witold Gombrowicz, Julian Tuwim, Bolesław Prus, Fryderyk Chopin, Isaac Bashevis Singer.

Sport

Gra tutaj najbardziej utytułowany polski klub piłkarski Legia Warszawa. Poza tym grają jeszcze Polonia Warszawa, Wisła Płock, Dolcan Ząbki. W Polskiej Lidze Koszykówki gra AZS Politechnika Warszawska. W Polskiej Lidze Siatkówki gra AZS Politechnika Warszawska.

Religia


Większość mieszkańców województwa mazowieckiego należy do Kościoła rzymskokatolickiego. Praktykuje jednak mniej niż połowa ludności. W archidiecezji warszawskiej praktykuje 30% ludności, w diecezji płockiej 32% i 34% w diecezji warszawsko-praskiej, co sprawia, że należą one do najbardziej zlaicyzowanych w Polsce. W diecezji radomskiej praktykuje 37% ludności. Najbardziej religijna jest diecezja siedlecka (45%) i diecezja łomżyńska (44%)<ref>Ekai.pl – Statystyki religijności</ref>.

Na terenie województwa działają także synagogi (neoortodoksyjna, reformowana i ortodoksyjna), meczet, sikhowska gurdawara, jedyna wolnostojąca kaplica mormonów oraz bardzo dużo kościołów protestanckich. Trwają starania o wybudowanie świątyni buddyjskiej<ref>Związek Buddyjski Tradycji Karma Kamtzang w Polsce, Budowa świątyni w Grabniku</ref>.

Na północno-wschodnim Mazowszu istotny był kalwinizm. W Płocku z kolei narodził się mariawityzm. Obecnie w na terenie województwa mazowieckiego działają parafie Kościoła Starokatolickiego Mariawitów, zrzeszone w diecezji warszawsko-płockiej i lubelsko-podlaskiej, oraz Kościoła Katolickiego Mariawitów z siedzibą w Felicjanowie. Na terenie województwa działają także Świadkowie Jehowy, także tutaj w miejscowości Nadarzyn w powiecie pruszkowskim mają swoją główną siedzibę na terenie Polski.

Język

Większość ludności Mazowsza posługuje się językiem polskim. Przed II wojną światową wśród Żydów w użyciu był język jidisz, obecnie jest on nauczany jedynie na Uniwersytecie Warszawskim oraz używany w Teatrze Żydowskim w Warszawie w niektórych sztukach. Na wsi posługiwano się dialektem mazowieckim, który zanikł w ostatnich dziesięcioleciach.

Ochrona środowiska

Na terenie województwa mazowieckiego znajdowało się:

Zmiany

Rozważany był projekt wyłączenia z regionu Warszawy jako niezależnego województwa i przeniesienia stolicy Mazowsza do innego miasta np. do Płocka lub Radomia. Zwolennicy tego rozwiązania wskazują, że z powodu wysokiego wskaźnika PKB per capita w Warszawie reszta województwa nie będzie mogła korzystać z funduszy strukturalnych UE, gdy PKB dla całego województwa przekroczy wyznaczony przez Unię Europejską wskaźnik 75% PKB. Przeciwnicy zwracają uwagę na wysokie koszty administracyjne wynikłe z dublowania urzędów i przeprowadzki do innego miasta oraz konieczności zmiany wielu systemów w administracji publicznej. Premier Donald Tusk w swoim expose zapowiedział, że nie przewiduje w czasie swoich rządów poparcia żadnych inicjatyw w zakresie zmiany podziału administracyjnego.

Zobacz także: Warszawa (projekt województwa), województwo staropolskie

Zobacz też

Linki zewnętrzne



Woiwodschaft Masowien
Masovian Voivodeship
Voïvodie de Mazovie