Suwerenność

Suwerenność – zdolność do samodzielnego, niezależnego od innych podmiotów, sprawowania władzy politycznej nad określonym terytorium, grupą osób lub samym sobą. Suwerenność państwa obejmuje niezależność w sprawach wewnętrznych i zewnętrznych.

Słowa ‘suwerenność’ użył po raz pierwszy Jean Bodin w 1576 roku, a po nim Cardin Le Bret w 1632. Obaj pojmowali ją jako wyłączność monarchy do sprawowania władzy ustawodawczej i wykonawczej na terenie swego państwa.

Suwerenność wewnętrzna i zewnętrzna

Pojęcie suwerenności i jego ewolucja

Suwerenność państw jest jednym z podstawowych terminów prawa międzynarodowego. Oznacza ona niezależność państwa, wyrażającą się w posiadaniu osobowości prawnej, stanowiącej najwyższą władzę na danym terytorium. Państwo suwerenne jest zatem w stosunkach międzynarodowych podmiotem prawa międzynarodowego. Władze państwowe mogą więc podejmować dowolne działania, takie, jakie uznają za najkorzystniejsze dla interesów danego państwa. Jednakże granicą wykonywania władzy suwerennej jest poszanowanie suwerenności pozostałych podmiotów prawa międzynarodowego oraz norm, które przyjęły na siebie w wyniku podpisywania różnego typu zobowiązań prawno-międzynarodowych.

Dlatego ważniejszym elementem pojęcia suwerenności jest sprawowanie władzy nad określonym terytorium niż pełna niezależność.
siedemdziesiątych. Państwa mogą też decydować się na przekazanie części swoich uprawnień na inne państwo. Taki charakter miały protektoraty mocarstw kolonialnych nad niektórymi krajami pozaeuropejskimi, które choć zachowywały swą państwowość, godziły się na reprezentowanie siebie za granicą przez na przykład Francję (Tunis, Maroko) czy Wielką Brytanię (Aden), by ochronić resztki niepodległości. Określano je mianem państw półsuwerennych.
a) państwa są równe wobec prawa

b) Każdemu państwu przysługują prawa wynikające z pełnej suwerenności

c) Każde państwo ma obowiązek szanować podmiotowość innych państw

d) Integralność terytorialna i niepodległość polityczna państwa są nietykalne

e) Każde państwo ma prawo swobodnie wybrać i rozwijać swój system polityczny, społeczny, gospodarczy i kulturalny

f) Każde państwo ma obowiązek stosować się w pełni i w dobrej wierze do swoich zobowiązań międzynarodowych i pokojowo współżyć z innymi państwami.

Zagadnienia suwerenności we współczesnym świecie

Przeczytaj też: suwerenność ludu

W ustroju demokratycznym nosicielem suwerenności państwowej (suwerenem) jest lud. We współczesnych stosunkach międzynarodowych mamy do czynienia ze zjawiskiem i procesami wywierającymi znaczący wpływ na sytuację państw i nakazującymi inaczej patrzeć na ich pozycję i rolę. Na tym tle pojawia się potrzeba dokonywania rewizji podstawowych pojęć odnoszących się do uczestników stosunków międzynarodowych i wzajemnych relacji między nimi, a do takich należy zasada suwerenności państwa. Nowa interpretacja ma znaczenie nie tyle teoretyczne, co praktyczne, państwa bowiem muszą zaadaptować się do nowych warunków, kreując swoja politykę zagraniczną, określając rację stanu.
Rozważając problem suwerenności, należy zatem przypatrzeć się zarówno czynnikom powodującym zmiany w rzeczywistości międzynarodowej, jak i ich stosunkom dla suwerenności państwa – czy i na ile jest ograniczona (osłabiona) lub poszerzona (wzmocniona) oraz na jakich płaszczyznach te zjawiska zachodzą.
Czynniki wpływające na kwestię suwerenności państwa

Zakres suwerenności we współczesnym świecie

Interesującym zjawiskiem jest ekspansja kulturowa, wymykająca się spod kontroli państwa ze względu na środki przekazu. Niektóre państwa widzą w tym problem, uważając, że ogranicza ona ich suwerenne prawo do kultywowania narodowych treści.
Granice, wbrew woli państwa, przekraczają także problemy ekologiczne. Niejednokrotnie wynikały na tym tle spory o zatruwanie rzek granicznych, niszczenie lasów, budowę fabryk czy elektrowni.
W przeszłości sytuacja pod tym względem była prostsza, gdyż bez ekspansji militarnej na czyjeś terytorium i przejęcia nad nim władzy politycznej trudno sobie wyobrazić utratę niezależności w pozostałych dziedzinach – jeśli ona następowała, to wiązało się to z upadkiem państwa i końcem przysługujących mu praw.

Formalne aspekty suwerenności państwa

  1. w odniesieniu do statusu państwa w stosunkach międzynarodowych – suwerenność zewnętrzna
  2. oraz charakteru kompetencji państwa i sposobu ich wykonywania – suwerenność wewnętrzna.
Suwerenność zewnętrzna oznacza, że państwa nie podlegają w stosunkach między sobą żadnej „ wyższej władzy” poza uzgodnionym prawem międzynarodowym. Jest ona chroniona normami prawa międzynarodowego, głównie zasadą suwerennej równości państw i zakazu użycia siły lub groźby jej użycia.
  1. państwowy
  2. narodowy.

Suwerenność w pierwszym aspekcie oznacza realne możliwości państwa jako organizacji politycznej do korzystania z suwerenności w rozumieniu prawa międzynarodowego. Zaś suwerenność w aspekcie drugim wskazuje na fakt, że władza państwowa wywodzi swą legitymację z demokratycznie wyrażonej woli narodu.
Jak już pisałam suwerenność prawna państwa nie jest pojęciem absolutnym. Jest ona ograniczona dwoma czynnikami: zasięgiem prawnej suwerenności innych państw oraz prawem międzynarodowym, tworzonym przez społeczność międzynarodową w oparciu o zasadę koordynacji, w celu wykreowania ładu w stosunkach międzynarodowych.

Materialne aspekty suwerenności państwa

Takie rozumienie pojęcia wskazuje na to, iż jest to cecha stopniowalna i zależna od wielu czynników o różnej proweniencji. Do czynników tych zaliczać można:

Adaptacja państwa rozumiana jako proces dążenia do osiągania równowagi między własnymi potrzebami i interesami, a wymaganiami formułowanymi przez środowisko międzynarodowe i wewnątrzpolityczne, ma trzy zasadnicze odmiany:

  1. pasywna czyli zamierzona lub nie zamierzone przystosowywanie się państwa do nacisków politycznych;
  2. kreatywna to jest aktywne poszukiwanie stale zmieniającego się punktu równowagi pomiędzy dynamiką środowiska międzynarodowego i wewnętrznego środowiska społecznego, będąca w istocie próbą aktywnego kształtowania obu tych środowisk;
  3. aktywna polegająca na odmowie przystosowania się państwa do dynamiki jego środowiska politycznego i jednoczesne samodzielne kształtowanie stosunków międzynarodowych.
Podsumowując należy stwierdzić, że nastąpiła wyraźna relatywizacja suwerenności jako wartości. Przestaje ona być pojęciem absolutnym i nienaruszalnym oraz jedynym kryterium oceny interakcji państwa z jego środowiskiem międzynarodowym. Zasada suwerenności stała się normą zewnętrzną. Nastąpiła internacjonalizacja pojęcia suwerenności, gdyż międzynarodowy porządek prawny nie chroni istnienia państwa jedynie jako podstawy stosunków międzynarodowych lecz skupia się na jego jakości i w ten sposób dąży do zachowania stabilności czy pokoju. Mówiąc o suwerenności państwa należy odwoływać się przede wszystkim do jego efektywności, czy zdolności ponoszenia odpowiedzialności za realizację potrzeb i interesów własnych społeczeństw.

Przekazanie suwerennych uprawnień

Państwo narodowe może samodzielnie - np. na podstawie Konstytucji - zdecydować o przekazaniu organizacji międzynarodowej wykonywania części swoich suwerennych kompetencji. Przykładem tego jest zapis w Konstytucji RP w art. 90 ust. 1: "Rzeczpospolita Polska może na podstawie umowy międzynarodowej przekazać organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach."<ref>http://www.sejm.gov.pl/prawo/konst/polski/3.htm Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Art. 90:

1.Rzeczpospolita Polska może na podstawie umowy międzynarodowej przekazać organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach.

2. Ustawa, wyrażająca zgodę na ratyfikację umowy międzynarodowej, o której mowa w ust. 1, jest uchwalana przez Sejm większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz przez Senat większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów.

3. Wyrażenie zgody na ratyfikację takiej umowy może być uchwalone w referendum ogólnokrajowym zgodnie z przepisem art. 125.

4. Uchwałę w sprawie wyboru trybu wyrażenia zgody na ratyfikację podejmuje Sejm bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.</ref>

Niektóre państwa przekazały (scedowały) część suwerennych uprawnień na rzecz innych państw. Sytuacja taka dotyczy państw pozostających w wolnym stowarzyszeniu z USA (Wyspy Marshalla, Mikronezja, Palau). Na zasadzie innych umów swoje niektóre uprawnienia suwerenne przekazały również:

{ width="100%" class="wikitable"
!width="160px" Państwo przekazujące uprawnienia
!class="unsortable" width="200px"Państwo wykonujące uprawnienia
!class="unsortable"Rodzaj Uprawnień


i
, od 1278
Obrona


, od 1923
Reprezentacja w większości relacji międzynarodowych<ref>Chociaż książę, jako głowa państwa, reprezentuje Liechtenstein międzynarodowo, większość relacji dyplomatycznych w imieniu Liechtensteinu wykonuje Szwajcaria.</ref>


, od 1814
Obrona<ref></ref>


, od 1968
Obrona



Obrona


, od 1506 i
, od 1929
Obrona (głównie Włochy, Szwajcaria - pośrednio<ref>Obronę Watykanu gwarantują Włochy, zaś Siłą zbrojną Państwa Watykańskiego jest Gwardia Szwajcarska, składająca się z obywateli Szwajcarii. Od 1859 na mocy konstytucji Szwajcarii służba w obcej armii dla obywateli Szwajcarii jest możliwa tylko w ramach Gwardii Szwajcarskiej która w tes sposób pośrednio również zapewnia Watykanowi obronnosć </ref>)


Stolica Apostolska, od 1929
Reprezentacja w stosunkach dyplomatycznych<ref>Stolica Apostolska i Państwo Watykańskie formalnie stanowią dwa odrębne podmioty prawa międzynarodowego połączone unią personalna i funkcjonalną. Właściwie znaczenie międzynarodowe posiada Stolica Apostolska która jako suwerenny podmiot utrzymuje stosunki dyplomatyczne z państwami, zaś Watykan jako państwo posiadające własne terytorium ma gwarantować niezależność Papieża od jakiejkolwiek władzy świeckiej</ref>.
}

Suwerenność w prawie międzynarodowym

W prawie międzynarodowym suwerenność jest jednoznaczna z podmiotowością międzynarodowo-prawną. Podmiotami prawa międzynarodowego są w pierwszym rzędzie suwerenne państwa, a jednocześnie pojęcie suwerenności wciąż odnosimy tylko do państwa i suwerennych podmiotów (np. organizacje międzynarodowe nie posiadają atrybutu suwerenności, choć mogą mieć bardzo rozległe kompetencje).

Zobacz też