Smocze łodzie
Smocze łodzie to drużynowy sport wodny. Wywodzi się z południowej Azji (Chiny) gdzie na tradycyjnych smoczych łodziach pływano od tysiącleci. Współczesne, sportowe łodzie, mniejsze od tradycyjnych, mieszczą 22 osoby, w tym 20 wioślarzy.
Łódź
We współczesnym kształcie istnieje od ok. 1980 roku, kiedy w Londynie, podczas chińskiego festiwalu, pojawiły się drewniane oryginały, na podstawie których opracowano standardowe parametry ich uproszczonej wersji:- długość (bez smoczej głowy na dziobie i smoczego ogona na rufie) – 12,40 m
- maksymalna szerokość – 1,14 m
- przestrzeń między ławkami – 67,5 cm
- ciężar minimalny (bez głowy, ogona, bębna, siedzenia bębniarza i wiosła sterowego) 250 kg
Podczas regat ciężar łączny łodzi z załogą wynosi ok. 2000 kg. Smocze głowy i ogony montowane są w zasadzie jedynie na zawody; podczas treningów często rezygnuje się także z bębna.
Istnieją również, choć rzadziej spotykane, łodzie 10-osobowe, a także bardzo duże, 50-osobowe.
Załoga
W jej skład wchodzą maksymalnie 22 osoby, w tym 20 wioślarzy, 1 bębniarz oraz 1 sternik.
Wioślarze siedzą po dwóch na ławeczce. Ławki umieszczone są w 10 rzędach, twarzą do kierunku płynięcia. Pierwsza para wioślarzy (licząc od dziobu) to szlakowi. Oni narzucają całej osadzie rytm wiosłowania.
Bębniarz siedzi na krzesełku, umieszczonym na dziobie, powyżej wioślarzy, tyłem do kierunku płynięcia. Jego zadaniem jest wybijanie na bębnie rytmu wiosłowania, czym ułatwia reszcie załogi dostosowanie się do szlakowych. Bębniarz w trakcie zawodów zagrzewa też głosem osadę do walki, podając także komunikaty o aktualnej sytuacji w wyścigu.
Sternik steruje w pozycji stojącej, za pomocą długiego wiosła. W miarę potrzeby wspiera głosem bębniarza w korygowaniu pracy wioślarzy.
Wyposażenie
Wiosło to rodzaj pagaja o długości 105 – 130 cm. Do niedawna najczęściej spotykane były wiosła drewniane, które wypierane są przez wiosła z włókien szklanych i włókien węglowych.
Kamizelka asekuracyjna jest wymagana w wielu krajach, także podczas zawodów.
Historia
Korzenie
Początki smoczych łodzi sięgają kilku tysięcy lat wstecz. Co roku w Chinach, na brzegach rzeki Jangcy, u progu pory gorącej, kiedy to ludność trapiły susze i epidemie – odbywały się obrzędy przebudzenia śpiącego dotąd Boga – Smoka. Ów władca rzek i mórz sprowadzać miał zbawcze deszcze, dzięki którym obfite plony oddalały widmo głodu i chorób. Obrzędy, w formie zmagań zdobnych łodzi, pociągały za sobą liczne utonięcia, co traktowano jednak jako konieczną bóstwu ofiarę<ref>Od legendy do techniki – Smocze Łodzie – Polski Klub Przygody.</ref>.
Istnieje też legenda przedstawiająca inną genezę smoczych łodzi, związana z postacią żyjącego na przełomie IV i III wieku p.n.e. poety Qu Yuana. Protestując przeciw niesprawiedliwości społecznej Qu popełnił samobójstwo, rzucając się w odmęty rzeki Miluo. Okoliczna ludność próbowała go ratować, spławiając swoje łodzie. Choć poeta utonął, na pamiątkę tego wydarzenia co roku w dzień jego śmierci obchodzone jest święto Duanwujie, podczas którego urządzane są wyścigi łodzi<ref>Lihui Yang, Deming An, Handbook of Chinese Mythology, Oxford University Press, Oxford 2005, s. 109.</ref>.
Ewolucja
Od lat osiemdziesiątych XX wieku wyścigi smoczych łodzi zaczęły zyskiwać na popularności na całym świecie – począwszy od Ameryki Północnej i Europy Zachodniej. Szybko też przekształciły się w jedną z najszybciej rozwijających się dyscyplin sportu. Międzynarodowa Federacja Smoczych Łodzi grupuje ponad 50 federacji narodowych a liczba uprawiających ten sport osób szacowana jest na kilkadziesiąt milionów. Jako najbardziej zespołowy z popularnych sportów wodnych – jest szczególnie ceniony przez szkoły, duże firmy i inne instytucje pragnące integrować swoich pracowników.
- Rywalizacja w oficjalnych zawodach toczy się z reguły na dystansach 250 m (lub 200 m), 500 m, 1000 m i 2000 m. Coraz częściej rozgrywane są wyścigi długodystansowe różnej długości.
- Z reguły podczas zawodów osady wiosłują w tempie 60 – 100 pociągnięć wiosłem na minutę w zależności od dystansu. Łódź płynie wówczas z prędkością kilkunastu kilometrów na godzinę.
- Najczęściej spotykane kategorie: open, mikst (min. 8 kobiet w osadzie), kobiet. Osady juniorów złożone mogą być z zawodników w wieku 11–18 lat, zaś osady w kategorii Senior – powyżej lat 40.
Obok kategorii sportowych rozgrywa się też wyścigi w kategorii Fun, w których startują osady złożone z pracowników firm i innych instytucji, uprawiających ten sport rekreacyjnie.
Główne imprezy
Od roku 1995 rozgrywane są Mistrzostwa Świata osad narodowych, a także Mistrzostwa Świata Osad Klubowych. Odbywają się również mistrzostwa kontynentalne. Poniżej – dotychczasowe (i planowane w najbliższym czasie) imprezy rangi światowej.
Mistrzostwa Świata osad narodowych
- , Yueyang 1995
- , Hongkong 1997
- , Nottingham 1999
- , Filadelfia 2001
- , Poznań 2003 (zastępczo, podczas epidemii SARS w Chinach, która uniemożliwiła rozegranie imprezy w Szanghaju)
- , Szanghaj 2004
- , Berlin 2005
- , Sydney 2007
- , Praga 2009
- , Tampa Bay 2011
- , Vancouver 1996
- , Wellington 1998
- , Rzym 2002
- , Kapsztad 2004
- , Toronto 2006
- , Penang 2008
- , Makau 2010
- , Kijów 2011
Historia w Polsce
Początek sportu łodzi smoczych w Polsce to rok 1997, kiedy to Włodzimierz Schmidt, działacz sportowy i trener zorganizował wraz z Jerzym Walczykiem pierwsze zawody międzynarodowe na Motławie w Gdańsku. Zawody mogły się odbyć tylko dlatego, że zaproszone z Niemiec kluby przywiozły dwie łodzie. Ścigało się 7 osad z Niemiec i jedna polska. Gdańska osada o nazwie Gdańskie Smoki, zajęła 3. miejsce, a puchar prezydenta Gdańska zdobyła załoga z Hamburga.
W następnych latach zostały zakupione dwie pierwsze łodzie i zawody na Motławie weszły na stałe do kalendarza imprez organizowanych przez powstały w Gdańsku pierwszy klub pływania na łodziach smoczych: Klub Wodny Wiking.
Rok 1999- Podczas trzecich zawodów międzynarodowych zorganizowanych na otwarcie jarmarku dominikańskiego po raz pierwszy zwyciężyła załoga polska.
- Pierwszy start reprezentacji Polski w mistrzostwach świata (Nottingham). Drużyna polska uplasowała się w środku stawki zajmując w ogólnej punktacji klasy Open VIII miejsce na 15 startujących krajów, a V w Europie – za Niemcami, Wielką Brytanią, Danią i Węgrami.
- 3 listopada w Gdańsku powołano Polską Federację Łodzi Smoczych.
- Reprezentacja Polski w Mistrzostwach Europy w Malmö w wyścigu na 500 metrów zdobyła brązowy medal – pierwszy medal w imprezie mistrzowskiej.
- Na Mistrzostwach Świata w Filadelfii Polska uplasowała się na siódmych miejscach na dystansach 1000 i 500 metrów.
- Na Klubowych Mistrzostwach Europy w Bremie osada Wikinga Gdańsk zdobyła brązowy medal w wyścigu na 250 metrów.
- Polska federacja zorganizowała w Poznaniu Mistrzostwa Europy Łodzi Smoczych.
- W Poznaniu odbyły się Mistrzostwa Świata (przeniesione z Szanghaju z powodu epidemii ptasiej grypy).
- Reprezentacja Polski startowała w Szanghaju, w kolejnych Mistrzostwach Świata. Bez sukcesów.
- Duisburg. Reprezentacja Polski wzięła udział w światowych igrzyskach sportów nieolimpijskich.
- Berlin. W mistrzostwach świata startowała tylko polska osada juniorek (oparta na zawodniczkach Nogatu Malbork). Rywalizując dwukrotnie na dystansie 500 metrów zdobyła srebrny i brązowy medal.
- Berlin. W Klubowych Mistrzostwach Europy startowała najliczniejsza w historii reprezentacja polskich klubów. Z sukcesami:
- brązowy medal na dystansie 500 m zdobyła załoga Olsztyńskiego Klubu Smoków. Także – VI miejsce na 200 m – w kat. Open
- Polski Klub Przygody Gdańsk: VI miejsce na 500 m, VII miejsce na 2000 m, VIII miejsce na 200 m – w kat. Mix.
- Klub Wodny Wiking Gdańsk: VIII miejsce na 200 m i 500 m – w kat. Open
- 10 września w Gdańsku po raz pierwszy w historii rozegrano Mistrzostwa Polski.
- W Pradze odbyły się Mistrzostwa Europy Reprezentacji Narodowych. Polska reprezentacja składała się z zawodników z klubów: Wiking Gdańsk, Polski Klub Przygody, Gdańskie Lwy, PSZS Malbork.
- W Rosyjskim Petersburgu odbyły się XII Klubowe Mistrzostwa Europy. Polskę reprezentowały 4 kluby: Klub Wodny Wiking Gdańsk, Olsztyński Klub Smoka, Polski Klub Przygody, Szkolny Związek Sportowy z Malborka. Najwięcej sukcesów odniósł Olsztyński Klub Smoka zdobywając 3 medale, dwa srebrne i jeden brązowy w kat. Senior Open, oraz Polski Klubu Przygody zajmując 5 miejsce na dystansie 500 m w kat. Women (jedyna, klubowa damska osada w Polsce).
- Pierwsze zawody z cyklu Pucharu Polski
- Sabaudia. Ponad 130 osób reprezentowało Polskę na Mistrzostwach Europy we Włoszech z 6 klubów: OKS Olsztyn, Spójnia Warszawa, PSZS Malbork, Wiking Gdańsk, Dragon Chełmno oraz Polskiego Klubu Przygody. Największym sukcesem reprezentacji Polaków są dwa złote medale w kategoriach Senior Open na dystansie 200 m oraz Junior Open na dystansie 500 m. Łącznie Polska zdobyła 12 medali, wspomniane już 2 złote, 5 srebrnych oraz 5 brązowych.
- Praga/Račice. 177 osób reprezentowało Polskę na Mistrzostwach Świata w Czechach. Byli to reprezentanci klubów: Powiatowy Szkolny Związek Sportowy w Malborku, Wiking Gdańsk, Polski Klub Przygody, OKS Olsztyn, MKS MOS Wrocław, Spójnia Warszawa oraz Dragon Chełmno. Największym sukcesem reprezentacji Polaków było zdobycie złotego medalu na dystansie 1000 m w kategorii junior open z czasem 04:20:09. Łącznie polska zdobyła 11 medali, 1 zloty, 1 srebrny i 9 brązowych (5 brązów zdobyła kategoria U-23). Złoto na tych mistrzostwach było pierwszym w historii złotem dla Polaków zdobytym na Mistrzostwach Świata.
Rok 2010 W dniach 13 do 15 sierpnia odbywały się Mistrzostwa Europy Reprezentacji Narodowych w Amsterdamie. Juniorska ekipa z Polski zdobyła 6 medali, 2 srebrne i brązowy w kategorii OPEN, oraz 2 brązowe i jeden srebrny w kategorii MIXED. Ponadto drużyna GRAND-senior zdobyła 2 złote medale.