Pomnik historii


Pomnik historii – forma ochrony zabytków w Polsce, wynikająca z ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Prowadzenie działań związanych z ustanowieniem tej formy ochrony należy do właściwości Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Ustanawiany jest przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej specjalnym rozporządzeniem. Status pomnika historii przyznawany jest zabytkom nieruchomym o szczególnej wartości historycznej, naukowej i artystycznej, utrwalonym w powszechnej świadomości i mającym duże znaczenie dla dziedzictwa kulturalnego Polski.

Lista pomników historii zawiera już 48 obiektów i obszarów reprezentujących najwybitniejszą grupę zabytków, odzwierciedlającą bogactwo i różnorodność dziedzictwa kulturowego w Polsce. Do tego elitarnego grona należą prócz pojedynczych obiektów także 10 zespołów staromiejskich, komponowane krajobrazy kulturowe, dzieła budownictwa obronnego, pola bitewne, kanały, zespoły budowlane czy zespoły klasztorne.

Statut pomnika historii

Narodowy Instytut Dziedzictwa koordynuje realizację procedury występowania z wnioskiem o uznanie zabytku nieruchomego za pomnik historii od momentu przekazania wcześniej otrzymanego wniosku przez Ministra aż do przygotowania projektu rozporządzenia wraz z merytorycznym uzasadnieniem. W trakcie tej procedury Instytut przeprowadza analizy i formułuje opinie dotyczące zasadności uznania danego obiektu za pomnik historii, które następnie przedkłada Radzie Ochrony Zabytków do akceptacji. Rekomendacja Rady ma bowiem charakter obligatoryjny i wynika bezpośrednio z przepisów ww. ustawy.

W celu wyróżnienia pomnika historii jako marki i ułatwienia działań promocyjnych w 2011 roku zostało opracowane przez Narodowy Instytut Dziedzictwa logo, które po wcześniejszej akceptacji przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zostało przekazane opiekunom pomników historii. Szczegółowe informacje dotyczące warunków korzystania z logo jak również wzór tablic, służących do oznakowania obiektów uznanych za pomnik historii udostępnione są na stronie internetowej NID.

Kryteria

Pomnikiem historii mogą być<ref name="kryteria"></ref>:

Lista pomników historii

{ class="wikitable sortable"
! Miejscowość
! Obiekt
! Data rozporządzenia

Biskupin
Rezerwat archeologiczny Biskupin<ref name="biskupin">Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 ()</ref>
16 września 1994<ref name="biskupin" />

Bochnia
Kopalnia soli Bochnia<ref name="bochnia">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 września 2000 ()</ref>
6 października 2000<ref name="bochnia" />

Chełmno
Stare Miasto<ref name="chełmno">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 kwietnia 2005 ()</ref>
20 kwietnia 2005<ref name="chełmno" />

Częstochowa
Jasna Góra wraz z parkami podjasnogórskimi – zespół klasztoru oo. paulinów<ref name="częstochowa">Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 ()</ref>
16 września 1994<ref name="częstochowa" />

Duszniki-Zdrój
Młyn papierniczy z 1605 r. wraz z pawilonem wejściowym i suszarnią papieru, obecnie siedziba Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju<ref name="duszniki">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 września 2011 ()</ref>
12 października 2011<ref name="duszniki" />

Frombork
Zespół archikatedralny<ref name="frombork">Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 ()</ref>
16 września 1994<ref name="frombork" />

Gdańsk
miasto w zasięgu obwarowań z XVII wieku<ref name="gdańsk">Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 ()</ref>
16 września 1994<ref name="gdańsk" />

Gdańsk
Pole Bitwy na Westerplatte<ref name="westerplatte">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 sierpnia 2003 ()</ref>
1 września 2003<ref name="westerplatte" />

Gniezno
Archikatedra pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Wojciecha<ref name="gniezno">Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 ()</ref>
16 września 1994<ref name="gniezno" />

Gostyń – Głogówko
Zespół klasztorny Kongregacji Oratorium św. Filipa Neri<ref name="gostyń">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 lutego 2008 ()</ref>
27 marca 2008<ref name="gostyń" />

Grunwald
Pole bitwy pod Grunwaldem w 1410 roku<ref name="grunwald">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 września 2010 ()</ref>
4 października 2010<ref name="grunwald" />

Kalwaria Zebrzydowska
Krajobrazowy zespół manierystycznego parku pielgrzymkowego<ref name="kalwaria">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 października 2000 ()</ref>
17 listopada 2000<ref name="kalwaria" />

Kamień Pomorski
Zespół katedralny konkatedry św. Jana Chrzciciela<ref name="kamień pom">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 sierpnia 2005 ()</ref>
1 września 2005<ref name="kamień pom" />

Katowice
Osiedle robotnicze Nikiszowiec<ref name="katowice">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 stycznia 2011 ()</ref>
28 stycznia 2011<ref name="katowice" />

Kazimierz Dolny
Teren miasta w granicach ochrony konserwatorskiej<ref name="kazimierz">Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 ()</ref>
16 września 1994<ref name="kazimierz" />

Kozłówka
Zespół pałacowo-parkowy<ref name="kozłówka">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2007 ()</ref>
16 maja 2007<ref name="kozłówka" />

Kórnik
Zespół zamkowo-parkowy wraz z kościołem parafialnym – nekropolią właścicieli<ref name="kórnik">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 czerwca 2011 ()</ref>
11 lipca 2011<ref name="kórnik" />

Kraków
Historyczny zespół miasta<ref name="kraków">Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 ()</ref>
16 września 1994<ref name="kraków" />

Krzeszów
Zespół dawnego opactwa cystersów<ref name="krzeszów">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 kwietnia 2004 ()</ref>
1 maja 2004<ref name="krzeszów" />

Ląd
Zespół dawnego opactwa cysterskiego<ref name="ląd">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 czerwca 2009 ()</ref>
1 lipca 2009<ref name="ląd" />

Lednogóra
wyspa Ostrów Lednicki na Jeziorze Lednickim<ref name="lednogóra">Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 ()</ref>
16 września 1994<ref name="lednogóra" />

Legnickie Pole
pobenedyktyński zespół klasztorny<ref name="legnickie pole">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 kwietnia 2004 ()</ref>
1 maja 2004<ref name="legnickie pole" />

Leżajsk
zespół klasztorny oo. bernardynów<ref name="leżajsk">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 kwietnia 2005 ()</ref>
20 kwietnia 2005<ref name="leżajsk" />

Lubiń
zespół opactwa benedyktynów
9 grudnia 2009

Lublin
historyczny zespół architektoniczno-urbanistyczny
25 kwietnia 2007

Łańcut
zespół zamkowo-parkowy
25 sierpnia 2005

Łęknica
Park Mużakowski, park w stylu krajobrazowym<ref name="łęknica">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 kwietnia 2004 ()</ref>
1 maja 2004<ref name="łęknica" />

Malbork
zespół zamku krzyżackiego<ref name="malbork">Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 ()</ref>
16 września 1994<ref name="malbork" />

Nysa
zespół kościoła farnego pod wezwaniem św. Jakuba Starszego Apostoła i św. Agnieszki Dziewicy i Męczennicy<ref></ref>
28 lutego 2011<ref></ref>

Poznań
historyczny zespół miasta z Ostrowem Tumskim, Zagórzem, Chwaliszewem i lewobrzeżnym Starym Miastem lokacyjnym ze średniowiecznymi osadami podmiejskimi oraz założeniem urbanistyczno-architektonicznym projektu Josefa Stübbena z początku XX w., a także Fortem Winiary, obecnie Parkiem Cytadela<ref name="poznań">Rozporządzeniem Prezydenta RP z 28 listopada 2008 ()</ref>
28 listopada 2008<ref name="poznań" />

Racławice
teren historycznej Bitwy pod Racławicami<ref name="racławice">Rozporządzeniem Prezydenta RP z 14 kwietnia 2004 ()</ref>
1 maja 2004<ref name="racławice" />

Srebrna Góra
Twierdza Srebrnogórska, nowożytna warownia górska z XVIII wieku<ref name="srebrna">Rozporządzeniem Prezydenta RP z 14 kwietnia 2004 ()</ref>
1 maja 2004<ref name="srebrna" />

Stargard Szczeciński
zespół kościoła pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny Królowej Świata oraz średniowieczne mury obronne miasta<ref name="stargard">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 września 2010 ()</ref>
4 października 2010<ref name="stargard" />

Sudół
kopalnie krzemienia z okresu neolitu (Krzemionki)<ref name="krzemionki">Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 ()</ref>
16 września 1994<ref name="krzemionki" />

Tarnowskie Góry
podziemia zabytkowej kopalni rud srebronośnych oraz sztolni Czarnego Pstrąga<ref name="tarnowskie góry">Rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 14 kwietnia 2004 ()</ref>
1 maja 2004<ref name="tarnowskie góry" />

Toruń
zespół staromiejski (Stare Miasto, Nowe Miasto, ruiny zamku krzyżackiego)<ref name="toruń">Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 ()</ref>
16 września 1994<ref name="toruń" />

Warszawa
historyczny zespół miasta z Traktem Królewskim i Wilanowem<ref name="warszawa1">Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 ()</ref>
16 września 1994<ref name="warszawa1" />

Warszawa
Zespół Stacji Filtrów Williama Lindleya<ref name="warszawa2">Rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 4 stycznia 2012 ()</ref>
18 stycznia 2012<ref name="warszawa2" />

Wieliczka
kopalnia soli<ref name="wieliczka">Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 ()</ref>
16 września 1994<ref name="wieliczka" />

Wrocław
zespół historycznego centrum<ref name="wrocław1">Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 ()</ref>
16 września 1994<ref name="wrocław1" />

Wrocław
Hala Stulecia<ref name="wrocław2">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 kwietnia 2005 ()</ref>
20 kwietnia 2005<ref name="wrocław2" />

Zamość
historyczny zespół miasta w zasięgu obwarowań XIX wieku<ref name="zamość">Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 ()</ref>
16 września 1994<ref name="zamość" />

Żagań
zespół poaugustiański (plac Klasztorny) – Zespół złożony z kościoła parafialnego, dawnego klasztoru i konwiktu oraz spichlerza klasztornego, położony jest w północno-zachodniej części starego miasta<ref name="żagań">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 lutego 2011 ()</ref>
11 marca 2011<ref name="żagań" />

Żyrardów
XIX-wieczna Osada Fabryczna, będąca świadectwem świetności przemysłu lniarskiego na ziemiach Królestwa Polskiego, a także jedna z największych XIX-wiecznych ośrodków przędzalniczych w Europie<ref name="żyrardów">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 stycznia 2012 ()</ref>
17 stycznia 2012

! 3 Obiekty, które znajdują się na terenie więcej niż jednej miejscowości

2 Kanał Augustowski
25 kwietnia 2007

2 Kanał Elbląski<ref name="kanał elb">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 stycznia 2011 ()</ref>
28 stycznia 2011<ref name="kanał elb" />

2 Komponowany krajobraz kulturowo-przyrodniczy Góry Świętej Anny (wsie Góra Świętej Anny i Poręba)<ref name="gśa">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 kwietnia 2004 ()</ref>
1 maja 2004<ref name="gśa" />

2 Pałace i parki krajobrazowe Kotliny Jeleniogórskiej<ref name="pkkj">Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 września 2011 ()</ref>
20 września 2011<ref name="pkkj" />

}

Zobacz też

Linki zewnętrzne


Gedenkstätte
Memorial
Mémorial