Pieprz
, betel Piper betle
Pieprz (Piper L.) – rodzaj roślin z rodziny pieprzowatych (Piperaceae). Należą do niego liczne gatunki (według niektórych klasyfikacji ponad 700) występujące na obszarach o klimacie równikowym i zwrotnikowym. Największe znaczenie użytkowe ma pieprz czarny, z nasion którego wytwarzana jest popularna przyprawa. On też jest gatunkiem typowym<ref></ref>.
Morfologia i biologia
Są to głównie rośliny zielne (wiele jest pnączy), a także krzewy i drzewa<ref name=E></ref> . Mają drobne kwiaty zebrane w kwiatostany, owocami są pestkowce lub jagody. Większość gatunków zawiera olejki eteryczne oraz alkaloid piperynę o ostrym, piekącym smaku<ref name=E/><ref>Do mierzenia ostrości potraw (w tym pieprzu) wykorzystuje się m.in. skalę Scoville'a.</ref>. Liście całobrzegie, ciemnozielone o kształcie od lancetowatego do sercowatego<ref name=E/>.
Systematyka
- Synonimy<ref></ref>:
- Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system APG III z 2009):
Rodzaj Piper należy do podrodziny Piperoideae w rodzinie pieprzowatych (Piperaceae) i jest taksonem siostrzanym dla rodzaju peperomia (Peperomia). Rodzina jest z kolei siostrzaną dla kokornakowatych (Aristolochiaceae) i wraz z nią należy do rzędu pieprzowców (Piperales), jednego z czterech w grupie magnoliowych (Magnolioidae) w obrębie okrytonasiennych.<ref name=apweb/>.
- Pozycja w systemie Reveala (1999):
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Piperopsida Bartl., podklasa pieprzowe (Piperidae Reveal), nadrząd Piperanae Reveala, rząd pieprzowce Piperales Dumort., rodzina pieprzowate (Piperaceae C. Agardh), podrodzina Piperoideae Arn., plemię Pipereae Miq., rodzaj pieprz (Piper L.)<ref></ref>.
- Wybrane gatunki:
- pieprz czarny (Piper nigrum L.)
- pieprz długi (Piper longum L.)
- pieprz gwinejski, syn. p. Aszantów, p. czerwony (Piper guineense Schumacher & Thonn.)
- pieprz kubeba, syn. p. szypułkowy (Piper cubeba L. f.)
- pieprz metystynowy, syn. p. kawa-kawa (Piper methysticum G. Forst.)
- pieprz ozdobny (Piper ornatum N.E. Br.)
- pieprz żuwny, syn. p. betelowy) (Piper betel L.)
- Piper amalago L.
- Piper angustifolium Lam.
- Piper auritum Kunth
- Piper blattarum Spreng.
- Piper dilatatum L.C. Rich.
- Piper glabrescens (Miq.) C. DC.
- Piper hispidum Sw.
- Piper jacquemontianum Kunth
- Piper longifolium Ruiz & Pavon
- Piper magnificum DC.
- Piper marginatum Jacq.
- Piper officinarum (Miq.) C. DC.
- Piper ponapense C. DC.
- Piper retrofractum Vahl
- Piper swartzianum (Miq.) C. DC.
Zastosowanie
- Jest jedną z częściej używanych przypraw. W średniowieczu był przyprawą królów i magnatów. Płacono za niego czystym złotem. Po opłynięciu Afryki przez Portugalczyków i otwarciu drogi morskiej do Indii w końcu XV wieku, jego cena gwałtownie spadła. Obecnie pieprz na szeroką skalę uprawiany jest głównie na Archipelagu Malajskim.
- Liście pieprzu betelowego i metystynowego są używane do żucia.
- Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne (np. pieprz ozdobny).