Polska

• Home

Najstarsze lokacje miast w Polsce na prawie niemieckim

Lokacje na prawie niemieckim, polegające na organizacji i zabudowie miast nowego typu, to najbardziej charakterystyczne i najważniejsze zjawisko w historii gospodarczej i społecznej ziem polskich XIII wieku<ref>Benedykt Zientara, Przemiany społeczno-gospodarcze miast w dobie lokacji w Miasta doby feudalnej w Europie środkowo-wschodniej, pod red. A. Gieysztora i T. Rosłanowskiego, PWN, Warszawa 1976</ref><ref>Maria Bogucka, Henryk Samsonowicz, Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej, Ossolineum, Wrocław 1986, ISBN 83-04-01701-6</ref><ref>Jan Rutkowski, Historia gospodarcza Polski (do 1864 4.), Książka i Wiedza, Warszawa 1953</ref>.

Inicjatywa lokacyjna należała do władcy (księcia zwierzchniego, króla) oraz rycerzy i duchowieństwa. Pierwszej lokacji dokonał w 1211 r. książę śląski Henryk Brodaty udzielając Złotoryi przywileju korzystania z prawa nadanego w 1188 r. mieszczanom magdeburskim.

Poniższa lista przedstawia najstarsze miasta Polski pod względem prawnym, czyli roku uzyskania przez nie praw miejskich.

Miasta lokowane w XIII w. w księstwach piastowskich i na Pomorzu Gdańskim

W XIII w. lokowano w księstwach rządzonych przez dynastów piastowskich oraz na Pomorzu Gdańskim 230 miast. Na Śląsku 128 (101 lokacji książęcych, 21 kościelnych, 6 rycerskich), w Wielkopolsce 38 (24 lokacje książęce, 6 kościelnych, 8 rycerskich), w Małopolsce 29 (11 lokacji książęcych, 17 kościelnych, 1 rycerska), w ziemiach łęczyckiej i sieradzkiej 17 (13 lokacji książęcych, 4 kościelne), na Kujawach i w ziemi dobrzyńskiej 9 (5 lokacji książęcych, 4 kościelne), na Pomorzu Gdańskim 5 (4 lokacje książęce, 1 kościelna) i na Mazowszu 4 (2 lokacje książęce i 2 kościelne)<ref name="BS">Maria Bogucka, Henryk Samsonowicz, Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej, Ossolineum 1986, ISBN 83-04-01701-6, s. 84-88</ref>

• przed 1211 Złotoryja<ref>Data otrzymania pouczenia prawnego z Magdeburga. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 608; Dzieje Złotoryi, pod redakcją R. Gładkiewicza, Złotoryja-Wrocław 1997, s. 33-34.</ref>
• 1214 Wleń
• przed 1217 Lwówek Śląski<ref>M. Zlat, Lwówek Śląski, Wrocław-Warszawa-Kraków 1961, s. 12.</ref>, Opole<ref>Pierwsza wzmianka o prawach hospites lokowanych w mieście pochodzi z 1217 r. Zob. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 56.</ref>, Racibórz<ref>Pierwsza wzmianka o prawach hospites lokowanych mieście pochodzi z 1217 r. Zob. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 69.</ref>
• 1217 Leśnica<ref name="BS"/>
• pomiędzy 1220-1232 Głuchołazy<ref>Na prawie flamandzkim. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 164.</ref>
• 1221 Sobótka<ref>A. Krzywańska, Sobótka i okolice, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1972, s. 41.</ref>
• 1223 Cieszyn<ref>Miasto lokowano przed 1223 rokiem; w dokumencie dla klasztoru norbertanek z Rybnika wymieniono przedmieście Cieszyna, z czego wnioskuje się, że miasto już w tym czasie istniało; I. Panic, Studia z dziejów Skoczowa w średniowieczu, Cieszyn 1997, s. 31-32. Część badaczy datuje lokację miasta na okres przed 1263 r. zob. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 188. W starszej literaturze kładziono lokację Cieszyna na lata 1217-1236; F. Popiołek, Dzieje Cieszyna, Cieszyn 1916 – cyt. za: I. Panic, Studia z dziejów Skoczowa w średniowieczu, Cieszyn 1997, s. 31.</ref>, Nysa<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1223. Zob. J. Kębłowski, Nysa, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1972, s. 9.</ref>, Środa Śląska<ref name="BS"/><ref>W 1235 r. otrzymano z Halle wykładnię prawa magdeburskiego, w której zwracano się do mieszkańców jako do mieszczan w Nowym Targu. Zob. Środa Śląska dzieje miasta wina i skarbów, pod redakcją R. Żerelika, Wrocław 2006, s. 51.</ref>Ujazd<ref>Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 185.</ref>
• 1225 Biała<ref name="BS"/>
• przed 1226 Krosno Odrzańskie<ref name="BS"/><ref>Ograniczone prawo miejskie. Pełne prawo magdeburskie dopiero w 1317. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 639.</ref>
• 1226 Wrocław<ref name=Wro>Wrocław otrzymywał przywileje lokacyjne dwu lub trzykrotnie, przy czym daty tych lokacji nie są pewne i są żywo dyskutowane przez historyków: po raz pierwszy przez Henryka Brodatego w roku 1226 (lub 1214, bowiem w dokumencie księcia z tego roku wymieniany jest sołtys. wrocławski Godinus, co wskazuje, że była to gmina już miejska); prawdopodobnie pomiędzy majem 1241, a marcem 1242 Bolesław II Rogatka rozszerzył znacznie obszar lokowanego miasta; w 1261 książęta Henryk III Biały i Władysław wrocławski nadali miastu prawo magdeburskie; zob. Encyklopedia Wrocławia, Wrocław 2000, ISBN 83-7023-749-5, s. 462, Jan Drabina, Miasta śląskie w średniowieczu, Wydawmictwo "Śląsk", Katowice 1987, ISBN 83-216-0711-X, s. 183-186 oraz Archiwum Państwowe we Wrocławiu</ref>
• przed 1228 Świebodzice<ref name="BS"/>
• przed 1231 Śródka<ref name="BS"/>
• 1231 - Strzelno<ref>Data bardzo prawdopodobna, dokument lokacyjny nie zachował się. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 343.</ref>
• przed 1232 Głuchołazy<ref name="BS"/>
• 1233 - Nowogrodziec<ref>Prawo miejskie lwóweckie. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 577.</ref>
• 1234 - Oława<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1234 r. Zob. Zob. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 210.</ref>
• 1237 - Płock<ref>Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 498.</ref>
• 1237/1238 - Inowrocław<ref>Książę Kazimierz, syn Konrada mazowieckiego, otrzymał Kujawy jako wydzieloną przez ojca dzielnicę, obierając Inowrocław na jej stolicę. Między 1237 a 1238 r. lokował tam miasto na prawie magdeburskim. Dzieje Inowrocławia, pod redakcją Mariana Biskupa, PWN, Poznań 1978, t. I, s. 139.</ref>
• 1238 - Nowogród Bobrzański
• 1239 - Dobrzyń nad Wisłą, Iłża<ref>Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 507.</ref>
• 1241-1244 Koziniec<ref>J. Organiściak, T. Dudziak, M. Dziedzic, Ząbkowickie opowieści, t. 3, Okolice Ząbkowic Śląskich. Monografia krajoznawcza, Ząbkowice Śląskie 1997, s. 131. Miasto stało się ponownie wsią w latach 1282-1288 przegrywając konkurencję z lepiej położonymi Ząbkowicami Śląskimi.</ref>
• 1242 - Strzegom<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z dokumentu księżnej Anny, wdowy po Henryku Pobożnym z 1242 r. Zob. Strzegom. Zarys historii miasta i regionu, pod red. K. Matwijowskiego, Wrocław-Strzegom 1998, s. 45.</ref>
• przed 1243 Sandomierz<ref name="BS"/>
• 1243 - Gniezno<ref>Lokacja przed tą datą. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 222.</ref>
• 1244 - Kłobuck(?)<ref>Data wątpliwa; bardziej prawdopodobne, że miasto otrzymało prawa miejskie dopiero w 1339 lub 1344. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 443</ref>, Sulęcin<ref>W dokumencie z 1244 określany jako civitas. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 659.</ref>
• 1245 - Milicz<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1253 r. Zob. Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria nowa, t. IV, Województwo wrocławskie, z. 3, Milicz, Żmigród, Twardogóra i okolice, Warszawa 1997, s. 45.</ref>
• 1248 - Międzyrzecz
• 1249 - Lubiąż<ref>K. Kalinowski, Lubiąż, Wrocław-warszawa-Kraków 1970, s. 12. Lubiąż utracił prawa miejskie w 1844 r.</ref>, Namysłów<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1249 r. Zob. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 263.</ref>
• 1250 - Brzeg<ref>J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 142; A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.</ref>, Brześć Kujawski<ref>Prawa miejskie otrzymał zapewne przed tą datą. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 313.</ref>, Grodków<ref>Miasto lokował przed 1250 r. Mroczek z Pogorzeli. Ponowna lokacja książęca nastąpiła w 1268. Zob. T. Jurek, Rodowód Pogorzelów, Kraków 2005, s. 42; Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. VII, Województwo opolskie, z. 3 Powiat grodkowski, Warszawa 1964, s. 13.</ref>, Lewin Brzeski<ref>Prawa miejskie nadane między 1240 a 1250 przez Bogusza z Pogorzeli. Rozwój miasta datowany dopiero od kolejnej lokacji w 1333. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 172.</ref>, Trzebnica<ref>Dokument lokacyjny wystawił 1 II 1250 r. książę wrocławski Henryk III Biały. Zob. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.</ref>,
• 1251 - Bolesławiec<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1251 r. Zob. Bolesławiec. Zarys monografii miasta, pod redakcją T. Bugaja i K. Matwijowskiego, Wrocław-Bolesławiec 2001, s. 30.</ref>, Chełmża<ref>Lokację miasta kładzie się na okres przed 1251 rokiem; A. Wędzki, Początki reformy miejskiej w środkowej Europie do połowy XIII wieku: Słowiańszczyzna Zachodnia, Warszawa – Poznań 1974, s. 155.</ref>, Kostrzyn, Rogoźno
• 1252 - Cerekwica<ref>Zezwolenie na lokację wydał 12 III 1250 r. książę wrocławski Henryk III Biały. Miasto szybko upadło. Zob. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.</ref>, Radziejów<ref>Miasto lokowane przez księcia kujawskiego i łęczyckiego Kazimierza. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. II, s. 340.</ref>, Wiązów<ref>Zezwolenie na lokację wydał w 1250 r. książę wrocławski Henryk III Biały. Dokument lokacyjny wzorowany na Nysie wystawił w 1252 r. biskup wrocławski Tomasz II. Zob. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.</ref>, Zawonia<ref>Zezwolenie na lokację wydał książę Henryk III Biały. Miasto wkrótce upadło. Zob. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.</ref>
• 1253 - Bochnia<ref>Nadanie prawa miejskiego magdeburskiego przez księcia krakowskiego Bolesława Wstydliwego. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 632.</ref>, Głogów<ref>Głogów. Zarys monografii miasta, Wrocław-Głogów 1994, s. 97.</ref>, Kluczbork<ref>Zezwolenie na lokację wydał 26 II 1253 r. książę wrocławski Henryk III biały. Zob. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.</ref>, Oleśnica<ref>Oleśnica. Monografia miasta i okolic, pod redakcją S. Michalkiewicza, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1981, s. 39.</ref>, Poznań<ref>Nadanie prawa miejskiego magdeburskiego przez księcia wielkopolskiego Przemysła I. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 195.</ref>, Śrem<ref>Wydanie przywileju lokacyjnego przez książąt wielkopolskich: Przemysła I i Bolesława Pobożnego. W 1393 miasto otrzymało prawo magdeburskie i zostało przeniesione na obecną lokalizację na mocy przywileju Władyslawa II Jagiełły. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 308.</ref>, Przyłęk<ref>W 1253 r. wzmiankowany jest wójt. Zob. Słownik geografii turystycznej Sudetów, t. 21, Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie, Przedgórze Paczkowskie, cz. N-Ż, pod redakcją M. Staffy, Wrocław 2008, s. 213; J. Organiściak, T. Dudziak, M. Dziedzic, Ząbkowickie opowieści, t. 3, Okolice Ząbkowic Śląskich. Monografia krajoznawcza, Ząbkowice Śląskie 1997, s. 131. Miasto stało się ponownie wsią najpóźniej w 1296 r. przegrywając konkurencję z lepiej położonymi Ząbkowicami Śląskimi.</ref>, Ziębice<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1253 r. Zob. M. Zlat, Ziębice, Wrocław-Warszawa-Kraków 1967, s. 7.</ref>, Żmigród<ref>Zezwolenie na lokację na wzór Złotoryi i Lwówka Śląskiego wystawił 15 V 1253 r. książę wrocławski Henryk III Biały. Zob. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.</ref>
• 1253-1255 Legnica<ref>Legnica. Zarys monografii miasta, pod red. S. Dąbrowskiego, Wrocław-Legnica 1998, s. 21.</ref>
• 1254 - Bytom<ref>Zob. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 173.</ref>, Paczków<ref>Dokument fundacyjny wystawił biskup wrocławski Tomasz I. Zob. B. Steinborn, Otmuchów, Paczków, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1982, s. 122.</ref>
• 1255 - Kłecko<ref>Lokacja książęca, istnieje jednak podejrzenie, że jest to falsyfikat. O. Lange, Lokacja miast Wielkopolski właściwej na prawie niemieckim w wiekach średnich (z mapą) ("Pamiętnik Historyczno-Prawny", t. 1, z. 5), Lwów 1925, s. 18.</ref>, Sieradz<ref>Data pierwszej wzmianki o mieszczanach sieradzkich. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 74.</ref>, Warta<ref>Przywilej lokacyjny księcia kujawskiego i łęczyckiego Kazimierza. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 87.</ref>, Włocławek, Zawichost
• 1257 - Biecz, Jarocin, Kalisz, Kraków<ref>W literaturze toczy się dyskusja na temat ewentualnej wcześniejszej pierwszej lokacji Krakowa, która mogła mieć miejsce ok. 1220 r. (konieczność nowej lokacji w 1257 r. miała wynikać ze zniszczenia miasta wskutek najazdu tatarskiego; świadectwo wcześniejszej lokacji mają stanowić pojawiający się przed 1257 r. w źródłach sołtysi krakowscy). Jeszcze w XIX w. taką tezę postawił J. Szujski, Kraków aż do początków XV-go wieku. Wstępne słowo do najstarszych ksiąg tego miasta, w: Najstarsze księgi i rachunki miasta Krakowa od r. 1300 do 1400, wyd. F. Piekosiński, J. Szujski, Kraków 1878; podtrzymywali ją później liczni badacze m.in. H. Münch, Kraków do roku 1257 włącznie, "Kwartalnik Architektury i Urbanistyki. Teoria i Historia", t. VIII, 1958, z. 1, s. 1-40, J. Wyrozumski, Dzieje Krakowa, t. 1: Kraków do schyłku wieków średnich, Kraków 1992, s. 147-160 czy B. Krasnowolski, Lokacje i rozwój Krakowa, Kazimierza i Okołu. Problematyka rozwiązań urbanistycznych, w: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta, red. J. Wyrozumski, Kraków 2007 ("Biblioteka Krakowska", nr 150), s. 355-426. Podsumowanie tej dyskusji (z głosem przeciwko wcześniejszej lokacji): J. Wyrozumski, Lokacja czy lokacje Krakowa na prawie niemieckim?, w: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta, red. J. Wyrozumski, Kraków 2007 ("Biblioteka Krakowska", nr 150), s. 121-151. O przywileju lokacyjnym Bolesława V Wstydliwego z 1257 r. m.in.: B. Wyrozumska, B. Krasnowolski, Wielka lokacja, w: Encyklopedia Krakowa, Kraków–Warszawa 2000, s. 1041-1042. Reprodukcja aktu lokacji (oraz omówienie wraz z literaturą) dostępna jest w Katalogu Skarbów Dziedzictwa Narodowego</ref>, Pobiedziska, Pyzdry, Stary Sącz, Wodzisław Śląski
• 1259 - Ścinawa<ref>Wołów. Zarys monografii miasta, pod red. E. Kościk, Wrocław-Wołów 2002, s. 62.</ref>
• 1260 - Pyskowice, Szprotawa<ref>Dziedzictwo artystyczne Żagania, pod redakcją B. Czechowicza i M. Konopnickiej, Wrocław-Zielona Góra-Żagań 2006, s. 19.</ref>, Tczew, Żagań<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1260 r., gdy lokowano Szprotawę na prawie niemieckim, na wzór Żagania. Zob. Dziedzictwo artystyczne Żagania, pod redakcją B. Czechowicza i M. Konopnickiej, Wrocław-Zielona Góra-Żagań 2006, s. 19.</ref>, Żary
• 1261 - Wołczyn<ref>Dokument lokacyjny wystawił 22 I 1261 r. książę wrocławski Henryk III Biały. Zob. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.</ref>
• 1262 - Czeladź, Kcynia
• 1263 - Wrocław-Nowe Miasto<ref>Dokument lokacyjny wystawił 9 IV 1263 r. książę Henryk III Biały. W 1327 r. połączone z Wrocławiem. Zob. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.</ref> Gdańsk, Pyrzyce, Żnin
• 1264 - Połaniec, Skaryszew
• 1265 - Krzanowice
• 1266 - Bierutów<ref>Pierwsza nieudana lokacja na prawie niemieckim nastąpiła ok. 1250 r. Powtórnej lokacji na prawie frankońskim dokonał w 1266 r. książę Henryk III Biały. Zob. Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria nowa, t. IV, Województwo wrocławskie, z. 1, Oleśnica, Bierutów i okolice, Warszawa 1983, s. 1.</ref>, Dzierżoniów<ref>Miasto po raz pierwszy wzmiankowane w 1266 r. Zob. Dzierżoniów. Zarys monografii miasta, pod redakcją S. Dąbrowskiego, Wrocław-Dzierżoniów 1998, s. 50.</ref>, Radomsko
• 1267 - Łęczyca, Skała, Świdnica<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1267 r. Zob. Świdnica.Zarys monografii miasta, pod red. W. Korty, Wrocław-Świdnica 1995, s. 55.</ref>
• 1268 - Byczyna, Gniewkowo, Grodków<ref>Dokument lokacji na prawie średzkim wystawił książę Henryk IV Probus 22 IX 1268 r. Zob. Schlesisches Urkundenbuch, Bd. 4, Köln-Wien 1988, nr 342, s. 227-228. Tłumaczenie niemieckie dokumentu Chronik der Stadt Grottkau, Grottkau 1867, s. 16-17.</ref>, Koprzywnica
• 1270 - Głubczyce, Woźniki
• 1271 - Jędrzejów
• 1272 - Oświęcim, Żory<ref>I. Panic, Studia z dziejów Skoczowa w średniowieczu, Cieszyn 1997, s. 35.</ref>
• 1273 - Wolbórz, Wschowa
• 1275 - Jawor<ref>W 1275 r. książę Henryk V Gruby nadał 5 łanów ziemi Alelajdzie, wdowie po byłym zasadźcy Hermanie. Zob. J. Rybotycki, Jawor od A do Z, t. 1, Jawor 1997, s. 157.</ref>, Olesno
• 1276 - Bolków<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1276 r. Zob. O. Czerner, J. Rozpędowski, Bolków i Świny, Wrocław 1960, s. 9.</ref>, Gliwice<ref>Lokacja nastąpiła przed 1276 r. Zob. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 310.</ref>, Pajęczno, Siewierz
• 1277 - Kęty
• 1278 - Gostyń, Wojnicz
• 1279 - Nowe Brzesko, Prudnik, Świebodzice<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z dokumentu Henryka Probusa wystawionego 23 I 1279 r. Zob. Świebodzice. Zarys monografii miasta, pod red. K. Matwijowskiego, Wrocław-Świebodzice 2001, s. 45.</ref>
• 1280 - Przemków
• 1282 - Niemcza<ref>Pierwsza wzmianka o mieście. Zob. Niemcza. Wielka historia małego miasta, Wrocław 2002, s. 40.</ref>, Opatów
• 1283 - Kępno, Niemodlin<ref>Lokacja nastąpiła przed 1283 r. Zob. J. Domska, Niemodlin i ziemia niemodlińska od 1224 roku do początków XX wieku, Opole-Niemodlin 1998, s. 10.</ref>, Ostrzeszów, Pleszew, Wieluń, Żerków
• 1285 - Głogówek<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1285 r. Zob. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 270.</ref>, Wołów<ref>Lokacja nastąpiła w latach 1284-1288, najprawdopodobniej w 1285. Zob. Wołów. Zarys monografii miasta, pod red. E. Kościk, Wrocław-Wołów 2002, s. 63.</ref>
• 1286 - Sławków, Strzelce Krajeńskie
• 1287 - Busko-Zdrój, Prusice<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1287 r. Zob. Inwentaryzacja krajoznawcza województwa wrocławskiego, z. 16, Gmina Prusice, Wrocław 1993, s. 15.</ref>, Ząbkowice Śląskie<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z dokumentu z 10 I 1287 r. Zob. J. Organiściak, Ząbkowickie opowieści, cz. 1, Z dziejów miasta, Ząbkowice Śląskie 1995, s. 9.</ref>
• 1288 - Chojnów<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z dokumentu księcia Henryka V Grubego z 1288 r. Zob. Chojnów dawniej i dziś. Szkice i materiały, pod redakcją R. Gładkiewicza, Chojnów-Wrocław 1992, s. 135.</ref>, Jelenia Góra<ref>Miasto było po raz pierwszy wzmiankowane w dokumencie księcia Bolka I z 20 III 1288 r. Zob. Jelenia Góra. Zarys rozwoju miasta, pod redakcją Z. Kwaśnego, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1989, s. 26.</ref>, Zgierz
• 1289 - Kościan, Koźle<ref>Miasto lokowano w 1289 r. Zob. J.Groger, "Kiedy miasto przestało być twierdzą", Heilbad 2005 s. 10.</ref>,
• 1290 - Miechów, Góra<ref>Miasto lokował przed 1290 r. książę Henryk III głogowski. Zob. T. Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Kraków 2006, s. 156.</ref>, Słupca, Strzelce Opolskie, Uniejów, Wąsosz<ref name=autonazwa1>Miasto lokował książę Henryk III głogowski. Zob. T. Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Kraków 2006, s. 156.</ref>, Wieliczka
• 1291 - Lubomierz<ref>Prawa miejskie nadał książę Bolko I. Zob. J. Bachmiński, Gryfów, Gryf, Lubomierz, Wrocław-Warszawa-Kraków 1964, s. 125.</ref>, Piotrków Trybunalski, Polkowice<ref>Miasto lokował przed 1291 r. książę Henryk III głogowski. Zob. T. Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Kraków 2006, s. 156.</ref>, Stawiszyn
• 1292 - Kamienna Góra<ref>Kamienna Góra. Monografia geograficzno-historyczna miasta i okolic, pod redakcją S. Michalkiewicza, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1985, s. 35.</ref>, Lubawka, Nowy Sącz, Strzelin, Sulejów, Zator<ref>10 listopada 1292 Mieszko cieszyński nadał prawa miejskie Zatorowi w oparciu o prawo miejskie Cieszyna; I. Panic, Studia z dziejów Skoczowa w średniowieczu, Cieszyn 1997, s. 32.</ref>
• 1293 - Konin, Twardogóra<ref name=autonazwa1 />
• 1294 - Gorzów Śląski, Krapkowice
• 1295 - Janowiec Wielkopolski, Lubin<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1295 r. Zob. Lubin. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków, pod redakcją K. Matwijowskiego, Wrocław-Lubin 1996, s. 47.</ref>, Nowe Miasteczko<ref>Miasto lokował przed 1295 r. książę Henryk III głogowski. Zob. T. Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Kraków 2006, s. 156.</ref>, Skwierzyna, Szadek, Świerzawa<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1295 r. Zob. S. Kozak, B. Steinborn, Złotoryja, Chojnów, Świerzawa, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1971, s. 97.</ref>
• 1296 - Baborów
• 1297 - Kąty Wrocławskie<ref>Miasto było lokowane w ostatnich latach XIII w., nie później niż w 1298 r. Zob. Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria nowa, t. IV, Województwo wrocławskie, z. 2, Sobótka, Kąty Wrocławskie, Warszawa 1991, s. 33.</ref>, Pabianice
• 1298 - Łowicz
• 1299 - Nakło nad Notecią, Olkusz
• 1300 - Bardo<ref>Miasto lokowano ok. 1300. Zob. T. Chrzanowski, Bardo, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1980, s. 17.</ref>, Lubliniec, Sulechów<ref>Miasto lokował przed 1300 r. książę Henryk III głogowski. Zob. T. Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Kraków 2006, s. 156.</ref>, Warszawa

Miasta lokowane w XIII w. znajdujące się obecnie w Polsce

• 1233 - Chełmno<ref>Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 314.</ref>, Kwidzyn<ref>Lokacja miasta nastąpiła po tym roku.Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 385.</ref>, Toruń<ref>Miasto lokowane na prawie chełmińskim. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. II, s. 346.</ref>
• 1234-1239 - Radzyń Chełmiński<ref>M. Dygo, Studia nad początkami władztwa zakonu niemieckiego w Prusach 1226-1259, Warszawa 1992, s. 164.</ref>
• 1243 - Stargard Szczeciński<ref>Zenkner J.Stargard. Klejnot na Pomorskim Szlaku, Stargard 2006, s. 9</ref>, Szczecin<ref>Lokacja w latach 1237-1243. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 404.</ref>
• 1246 - Elbląg<ref>Miasto otrzymało niepełne prawo lubeckie (uzupełniane do 1343). Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 375.</ref>
• 1253-1255 - Zawidów<ref>Dokument lokacyjny wystawił prawdopodobnie król Przemysł Ottokar II. Prawa miejskie są potwierdzone dopiero w XIV wieku. Zob. W. Bena, Polskie Górne Łużyce, Zgorzelec 2003, s. 489-490.</ref>
• 1254 - Braniewo<ref>Nadanie praw miejskich przed tą datą przez biskupa warmińskiego Anzelma. Miasto otrzymało miano Brunsberg (późniejsza nazwa: Braunsberg) na pamiątkę świętego Brunona z Kwerfurtu. Po zniszczeniu przez Prusów w 1260, biskup warmiński Henryk Fleming nadał prawo miejskie lubeckie w 1284 nowej osadzie (ta leżała bliżej ujścia Pasłęki). Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 113.</ref>, Gryfino<ref>Nadanie prawa miejskiego magdeburskiego przez księcia pomorskiego Barnima I. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 421.</ref>
• 1255 - Chojna, Kołobrzeg<ref>Nadanie prawa miejskiego lubeckiego wspólnie przez księcia pomorskiego Warcisława III i biskupa kamieńskiego Hermanna von Gleichen. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 583.</ref>
• 1257 - Gorzów Wielkopolski
• 1260 - Dąbie, Police
• 1262 - Gryfice
• 1265 - Słupsk
• 1266 - Koszalin
• 1268 - Goleniów, Lubań<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1268 r. Zob. W. Bena, Polskie Górne Łużyce, Zgorzelec 2003, s. 257.</ref>, Sulików<ref>Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1268 r. Utracił prawa miejskie w 1948 r. Zob. W. Bena, Polskie Górne Łużyce, Zgorzelec 2003, s. 428, 431.</ref>
• 1270 - Myślibórz
• 1274 - Kamień Pomorski
• 1275 - Kłodzko<ref>29 III 1275 r. jest wzmiankowany wójt kłodzki. Zob. Kłodzko. Dzieje miasta, pod redakcją R. Gładkiewicza, Kłodzko 1998, s. 38.</ref>, Kowalewo Pomorskie
• 1277 - Płoty, Trzebiatów
• 1278 - Barlinek, Maszewo, Wolin
• 1281 - Trzcińsko-Zdrój
• 1283 - Lubsko
• 1284 - Choszczno
• 1286 - Malbork
• 1288 - Resko
• 1290 - Pełczyce
• 1291 - Grudziądz
• 1293 - Kisielice
• 1295 - Łobez, Nowe Warpno (około 1295 r.)
• 1296 - Recz, Świdwin
• 1297 - Drawsko Pomorskie, Pasłęk
• 1298 - Brodnica
• 1299 - Białogard
• 1300 - Golub

Zobacz też

• nadania praw miejskich w Polsce po 1900
• miejscowości w Polsce pozbawione praw miejskich
• dawne miasta Polski w zestawieniu alfabetycznym
• dawne osiedla w Polsce
• Polska w okresie rozbicia dzielnicowego

Polecamy

© www.summittupelo.com 2012