Laktoza
Laktoza (łac. lac – "mleko", cukier mleczny), C12H22</sup>O<sub>11 – organiczny związek chemiczny z grupy węglowodanów, disacharyd zbudowany z <small>D</small>-galaktozy i <small>D</small>-glukozy, połączonych wiązaniem 1,4-β-glikozydowym. Występuje w mleku ssaków. Zawartość laktozy:- mleko krowie – 4,5%;
- mleko ludzkie – 5,5 do 7,5%.
Chemicznie jest to bezbarwna substancja stała o temperaturze topnienia 225 °C, rozpuszczalna w wodzie, słabo rozpuszczalna w alkoholu i nierozpuszczalna w eterze. W jelicie cienkim ssaków enzym laktaza rozkłada laktozę na cukry proste, które ulegają wchłanianiu (absorpcji jelitowej). Występuje u niemowląt w okresie karmienia piersią, później stopniowo zanika. U części Europejczyków i osób pochodzenia europejskiego dzięki specyficznej mutacji również część osób dorosłych jest w stanie trawić laktozę.
Dotyczy to zwłaszcza mieszkańców Europy północnej i środkowej, którzy mogą pić mleko przez całe życie. Blisko 85% dorosłych mieszkańców Europy Północnej nie ma problemów z przyswajaniem laktozy. Na przykład w Szwecji obdarzonych tą mutacją jest prawie 100% mieszkańców, w krajach na wysokości Wielkiej Brytanii – 95%. Szeroko rozprzestrzenioną zdolność trawienia laktozy mają też niektóre szczepy afrykańskie, których kultura związana jest z hodowlą bydła. Natomiast u ludności z innych częściach świata zdolność do trawienia mleka znacznie spada po okresie niemowlęcym. Im dalej na południe od krajów skandynawskich, tym mniejsza tolerancja laktozy u dorosłych.
W Polsce 50% populacji nie jest w stanie trawić laktozy, przez co może ona powodować przykre objawy. Naturalny brak tego enzymu może w przypadku spożywania mleka prowadzić do nietolerancji laktozy.
Nie dotyczy to produktów mlecznych, jak np. zsiadłe mleko, kefir, jogurt czy sery, w których na skutek procesów fermentacyjnych z udziałem bakterii mlekowych obecność laktozy jest znacznie ograniczona, gdyż ulega przetworzeniu na kwas mlekowy.
Laktozę otrzymuje się z serwatki podczas produkcji sera. Stosowana jest w przemyśle farmaceutycznym jako wypełniacz, w lecznictwie, przemyśle spożywczym i w pirotechnice. Jest najczęściej używanym środkiem rozcieńczającym (excipiens) w recepturze aptecznej. Służy do sporządzania rozcierek (triturationes), w celu uzyskania określonego stężenia substancji czynnej lub jako zabezpieczenie proszków silnie wilgotniejących<ref name="Modrzejewski"></ref>.
Koncentrat laktozowy uzyskiwany z serwatki jest używany do skarmiania trzody chlewnej.
</ref>
}}