Kwas askorbinowy
Kwas askorbinowy (witamina C) – organiczny związek chemiczny, pochodna glukozy o wzorze sumarycznym C6H8O6. W warunkach standardowych jest białym, krystalicznym ciałem stałym. Dobrze rozpuszcza się w wodzie, roztwór ma odczyn kwasowy.
Rola w organizmie
Witamina C odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu ludzkiego organizmu. Bierze m.in. udział w przemianach tyrozyny, syntezie steroidów nadnerczowych. Ma również wpływ na zachowanie prawidłowego potencjału oksydacyjnego w komórce.
Badania wskazują brak wpływu zażywania witaminy C na ryzyko pojawienia się przeziębienia oraz mały wpływ na czas jego trwania (skrócenie czasu o 14% dla dzieci i 8% dla dorosłych). Wyjątkiem była grupa uczestników maratonów, narciarzy i żołnierzy przebywających w bardzo niskich temperaturach lub poddanych intensywnemu wysiłkowi fizycznemu, u których zaobserwowano 50% zmniejszenie występowania przeziębienia przy zażywaniu 2 g witaminy C dziennie.
Rekomendowane spożycie witaminy C dla dorosłego człowieka wynosi od 45 do 90 mg na dobę. Organizmy większości zwierząt i roślin wytwarzają ten związek. Wyjątkiem są organizmy ssaków naczelnych, w tym człowieka, świnki morskiej i niektórych gatunków nietoperzy, którym musi być ona dostarczona z zewnątrz.
Skutki niedoboru
Szkorbut, samoistne krwawienia, uszkodzenia naczyń krwionośnych, krwawe wybroczyny, złe gojenie i odnawianie się ran, rozpulchnienie dziąseł, zmiany w zębach (np. zgorzel), bolesność stawów i mięśni, obrzęki kończyn, osłabienie, utrata apetytu, obniżenie wydolności fizycznej, depresja, osteoporoza, niedokrwistość mikrocytarna niedobarwliwa, nadczynność gruczołu tarczowego, zaburzenia neurologiczne, wtórne infekcje, schorzenia żołądka, zapalenie błony śluzowej, przedłużenie okresu zaziębienia organizmu i trudności w leczeniu zakażeń. Ostatecznie może prowadzić do śmierci.
Skutki nadmiaru
Kwas askorbinowy nie jest toksyczny, ale przyjmowany w nadmiarze może wywoływać dolegliwości żołądka, nudności, biegunkę, wymioty, wysypkę skórną, obniżać odporność po radykalnym zmniejszeniu dawki.
Zazwyczaj jednak jego nadmiar wydalany jest z organizmu wraz z moczem.
Stosowanie wyższych niż zalecane dawek witaminy C w czasie ciąży może być szkodliwe dla płodu. Wysokie dawki tej witaminy, według klasyfikacji FDA ryzyka stosowania leków w czasie ciąży, należą do kategorii C. Oznacza to, że w badaniach na zwierzętach wykazano działanie niepożądane na płód, jednak jej wpływ na ciążę człowieka nie jest potwierdzony w badaniach klinicznych.
Źródła w pożywieniu<ref></ref>
!Warzywa, owoce, grzyby
!Zawartość
(mg/100 g)
Acerola
>1600<ref></ref>
Owoce róży
426
Papryczka chili zielona
244
Nać pietruszki
178
Czarna porzeczka
177
Papryka
107
Koperek zielony
75
Brukselka
71
Jarmuż
65
Truskawki
63
Poziomki
60
Szczypiorek
60
Szpinak
54
Kompot z czarnej porzeczki
46
Biała porzeczka
45
Kalarepa
45
Czerwona porzeczka
44
Kapusta czerwona
42
Kapusta biała
40
Koncentrat pomidorowy 30%
38
Kalafior
37
Pomarańcze
35
Cytryna
31
Czosnek
31
Maliny
31
Boćwina
27
Szczaw
27
Agrest
26
Grejpfrut
26
Żurawina
23
Fasola strączkowa
22
Pomidory
22
Jeżyny
21
Rzepa
21
Korzeń pietruszki
19
Kapusta kiszona
16
Czarne jagody
15
Groszek zielony
15
Rzodkiewka
13
Brzoskwinia
12
Pieczarka
12
Ziemniaki
12
Pory
10
Buraki
8
Maślak
8
Banany
7
Jabłko
7
Rabarbar
7
Wiśnie
7
Cykoria
6
Morele
6
Ogórek
6
Powidła śliwkowe
6
Rydz mleczaj
6
Sok pomidorowy
6
Cebula
5
Renklody
5
Sałata
5
Seler
5
Śliwki
5
Winogrona
5
Czereśnie
4
Groszek konserwowy
4
Gruszki
4
Kurka
4
Ogórki kiszone
4
Arbuz
3
Fasola konserwowa
3
Orzechy włoskie
3
Fasola biała
2
Groch
2
Marchew
2
Orzechy laskowe
2
}
!Produkty zwierzęce
!Zawartość
(mg / 100g)
Wątroba wołowa
30
Wątroba wieprzowa
22
Dorsz wątłusz
2
Pstrąg
1
Mleko krowie
1
}
- acerola (w 100 g owoców – 1400–2500 mg)
- gwajawa (w 1 owocu – 165 mg)
- winogrona
- papryka
- czerwona (w 1 szt. – 141 mg)
- zielona (w 1 szt. – 95 mg)
- koper ogrodowy
- owoce dzikiej róży ok. 1000 mg /100 g owoców
- owoce cytrusowe:
- cytryny (w 100 g owocu – 53 mg)
- pomarańcze (w 1 owocu – 70 mg)
- grejpfruty (sok z 1 owocu – 75 mg)
- kiwi (w 1 owocu – 74 mg)
- melon kantalupa (w połówce – 113 mg)
- ananasy
- czarne i czerwone porzeczki
- truskawka (w porcji 140 g – 84 mg)
- jagody czarnego bzu
- maliny
- jeżyny
- brukselka (porcja 6 szt. – 78 mg)
- kapusta
- kalafior (porcja 85 g – 36 mg)
- rzepa
- cebula zwyczajna
- szpinak
- brokuły
- groszek zielony
- kalarepa
- szparagi
- jabłka
- soja
- ziemniaki – główne źródło witaminy C dla mieszkańców wielu krajów
- pomidory (gotowane porcja 225 g – 45 mg)
- karczochy
Zastosowanie w przemyśle spożywczym
Kwas askorbinowy jest przeciwutleniaczem i jako taki jest stosowany w przemyśle spożywczym, podobnie jak jego sole i estry. Symbole stosowane do oznaczenia tych związków:- E300 – kwas askorbinowy
- E301 – askorbinian sodu
- E302 – askorbinian wapnia
- E303 – askorbinian potasu
- E304 – estry kwasów tłuszczowych i kwasu askorbinowego
- E304(i) – Palmitynian askorbylu
- E304(ii) – Stearynian askorbylu
Przypisy
</ref>}}