Kraj koronny

<div class="floatright" style="font-size:x-small; width:370px; margin-left:1em; border:thin solid grey; padding=5px">
{


{
1. Czechy
2. Bukowina
3. Karyntia
4. Kraina
5. Dalmacja
6. Galicja i Lodomeria
7. Pobrzeże
8. Austria przed Anizą
valign="top"
9. Morawy
10. Salzburg
11. Śląsk Austriacki
12. Styria
13. Tyrol
14. Austria za Anizą
15. Vorarlberg
16. Węgry
17. Chorwacja
18. Bośnia i Hercegowina

}
}
</div>
Kraj koronny (niem. Kronland) – terytorium składowe Cesarstwa Austriackiego w latach 1849-1867 i austriackiej części Austro-Węgier w latach 1867-1918. Głową kraju koronnego był cesarz, w którego imieniu działał Landeshauptmann (zarządca kraju) albo Statthalter (gubernator).

Oficjalna nazwa "kraj koronny" pojawiła się po reformach w 1849, jednak poszczególne obszary, które nazwano krajami koronnymi, stanowiły części składowe monarchii habsburskiej znacznie wcześniej. Kraje koronne były w zasadzie tylko okręgami centralnej administracji cesarskiej, pozbawionymi (z pewnymi wyjątkami) autonomii. Nie były natomiast częściami składowymi federacji (państwami składowymi Austro-Węgier były Cesarstwo Austrii i Królestwo Węgier). Nie były również okręgami narodowościowymi. Tym niemniej kraje koronne z reguły miały własną tożsamość, wynikającą z wielowiekowej historii. Większość z nich stanowi do dziś odrębne regiony kulturalne i historyczne.

Administracja kraju koronnego była dwutorowa – centralna, wykonywana przez namiestnictwo (Statthalterei / Landeshauptmannschaft) i lokalna, wykonywana przez wydział krajowy (Landesausschuss; w Bukowinie i na Śląsku Prezydium Krajowe). Przedstawicielstwem ludności był sejm krajowy (Landtag). Zakres samorządu kraju koronnego był wąski i kompetencje organów samorządowych zdecydowanie ustępowały kompetencjom władzy centralnej.

Vorarlberg i Tyrol były zarządzane przez tego samego namiestnika, choć stanowiły odrębne kraje koronne. Podobnie Triest, Istria oraz Gorycja i Gradyska, które do celów administracyjnych łączono zazwyczaj w jeden kraj – Pobrzeże.

+Kraje koronne Austrii w 1914
!HerbNazwa potocznaPełna nazwaOśrodek adm.Powierzchnia w km²Ludność w 1910

Górna Austria
OberösterreichArcyksięstwo Austrii za Anizą
Erzherzogtum Österreich ob der Ennsalign="center"Linzalign="right"11.982align="right"853.006

Dolna Austria
NiederösterreichArcyksięstwo Austrii przed Anizą
Erzherzogtum Österreich unter der Ennsalign="center"Wiedeń
Wienalign="right"19.825align="right"3.513.814

Styria
SteiermarkKsięstwo Styrii
Herzogtum Steiermarkalign="center"Grazalign="right"22.425align="right"1.444.157

Karyntia
KärntenKsięstwo Karyntii
Herzogtum Kärntenalign="center"Klagenfurtalign="right"10.326align="right"396.200

SalzburgKsięstwo Salzburga
Herzogtum Salzburgalign="center"Salzburgalign="right"7.153align="right"214.737

Tyrol
TirolKsiążęce Hrabstwo Tyrolu
Gefürstete Grafschaft Tirolalign="center"Innsbruckalign="right"26.683align="right"946.613

VorarlbergKraj Vorarlberg
Das Land Vorarlbergalign="center"Bregencja
Bregenzalign="right"2.602align="right"145.408

Kraina
KrainKsięstwo Krainy
Herzogtum Krainalign="center"Lublana
Laibachalign="right"9.954align="right"525.995


Pobrzeże
Küstenland
w tym:
- Triest
- Gorycja i Gradyska
Görz und Gradisca
- Istria
IstrienPobrzeże Austriackie
Österreichisches Küstenland
w tym:
- Podległe Rzeszy Miasto Triest z okręgiem
Die Reichsunmittelbare Stadt Triest und ihr gebiet
- Książęce Hrabstwo Gorycji i Gradyski
Gefürstete Grafschaft Görz und Gradisca
- Margrabstwo Istrii
Markgrafschaft Istrienalign="center"Triest
- Triest
- Gorycja
Gorizia
- Porečealign="right"7.969
95
2.918
4.956align="right"893.797
229.510
260.721
403.566

Dalmacja
DalmatienKrólestwo Dalmacji
Königreich Dalmatienalign="center"Zadar
Zaraalign="right"12.831align="right"645.666

Czechy
BöhmenKrólestwo Czech
Königreich Böhmenalign="center"Praga
Pragalign="right"51.947align="right"6.769.548

Morawy
MährenMargrabstwo Moraw
Markgrafschaft Mährenalign="center"Brno
Brünnalign="right"22.222align="right"2.622.271

Śląsk Austriacki
SchlesienKsięstwo Górnego i Dolnego Śląska, Księstwo Śląska
Herzogtum Ober- und Niederschlesien, Herzogtum Schlesienalign="center"Opawa
Troppaualign="right"5.147align="right"756.949

Galicja i Lodomeria
Galizien und LodomerienKrólestwo Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwami Oświęcimskim i Zatorskim
Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zatoralign="center"Lwów
Lembergalign="right"78.497align="right"8.025.675

BukowinaKsięstwo Bukowiny
Herzogtum Bukowinaalign="center"Czerniowce
Czernowitzalign="right"10.441align="right"800.098
}