Język serbski


Język serbski (cрпски, srpski) – jedna z uregulowanych wersji dialektu sztokawskiego, używana głównie przez Serbów i Czarnogórców w Serbii, Czarnogórze, Bośni i Hercegowinie oraz w innych krajach.

Podobnie jak język chorwacki i język bośniacki, powstał przez rozbicie języka serbsko-chorwackiego. Języki te są tak do siebie podobne, że rozmówcy nie mają problemów ze wzajemnym zrozumieniem.

Rozwój literackiego języka serbskiego

W roli pierwszego literackiego języka Serbów wystąpił język staro-cerkiewno-słowiański, który w IX w. stał się pierwszym spisanym językiem słowiańskim. Pojawienie się pisanego języka słowiańskiego zawdzięczamy braciom Cyrylowi i Metodemu, greckim mnichom, którzy na prośbę księcia wielkomorawskiego Rościsława przybyli do jego państwa by tam prowadzić misję chrystianizacyjną w języku słowiańskim, co miało uchronić państwo wielkomorawskie przed wzrostem wpływów duchowieństwa niemieckiego na Morawach. Cyryl przed przybyciem na Morawy stworzył nowy alfabet (głagolica), którym w języku słowiańskim spisano przekłady najpotrzebniejszych modlitw i tekstów liturgicznych. Wraz z przyjęciem chrześcijaństwa w obrządku bizantyjskim Serbowie przyjęli staro-cerkiewno-słowiański.

Z racji tego, że księgi przepisywane były ręcznie szybko do tekstów zaczęły przenikać słowa i zjawiska fonetyczne charakterystyczne dla terenów, na których powstawały kopie tych ksiąg. W ten sposób język staro-cerkiewno-słowiański rozszczepił się na odmiany, zwane redakcjami języka cerkiewnosłowiańskiego. Rozwinęły się więc redakcje ruska, bułgarska, a od XII w. serbska języka cerkiewnosłowiańskiego, w której powstały najważniejsze teksty serbskiego średniowiecza – głównie akty prawne i żywoty świętych. Wraz z podbojem ziem serbskich przez Turków w XIV i XV w. dochodzi do zahamowania rozwoju piśmiennictwa serbskiego, które od tej pory ograniczać się będzie wyłącznie do cerkwi prawosławnej. W XVIII w. redakcja serbska języka cerkiewnosłowiańskiego zostaje zastąpiona rosyjską, która wraz z językiem ludowym, a od lat 80. także z tzw. slovenosrpskim, będącym połączeniem elementów języka rosyjskiego i ludowego serbskiego, staną się trzema równorzędnie używanymi językami literackimi

Narodziny współczesnego języka serbskiego wiążą się z osobą Vuka Karadžicia, reformatora języka i pisowni serbskiej, który zerwał z tradycją cerkiewną i oparł język literacki na jednym z dialektów serbskich. Jak trudnym w praktyce było to zadanie niech świadczy fakt, że próbując tłumaczyć Nowy Testament przy pomocy wyłącznie języka ludowego, w którym brakowało słów potrzebnych do przekładu, często odwoływał się do tradycji cerkiewnej lub po prostu tworzył neologizmy. Jednak zapoczątkowana w drugim dziesięcioleciu XIX w. reforma Vuka Kardzicia po latach sporów doczekała się praktycznego zastosowania. Szczególną rolę w tym miały utwory wybitnych poetów serbskich tego okresu: Petra Njegoša i Branka Radičevicia, którzy swe utwory stworzyli w języku oparty na ludowym języku serbskim.

Pierwsze gimnazjum z językiem serbskim powstało w 1791 w Sremskich Karlovciach. Pierwszym popularnym pisarzem, piszącym w języku serbskim, był Dositej Obradovič, późniejszy założyciel pierwszej wyższej uczelni serbskiej.

W XIX w. popularna stała się idea jedności Słowian. Jednym z wariantów tej jedności miała być idea jugosłowiańska, czyli kulturalnej i językowej jedności południowych Słowian. W 1850 w Wiedniu podpisano umowę językową między Serbami i Chorwatami, która była początkiem tworzenia się języka, który w dwudziestym wieku zyskał miano serbsko-chorwackiego lub chorwacko-serbskiego. Proces unifikacji języka zakończono w 1954 w Nowym Sadzie (Serbia), gdzie potwierdzono istnienie wspólnego języka dla Serbów, Chorwatów i Czarnogórców. Ustalono między innymi, że istnieje równoprawność dialektów chorwackich i serbskich oraz alfabetów łacińskiego i cyrylickiego. Po rozpadzie Jugosławii język serbsko-chorwacki oficjalnie przestał istnieć, ustępując miejsca serbskiemu, chorwackiemu i bośniackiemu.

Warianty języka serbskiego

Są dwa warianty wymowy.

Użytkownicy języka serbskiego

Ok. 13 milionów osób w Serbii posługuje się tym językiem jako ojczystym – jest on tutaj językiem urzędowym. Serbski jest również urzędowym językiem w Czarnogórze i Bośni i Hercegowinie. Istnieje też duża serbska diaspora.

Pismo


Serbski można zapisywać w dwu alfabetach: cyrylicą lub alfabetem łacińskim. Cyrylica uważana za tradycyjne pismo Serbów, jest stosowana przede wszystkim w Serbii Środkowej, przez Serbów w Czarnogórze i w Bośni, rzadziej przez Serbów w Chorwacji i na północy Serbii w Wojwodinie. Oprócz geograficznych są również polityczne uwarunkowania używania danego alfabetu. I tak gazety tradycyjne używają cyrylicy, cyrylicą zapisywane są teksty religijne i tradycyjne. Teksty nowoczesne używają obu alfabetów.

Rząd serbski na swojej stronie internetowej napisał: „Oficjalnym językiem Serbii jest serbski a oficjalnie używanym alfabetem jest cyrylica, w użyciu jest też alfabet łaciński. Na obszarach zamieszkanych przez mniejszości etniczne prawo przewiduje użycie w obiegu oficjalnym języka i pisma mniejszości.“<ref>http://www.srbija.gov.rs/pages/article.php?id=37 Почетна страна > Чињенице о Србији > Основни подаци > Становништво, језик и вера / Home > Facts about Serbia > Basic Facts > Population, Language and Religion</ref>

Czasopisma stosują oba alfabety, na witrynach sklepów widać napisy w różnych alfabetach. Dokumenty oficjalne są jednak publikowane głównie cyrylicą.

W Czarnogórze przeważa obecnie alfabet łaciński.

Alfabet serbski

<center>
<table>
<tr>
<td>
!bgcolor=#e0ffe0Cyrylicabgcolor=#ffffe0Łacinkabgcolor=#E0E0FFTranskrypcja

bgcolor=#e0ffe0Ааbgcolor=#FFFFE0Aabgcolor=#E0E0FFA

bgcolor=#e0ffe0Ббbgcolor=#FFFFE0Bbbgcolor=#E0E0FFB

bgcolor=#e0ffe0Ввbgcolor=#FFFFE0Vvbgcolor=#E0E0FFW

bgcolor=#e0ffe0Ггbgcolor=#FFFFE0Ggbgcolor=#E0E0FFG

bgcolor=#e0ffe0Ддbgcolor=#FFFFE0Ddbgcolor=#E0E0FFD

bgcolor=#e0ffe0Ђђbgcolor=#FFFFE0Đđbgcolor=#E0E0FFDź

bgcolor=#e0ffe0Ееbgcolor=#FFFFE0Eebgcolor=#E0E0FFE

bgcolor=#e0ffe0Жжbgcolor=#FFFFE0Žžbgcolor=#E0E0FFŻ

bgcolor=#e0ffe0Ззbgcolor=#FFFFE0Zzbgcolor=#E0E0FFZ

bgcolor=#e0ffe0Ииbgcolor=#FFFFE0Iibgcolor=#E0E0FFI
}
</td>
<td> </td>
<td>
!bgcolor=#e0ffe0Cyrylicabgcolor=#ffffe0Łacinkabgcolor=#E0E0FFTranskrypcja

bgcolor=#e0ffe0Jjbgcolor=#FFFFE0Jjbgcolor=#E0E0FFJ

bgcolor=#e0ffe0Ккbgcolor=#FFFFE0Kkbgcolor=#E0E0FFK

bgcolor=#e0ffe0Ллbgcolor=#FFFFE0Llbgcolor=#E0E0FFL

bgcolor=#e0ffe0Љљbgcolor=#FFFFE0Lj ljbgcolor=#E0E0FFĹ

bgcolor=#e0ffe0Ммbgcolor=#FFFFE0Mmbgcolor=#E0E0FFM

bgcolor=#e0ffe0Ннbgcolor=#FFFFE0Nnbgcolor=#E0E0FFN

bgcolor=#e0ffe0Њњbgcolor=#FFFFE0Nj njbgcolor=#E0E0FFŃ

bgcolor=#e0ffe0Ооbgcolor=#FFFFE0Oobgcolor=#E0E0FFO

bgcolor=#e0ffe0Ппbgcolor=#FFFFE0Ppbgcolor=#E0E0FFP

bgcolor=#e0ffe0Ррbgcolor=#FFFFE0Rrbgcolor=#E0E0FFR
}
</td>
<td> </td>
<td>
!bgcolor=#e0ffe0Cyrylicabgcolor=#ffffe0Łacinkabgcolor=#E0E0FFTranskrypcja

bgcolor=#e0ffe0Ссbgcolor=#FFFFE0Ssbgcolor=#E0E0FFS

bgcolor=#e0ffe0Ттbgcolor=#FFFFE0Ttbgcolor=#E0E0FFT

bgcolor=#e0ffe0Ћћbgcolor=#FFFFE0Ććbgcolor=#E0E0FFĆ

bgcolor=#e0ffe0Ууbgcolor=#FFFFE0Uubgcolor=#E0E0FFU

bgcolor=#e0ffe0Ффbgcolor=#FFFFE0Ffbgcolor=#E0E0FFF

bgcolor=#e0ffe0Ххbgcolor=#FFFFE0Hhbgcolor=#E0E0FFCh

bgcolor=#e0ffe0Ццbgcolor=#FFFFE0Ccbgcolor=#E0E0FFC

bgcolor=#e0ffe0Ччbgcolor=#FFFFE0Ččbgcolor=#E0E0FFCz*

bgcolor=#e0ffe0Џџbgcolor=#FFFFE0Dž džbgcolor=#E0E0FFDż

bgcolor=#e0ffe0Шшbgcolor=#FFFFE0Ššbgcolor=#E0E0FFSz
}
</td>
</tr>
</table>
</center>

Gramatyka

Zob. język serbsko-chorwacki.

Zobacz też

Linki zewnętrzne




Serbische Sprache
Serbian language
Serbe