Język pruski
Język pruski, Wâr[an] Prūsiskan - wymarły język bałtyckich
Prusów.
Klasyfikacja
Język pruski należy do podgrupy języków bałtyckich rodziny języków indoeuropejskich. Wraz z językiem jaćwińskim zaliczany jest do zachodniobałtyckich.
Charakteryzował się najbardziej archaicznym słownictwem spośród wszystkich języków i dialektów bałtyckich. Obecnie znamy jedynie 800 słów i wyrażeń tego języka, głównie z powodu niewielkiej liczby dokumentów w nim zapisanych.
Projekt odbudowy
Nowoczesne techniki lingwistyczne pozwoliły na podstawie posiadanych słów i wiedzy o ewolucji języków odtworzyć wiele wyrazów. Dużo słów opisujących nowoczesną rzeczywistość techniczną we współczesnych językach jest międzynarodowych, a ich importem rządzą względnie proste reguły.
Obecnie istnieje wąskie grono osób posługujących się językiem pruskim, głównie w Sambii (zachodnia część obwodu kaliningradzkiego), ale również w litewskiej i polskiej części dawnych Prus.
W roku 2009 SIL International uznał język pruski językiem żywym.<ref>ISO 639 code sets</ref>
Historia
Język pruski był ojczystym językiem Prusów – ludu bałtyckiego zamieszkującego tereny między dolną Wisłą a dolnym Niemnem. Każde z plemion mówiło osobnym dialektem, zrozumiałym jednak dla innych.
W 1226 r. książę Konrad I mazowiecki osadził na ziemi chełmińskiej Krzyżaków, którzy wkrótce zagarnęli większość ziem Prusów. Od tej pory datuje się schyłek staropruskiej kultury i języka. Resztki ocalałej ludności zostały przeniesione na zachodnie tereny Prus, co spowodowało ujednolicenie języka, choć na biskupiej Warmii utrzymała się odrębność od innych terenów zakonu.
Część wyższych warstw poddała się germanizacji, zaś wolni chłopi zostali zmienieni w poddanych feudalnych. Ziemie pruskie kolonizowano przy pomocy osadników z Niemiec, Niderlandów oraz w niewielkim stopniu ze Szwecji, Danii i Francji.
Pod koniec XIII wieku około 800 słów języka pruskiego zostało zapisanych przez niemieckich kronikarzy i bibliotekarzy. W 1561 r. ukazał się przełożony przez Abla Willa Enchiridion Marcina Lutra, będący najobszerniejszym zachowanym do dziś zabytkiem języka pruskiego (134 strony druku).
W późniejszych czasach, kiedy z mapy Europy znikło już państwo zakonne, a na jego fundamentach powstały Prusy Książęce, napłynęła rzesza emigrantów i kolonistów z zachodu oraz północy Europy i Polski, aby osiedlić się na terenach blisko wybrzeży południowego Bałtyku. Był to czas reformacji i gruntownych przemian religijnych w pośredniowiecznej Europie. Spowodowało to dalszy, stopniowy spadek liczby mieszkańców Prus posługujących się językiem pruskim.
W XVII wieku język pruski praktycznie wymarł.