Język baskijski


Język baskijski (nazwy własne, zależnie od dialektu: euskara, euskera, eskuara, üskara) – język Basków zamieszkujących kilka prowincji na pograniczu Hiszpanii i Francji. Posługuje się nim dzisiaj ponad milion osób, z których ok. 90% mieszka w Hiszpanii.

Wyróżnia się 10 dialektów języka baskijskiego. Ze względu na duże różnice pomiędzy nimi powstała ustandaryzowana odmiana języka – Euskara batua, łącząca cechy największych dialektów języka baskijskiego, oparta zwłaszcza na dialekcie Gipuzkoa. Odmiana ta nauczana jest w szkołach. Literatura w tym języku powstaje od XVI wieku. Pierwszą drukowaną książkę w tym języku wydano w 1545 roku.

Jego przynależność genetyczna nie została do tej pory ustalona, ale z pewnością nie jest to język indoeuropejski. Mówiono nim już przed kolonizacją zachodniej Europy przez Indoeuropejczyków. Istnieją przypuszczenia, że jest on spokrewniony z językami kartwelskimi, bywa też zaliczany do kontrowersyjnej rodziny dene-kaukaskiej. W języku baskijskim występują liczne zapożyczenia z łaciny, hiszpańskiego i francuskiego.

Fonetyka

Spółgłoski

W języku baskijskim występują następujące spółgłoski:
{class="wikitable" style="text-align:center;"

! dwuwargowe
! dziąsłowe apikalne
! dziąsłowe laminalne
! zadziąsłowe
! podniebienne
! miękkopodniebienne
! krtaniowe

! align="left" zwarte bezdźwięczne
align="center"
align="center"
align="center"
align="center"
align="center" tt []
align="center"
align="center"

! align="left" zwarte dźwięczne
align="center"
align="center"
align="center"
align="center"
align="center" dd []
align="center"
align="center"

! align="left" nosowe
align="center"
align="center"
align="center"
align="center"
align="center"
align="center"
align="center"

! align="left" szczelinowe
align="center"
align="center" s []
align="center" z []
align="center" x []
align="center"
align="center"
align="center"

! align="left" zwarto-szczelinowe
align="center"
align="center" ts []
align="center" tz []
align="center" tx []
align="center"
align="center"
align="center"

! align="left" półotwarte
align="center"
align="center"
align="center"
align="center"
align="center"
align="center"
align="center"

! align="left" uderzeniowe
align="center"
align="center" r []
align="center"
align="center"
align="center"
align="center"
align="center"

! align="left" drżące
align="center"
align="center" rr []
align="center"
align="center"
align="center"
align="center"
align="center"

}

Spółgłoski /n/ i /l/ mają podniebienne alofony [] i [] po samogłosce /i/. J może brzmieć jak [], ż [] lub [] w zależności od dialektu.

Samogłoski

W języku baskijskim istnieje 5 samogłosek: //, //, //, // i //. Brzmią one tak samo jak ich polskie odpowiedniki. W niektórych dialektach istnieje szósta samogłoska ü //. Ton i iloczas nie są fonemiczne.

Gramatyka


Baskijski jest językiem ergatywnym:

Gizon<span style="color:#008000">a</span> etorri da. - Mężczyzna przybył
Gizon<span style="color:#800000">ak</span> mutil<span style="color:#008000">a</span> ikusi du. - Mężczyzna widzi chłopca


W polskim w obu zdaniach podmiot jest wyrażony w mianowniku. W baskijskim natomiast podmiot drugiego, przechodniego zdania wyrażony jest specjalnym przypadkiem - ergatywem, natomiast mianownik wyraża dopełnienie bliższe.

Baskijski jest też językiem aglutynacyjnym. Istnieje w nim inkorporacja zaimków, np. zdanie "mam książkę" brzmi po baskijsku liburua dut, dosłownie książka ja-mam-to.

Język baskijski ma dwanaście przypadków:

Podstawowe zwroty

Liczebniki

Linki zewnętrzne




Baskische Sprache
Basque language
Basque