Gorczyca biała
Gorczyca biała, gorczyca jasna (Sinapis alba) – pospolita przyprawowa roślina należąca do rodziny kapustowatych (Brassicaceae). Nazywana była też ognichą. W wielu krajach jest uprawiana.
Rozmieszczenie geograficzne
Rodzimy obszar jej występowania to Europa Południowa (Grecja, Włochy, Portugalia i Hiszpania), Afryka Północna, Azja Zachodnia i Pakistan<ref name=grin></ref>. Rozprzestrzeniła się gdzieniegdzie również poza tymi rejonami swojego pochodzenia<ref name=grin/>. Obecnie występuje również w Polsce jako antropofit zadomowiony<ref name="checklist"></ref>.Morfologia
- Łodyga: Prosto wzniesiona, rozgałęziona i szorstko owłosiona; dochodzi do 0,6 metra wysokości, a na dobrej i odpowiednio wilgotnej ziemi nawet wyżej.
- Liście: Ogonkowe, naprzemianległe, słabo owłosione i wszystkie, włącznie z górnymi, pierzastodzielne, o działkach nierówno i tępo ząbkowanych.
- Kwiaty: Pachnące, złocistożółte; o 4 działkach kielicha i 4 płatkach korony ułożonych na krzyż (stąd nazwa rodziny), odchylone prawie pod kątem prostym, oraz 6 pręcików (4 dłuższe i 2 krótsze) i l słupek. W czasie kwitnienia wierzchołek kwiatostanu przypomina baldachogrono i ma na obwodzie kwiaty w pełni rozwoju, a w środku kwiaty najmłodsze i pączki kwiatowe.
- Owoce: Krótkie okrągławe łuszczyny, mocno odchylone na zewnątrz i szorstko owłosione. Dojrzałe łuszczyny pękają, odsłaniając błoniastą przegrodę, do której po obu stronach są przymocowane nasiona. Są one okrągłe, koloru jasnożółtego; dojrzałe bardzo łatwo się osypują.
- Korzeń: Białawy, rozgałęziony.
Biologia i ekologia
Roślina jednoroczna. Kwitnie od końca maja do początku sierpnia. Roślina miododajna. Roślina trująca.
Zmienność
Występuje w 3 podgatunkach<ref name=grin/>:- Sinapis alba L. subsp. alba (synonimy: Brassica alba (L.) Rabenh., Brassica hirta Moench, Sinapis alba var. melanosperma Alef.)
- Sinapis alba L. subsp. dissecta (Lag.) Simonk. (synonim Sinapis dissecta Lag)
- Sinapis alba L. subsp. mairei (H. Lindb.) Maire
Zastosowanie
- Roślina lecznicza:
- Surowiec zielarski: nasiona gorczycy białej – Semen Sinapis albae (Semen Erucae). Zawierają 22-35% oleju, 15-18% śluzu, glikozyd synalbinę, białka, sole mineralne i olejki eteryczne<ref name=Z></ref>.
- Działanie: przeciwzapalne, przeczyszczające, powlekające, pobudzające trawienie<ref name=Z/>. Wodny wyciąg z nasion stosuje się wewnętrznie w chorobach przewodu pokarmowego, nieżycie żołądka i jelit, zaparciach i niestrawności<ref name=Z/>. Zewnętrznie wyciągi wodne są używane do płukania przy zapaleniu gardła i migdałków, a poduszki gorczycowe (woreczek wypełniony nasionami) przykłada się do miejsc z bólami reumatycznymi i bolących stawów<ref name=Z/>. Działa drażniąco na skórę i błony śluzowe.
- Z nasion wytwarza się olejek gorczyczny (Oleum Erucae). Charakteryzuje się on ostrym, piekącym smakiem i zapachem, który pobudza wydzielanie soku żołądkowego i poprawia trawienie.
- Kulinaria. Jest podstawową rośliną, wraz z kolendrą, estragonem i pieprzem, używaną do sporządzania musztard i pieprzu ziołowego<ref name=Z/>. Jest bardzo często stosowanym dodatkiem do wszelkich marynat, tłustych mięs i wędlin, potraw z jaj, sera i do różnych sosów<ref name=Z/>.
- Rolnictwo: młode rośliny, przed kwitnieniem, są dobrą rośliną paszową. Roślina znajduje się w rejestrze roślin uprawnych Unii Europejskiej. Ze względu na krótki okres wegetacji i spory przyrost masy zielonej często siana jako poplon w celu przeorania i wzbogacenia gleby w próchnicę.