Dąb



Dąb (Quercus L.) – rodzaj drzew, rzadziej wysokich krzewów, zaliczony do rodziny bukowatych (Fagaceae Dumort.). Należy do niego ok. 200 gatunków występujących prawie wyłącznie w strefie umiarkowanej półkuli północnej oraz w wyższych partiach gór strefy tropikalnej. Najdalej na południe występują na Wyspach Sundajskich. Gatunkiem typowym jest Quercus robur L.<ref name=A></ref>.

Morfologia

Pąki: Wielołuskowe, skupione po kilka na końcowych częściach liści.
Liście: Ułożone skrętolegle, u niektórych gatunków nieopadające na zimę (utrzymują się na roślinie zaschnięte), podczas gdy niektóre są wręcz zimozielone (dąb korkowy, dąb ostrolistny). Całobrzegie (Quercus imbricaria), piłkowane lub ząbkowane (Quercus acutissima, Q. libani, Q. prinus), poprzez wrębne i klapowane (dąb szypułkowy, dąb czerwony), po pierzastosieczne (dąb szypułkowy 'Pectinata').
Kwiaty: Rozdzielnopłciowe, lecz same rośliny są jednopienne, wiatropylne. Kwiaty męskie zebrane w kotki, podczas gdy żeńskie są pojedyncze. U gatunków klimatu umiarkowanego kwiaty męskie zwisają luźno spomiędzy rozchylonych łusek pąków ubiegłorocznych, żeńskie zaś są wyprostowane i znajdują się w kątach górnych liści rozwijających się pędów.
Owoce: Orzechy zwane żołędziami osadzone pojedynczo w miseczkach, gęsto pokryte drobnymi łuskami. Osiągają dojrzałość w pierwszym lub drugim roku.

Systematyka

Synonimy taksonomiczne<ref name=A/>:

Quercoxylon E. Hofmann

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (2001...):

Rodzaj z rodziny bukowate z rzędu bukowców, należącego do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych. W obrębie rodziny zaliczany do podrodziny Quercoideae Õrsted, w której najbliżej spokrewniony jest z rodzajami Castanea i Castanopsis<ref name=apweb/>.

Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993-1999):

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa oczarowe (Hamamelididae Takht.), nadrząd Juglandanae Takht. ex Reveal , rząd bukowce (Fagales Engl.), rodzina bukowate (Fagaceae Dumort.), podrodzina Quercoideae Orsted., plemię Querceae Dumort., rodzaj dąb (Quercus L.)<ref></ref>.

Gatunki dziko rosnące w Polsce<ref name="checklist2002"></ref>:
Systematyka rodzaju dąb według ?:

Zastosowanie

Znaczenie kulturowe

Długowieczność i okazały wygląd dębów od wieków sprawiały na ludziach duże wrażenie. Stare okazy czczone były jako przybytek bóstwa przez większość pierwotnych ludów Europy. Starożytni Rzymianie i Grecy wierzyli, że dąb jest siedzibą ich najwyższych bóstw – Jowisza i Zeusa. Dlatego też Rzym wieńczył swoich wybitnych obywateli za zasługi wieńcem z liści dębowych. Wzmianki o tych drzewach znajdują się także w Starym Testamencie, gdzie czytamy o Abrahamie siadającym pod dębami Mamre.

Niektóre ludy uważały dęby za drzewa – wyrocznie, na podstawie ich stanu przepowiadano pogodę i urodzaj.W greckiej Dodonie<ref name = "whs1"></ref> znajdowała się wyrocznia wróżąca z szumu liści dębu.

Wśród ludów germańskich dąb poświęcano bogu burz. Z obserwacji wynikało bowiem, że pioruny uderzały w nie najczęściej, nie czyniąc przy tym poważniejszych szkód.
Ludy celtyckie i słowiańskie także musiały być pod wrażeniem okazałości dębów, gdyż lokalizowały swoje miejsca kultu przeważnie w starych dąbrowach. Celtowie wierzyli również, że moc dębu jest pomocna w zaświatach, dlatego do grobów zmarłych wkładali gałęzie tego drzewa<ref name = "whs1"/>. Na Żmudzi, w świętych gajach, dąb był głównym drzewem poświęconym Perkunowi<ref name=zukow/>.

Okazy jemioły rosnące na dębach uchodziły za szczególny talizman, prawdopodobnie ze względu na rzadkie występowanie.

Liście dębu były motywem na niektórych krzyżach żelaznych, niemieckich fenigach przed wprowadzeniem euro. Obecnie są na niemieckich monetach euro od 1 do 5 centów.

Dąb w herbach i odznaczeniach


Motyw żołędzi i gałązek dębu występuje w herbach królewskich i rycerskich od średniowiecza. Stosowano go także w emblematach mundurowych. Był symbolem siły, szlachetności i sławy. Wykorzystywany był zwłaszcza w germańskiej symbolice wojskowej, do której chętnie nawiązywały armie niemieckie. Ulistniona gałąź dębu widniała na awersie feniga, niemieckiej zdawkowej monety sprzed wymiany waluty na Euro, podczas której identycznym symbolem opatrzono wprowadzany na rynek niemiecki bilon o nominale 1, 2 i 5 eurocentów. Poniżej kilkanaście przykładowych herbów, a także niemieckie odznaczenia wojskowe z czasów pierwszej i drugiej wojny światowej.
<gallery>
plik:POL gmina Jeżowe COA.svg<center>gmina Jeżowe
plik:POL gmina Malanów COA.svg<center>gmina Malanów
plik:POL gmina Komorniki COA.svg<center>gmina Komorniki
plik:POL gmina Bodzechów COA.svg<center>gmina Bodzechów
plik:Coat of Arms Eberswalde.svg<center>Eberswalde
plik:POL gmina Dąbrowa Chełmińska COA.svg<center>gmina Dąbrowa Chełmińska
plik:POL Nowa Dęba COA.svg<center>gmina Nowa Dęba
plik:POL gmina Słopnice COA.svg<center>gmina Słopnice
plik:POL gmina Trzydnik Duży COA.svg<center>gmina Trzydnik Duży
plik:POL Wałbrzych COA.svg<center>Wałbrzych
plik:Gmina zagnansk flaga.png<center>gmina Zagnańsk
plik:Wappen Braunschweig-Timmerlah.png<center>Timmerlah, dzielnica Brunszwiku
plik:Looft-Wappen.png<center>Looft
plik:Escudo de Bizkaia 2007.svg<center>Vizcaya
plik:Eichberg-coat of arms.svg<center>szwajcarski Eichberg
plik:Wappen Dreieich.png<center>Dreieich
plik:Wappen Langen (Hessen).png<center>Langen (Hesja)
plik:Wappen Neu-Eichenberg.svg<center>Neu-Eichenberg
plik:Wappen Eiche (Barnim).png<center>brandenburskie Eiche
plik:Wappen Braunschweig-Lamme.png<center>dolnosaksońskie Lamme
plik:Coat of Arms Belgrade.png<center>Belgrad

plik:Arms of Prince Edward Island.svg<center>Wyspa Księcia Edwarda
plik:Coat of arms of Estonia.svg<center>Herb Estonii
plik:Flag of Oakland, California.svg<center>flaga Oakland (Kalifornia)
</gallery>

Znane dęby

- jeden z najstarszych dębów szypułkowych w Polsce
Dęby – pomniki przyrody:

Zobacz też

Linki zewnętrzne


Eichen
Oak
Chêne