Borówka czarna
Borówka czarna (Vaccinium myrtillus L.) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny wrzosowatych (Ericaceae). Ma wiele zwyczajowych nazw: jagoda, czernica, czarna jagoda, czarna borówka. Jest szeroko rozprzestrzeniona w Azji, Europie i Ameryce Północnej na obszarach o klimacie umiarkowanym i arktycznym<ref name=grin></ref>. W Polsce jest pospolita, zarówno na nizinach, jak i w górach.
Morfologia
- Pokrój: Krzewinka osiągająca od 15 do nawet 60 cm wysokości<ref name="lrutk"></ref>.
- Łodyga: Gałązki ostro kanciaste, nagie, zielone, gęsto rozgałęzione.
- Liście: Ulistnienie skrętoległe, liście z zewnątrz połyskujące, od spodu jaśniejsze, cienkie, podługowato-jajowate, na brzegach drobno piłkowane, zaostrzone na szczycie. Ogonki krótkie. Na zimę opadają.
- Kwiaty: Pojedyncze, zwisające w kątach liści na szypułkach długości 3-5 mm. Korona różowozielonkawa do białaworóżowej o beczułkowatym kształcie, cztero- lub pięciokrotnie wrębna. Posiada 10 pręcików i słupek złożony z 4-5 owocolistków.
- Owoce: Czarna jagoda z niebieskawym, woskowym nalotem.
Biologia i ekologia
Krzewinka, chamefit. Kwitnie od kwietnia do czerwca. Kwiaty są zapylane przez owady. Czas od zapylenia do pełnej dojrzałości owocu wynosi ok. 2 miesiące. Siedlisko: gatunek eurosyberyjski, występuje od niżu po wysokie stanowiska górskie (nawet powyżej górnej granicy lasu), miejscami masowo. Roślina kwasolubna, rośnie na glebach lekko wilgotnych w borach sosnowych, innych lasach iglastych, dąbrowach, buczynach i na wrzosowiskach. Czernica jest wskaźnikiem kwaśnych gleb.
Zastosowanie
- Roślina lecznicza
- Surowiec zielarski: Owoc – Fructus Myrtilli (Farmakopea – Fructus Vaccinii), liść – Folium Myrtilli. Owoce zawierają garbniki (do 15%), kwasy (bursztynowy, jabłkowy i cytrynowy), pektyny, antocyjany, witaminy C i B<sub>1</sub>, karotenoidy. Liście zawierają glikozydy flawonowe, glikozydy fenolowe (gł. arbutynę), garbniki, antocyjany, olejek eteryczny i glikokiny - substancje działające podobnie jak insulina.
- Działanie: Świeże owoce mają działanie rozluźniające przy zaparciach i jednocześnie przeciwbiegunkowe. Owoce suszone działają tylko przeciwbiegunkowo, antyseptycznie, przeciwgorączkowo, dawniej używane również jako środek antyrobaczycowy. Liście stosuje się w stanach zapalnych układu moczowego i przewodu pokarmowego oraz jako środek pomocniczy przy leczeniu cukrzycy.
- Spożywanie świeżych jagód i ich przetworów wzmacnia wzrok, poprawia ostrość widzenia, zwłaszcza o zmroku.
- Brytyjscy lekarze stwierdzili, że jagody zabezpieczają przed pylicą, dlatego zalecają je górnikom, młynarzom i kominiarzom.
- Sztuka kulinarna: Sok bywa używany do barwienia win (kupażowanie). Z jagód wyrabiane są konfitury i dżemy. Osłodzone owoce, surowe lub mrożone, wykorzystywane są jako farsz pierogów lub są wykorzystywane jako dodatek do deserów, np. gofrów czy naleśników.
Linki zewnętrzne
- Czarne jagody czy borówki? Mapa użytkowania słów