Austria


Austria, Republika Austrii (, ) – państwo położone w Europie Środkowej, federacja dziewięciu krajów związkowych (landów).

Stolica Austrii – Wiedeń – znajduje się na wschodzie kraju.

Pochodzenie nazwy

Austria

Geografia

Powierzchnia całkowita: 83 871 km²
Długość całkowita granic lądowych: 2832 km

Brak dostępu do morza.


Podział administracyjny


W skład Austrii wchodzi dziewięć krajów związkowych (Land). Kraje związkowe dzielą się na 85 powiatów (Kreis) i 15 miast (Stadt) i na 2368 gmin (Gemeinde). Stolica Austrii – Wiedeń – stanowi od 1986 oddzielny kraj związkowy.

{ class=wikitable cellpadding=2 cellspacing=0 width=100% style="margin-left: 0.5em; margin-bottom: 0.5em"
!

!
!width=20%Polska nazwa
!width=20%Niemiecka nazwa
!width=20%Stolica
!width=20%Powierzchnia
!width=20%Ludność

1 <span style="display:table-cell; border-collapse:collapse; border: solid 1px #000000;"></span> Burgenland Burgenland Eisenstadt align=right 3965 km² align=right 227 570

2 <span style="display:table-cell; border-collapse:collapse; border: solid 1px #000000;"></span> Karyntia Kärnten Klagenfurt align=right 9536 km² align=right 559 400

3 <span style="display:table-cell; border-collapse:collapse; border: solid 1px #000000;"></span> Dolna Austria Niederösterreich Sankt Pölten align=right 19 178 km² align=right 1 545 800

4 <span style="display:table-cell; border-collapse:collapse; border: solid 1px #000000;"></span> Górna Austria Oberösterreich Linz align=right 11 982 km² align=right 1 376 800

5 <span style="display:table-cell; border-collapse:collapse; border: solid 1px #000000;"></span> Salzburg Salzburg Salzburg align=right 7154 km² align=right 515 330

6 <span style="display:table-cell; border-collapse:collapse; border: solid 1px #000000;"></span> Styria Steiermark Graz align=right 16 392 km² align=right 1 183 300

7 <span style="display:table-cell; border-collapse:collapse; border: solid 1px #000000;"></span> Tyrol Tirol Innsbruck align=right 12 648 km² align=right 673 500

8 <span style="display:table-cell; border-collapse:collapse; border: solid 1px #000000;"></span> Vorarlberg Vorarlberg Bregencja align=right 2601 km² align=right 372 790

9 <span style="display:table-cell; border-collapse:collapse; border: solid 1px #000000;"></span> Wiedeń Wien – align=right 415 km² align=right 1 550 120

7Do 1986 stolicą Dolnej Austrii był Wiedeń.

7

!7Kraje związkowe Austrii
}

Parki narodowe

Park Narodowy Jezioro Nezyderskie-Seewinkel (Burgenland) – jedyny w Europie Środkowej park założony na terenach stepowych. Na jego terenie znajduje się Jezioro Nezyderskie – typowe jezioro stepowe, wokół tereny porośnięte trzciną i sitowiem, liczne małe solanki i pasy podmokłych łąk. Przede wszystkim w okresie ptasich wędrówek, tj. wiosną i jesienią teren parku stanowi azyl dla przelatujących ptaków.
www.neusiedlersee.com

Park Narodowy Nockberge (Karyntia) – Kopulaste szczyty zbudowanych ze skał krystalicznych gór "Nocken" stanowią charakterystyczny element krajobrazu tej części Karyntii. Park Narodowy Nockberge leży na wysokości 1300-2440 m n.p.m. Tereny te są jednocześnie świadectwem wielowiekowych tradycji agrokulturalnych tego regionu.
www.nationalparknockberge.at

Park Narodowy Wysokich Taurów (Karyntia, Salzburg) – Najcenniejszy skarb Parku Narodowego Wysokie Taury stanowią typowe alpejskie krajobrazy z turniami, lodowcami, wodospadami, dolinami a także bogaty świat roślin i zwierząt. Tajemnice parku można zgłębiać na wiele różnych sposobów – podczas pieszych wędrówek, w ramach prelekcji ze slajdami i imprez specjalnych, np. dni dla dzieci lub dni wędrówek wysokogórskich.
www.hohetauern.at

Park Narodowy Łęgów Naddunajskich (Dolna Austria) – Naddunajskie łęgi to największe tego typu tereny w Europie Środkowej. Dają schronienie blisko 5000 gatunków ptactwa, w tym wielu gatunkom ginącym. Są to także tereny rekreacyjne dla mieszkańców Wiednia. Po okolicach można wędrować pieszo lub przedzierać się łodzią przez rozlewiska. Sceneria tych wypraw jest niepowtarzalna.
www.donauauen.at


Park Narodowy Doliny Dyi (Austria) (Dolna Austria) – Dolina Dyi na północy Dolnej Austrii uważana jest za jedną z najpiękniejszych austriackich dolin, zbudowanych ze skał magmowych. Spotkać tu można wiele gatunków roślinności panońskiej. Dolina Thaya to najdalej na zachód wysunięty naturalny teren występowania wielu z nich. Wcinające się w masywy skalne kręte koryta rzek, łąki pokryte kobiercami kwiatów i strome ściany skalne to charakterystyczny krajobraz doliny. Oprócz niepowtarzalnego piękna przyrody park ten, leżący częściowo na terenie Czech, fascynuje ponadto bogactwem zamków i ruin oraz legend, krążących wokół nich.
www.np-thayatal.at

Park Narodowy Alp Wapiennych (Górna Austria) – leży w regionie Pyhrn-Eisenwurzen i obejmuje swym zasięgiem także wyższe partie Alp Wapiennych. Na terenie parku żyją jelenie szlachetne, sarny i kozice, można także spotkać rzadkie już dziś gatunki płazów.
www.kalkalpen.at

Park Narodowy Gesäuse (Styria) – Kraina między Admont a Hieflau przecina wijąca się rzeka Enns, otoczona przez potężną ścianę lasu i porośnięte drzewami zbocza gór. Szlaki pieszych wędrówek przecinają imponujący krajobraz, który zachęca do wspinaczki, wycieczek raftingowych i pieszych wędrówek.
www.nationalpark.co.at

Historia


Gospodarka


W Austrii funkcjonuje społeczna gospodarka rynkowa. Podatki stanowią 43% PKB, co jest poziomem nieco niższym niż w krajach skandynawskich. PKB per capita w 2006 roku wynosiło nominalnie 38 tys. 961 dolarów, a po zmierzeniu parytetem siły nabywczej 36 tys. 031 dolarów, stawiając Austrię w światowej czołówce pod tym względem. Bezrobocie w zależności od metody liczenia wynosi 4,4% albo 6,8%. Wskaźnik Giniego, czyli poziom rozpiętości w dochodach, wynosi 29 i jest jednym z najniższych na świecie.

Edukacja

W najbliższych latach Austria zamierza reformować swój system edukacji na wzór istniejącego w Skandynawii. W 2008 roku w wybranych szkołach na próbę zostały wprowadzone tamtejsze rozwiązania. Trwa również debata nad zniesieniem stosunkowo niskich opłat za studia wprowadzonych podczas ostatniej kadencji przez centroprawicową Austriacką Partię Ludową.

Religia


Chociaż Austria była i jest krajem niemieckojęzycznym, nie rozwinęła się tam nigdy poza okolicami Salzburga i krajami jej podległymi, jak Czechy, silna formacja protestancka. Cesarstwo Austriibyło jednym z fundamentów europejskiego katolicyzmu. W XVIII wieku jednak cesarz Józef II Habsburg skonfiskował część majątków kościelnych, przekazując je na szkolnictwo, wojsko i administrację, zakazał także pielgrzymek.

W 2005 roku praktykowało około 9% społeczeństwa, podczas gdy w 1995 roku praktykowało jeszcze 14% społeczeństwa. Do Kościoła rzymskokatolickiego w 2005 należało 68,5% społeczeństwa; resztę stanowili protestanci (4,7%), muzułmanie (4,2%), prawosławni (2,2%), starokatolicy (0,2%), wyznawcy pozostałych religii (około 3%, w tym Świadkowie Jehowy – 0,25%) oraz bezwyznaniowcy (17,1%).
Głównymi wyznaniami protestanckimi w Austrii są: luteranizm (4,1%), kalwinizm (0,13%), Kościół Nowoapostolski (0,12%), Kościół Adwentystów Dnia Siódmego (0,09%), oraz zielonoświątkowcy (0,07%).

Kultura

Muzyka

Dziś Austria i jej kultura w dużej mierze kojarzy się z muzyką i to muzyką klasyczną. To tu urodził się i tworzył Wolfgang Amadeusz Mozart, syn innego znanego kompozytora, również związanego z Austrią – Leopolda Mozarta. Tu urodzili się bracia Józef i Michael Haydn oraz Johann Strauss ojciec, syn i wnuk, Josef Strauss i Eduard Strauss. Poza nimi także Franz Schubert, Anton Bruckner, Gustav Mahler oraz Arnold Schönberg, Anton Webern, Alban Berg i inni. W samym Wiedniu żyło i tworzyło również wielu kompozytorów nie tylko związanych z cesarskim dworem. Należy tu wymienić choćby takie nazwiska jak Ludwig van Beethoven, Antonio Salieri, Christoph Willibald Gluck czy twórców operetki Ferenca Lehára i Imre Kálmána. Także wielu znanych dyrygentów również pochodzi z tego kraju. Są to przede wszystkim Herbert von Karajan, Karl Böhm, czy Erich i Carlos Kleiber.

Filharmonicy wiedeńscy to dziś jedna z najbardziej renomowanych orkiestr świata, podobnie jak Wiener Staatsoper czy Festiwal w Salzburgu, jeśli chodzi o operę. Z austriacką operą związane są zresztą jeszcze nazwiska librecistów i tu trzeba choćby wspomnieć Lorenzo da Pontego i Pietra Metastasia.

Architektura i malarstwo

Wśród austriackich architektów i malarzy należy wymienić takie nazwiska jak: Johann Bernhard Fischer von Erlach, Otto Wagner, Adolf Loos, Hans Hollein, Ferdinand Georg Waldmüller, Rudolf von Alt, Hans Makart, Gustav Klimt, Oskar Kokoschka, Egon Schiele, Carl Moll, czy Friedensreich Hundertwasser.

Literatura

Z Austrią są związane nazwiska takich pisarzy, dramatopisarzy i poetów jak zdobywcy Nagrody Nobla: Elfriede Jelinek, Peter Handke i Daniel Kehlmann, a także Arthur Schnitzler, Stefan Zweig, Thomas Bernhard, Franz Kafka, Robert Musil, Georg Trakl, Franz Werfel, Franz Grillparzer, Rainer Maria Rilke, Adalbert Stifter, Karl Kraus oraz Eva Ibbotson.

Inne dziedziny

Wielu znanych naukowców, ekonomistów, psychologów czy filozofów także pochodziło z Austrii. Wśród przedstawicieli nauk ścisłych, przyrodniczych i technicznych światowe uznanie zdobyli: fizycy – Ludwig Boltzmann, Ernst Mach, Victor Franz Hess, Christian Andreas Doppler, Lise Meitner, Erwin Schrödinger, Wolfgang Pauli i s Anton Zeilinger, matematyk – Kurt Gödel, filozofowie Ludwig Wittgenstein i Karl Popper, inżynierów mogą reprezentować Ferdinand Porsche, czy Siegfried Marcus, a biologię Gregor Mendel oraz Konrad Lorenz.

Także psychologia jest nauką, która wiele zawdzięcza Austrii. Stąd pochodzi twórca psychoanalizy Zygmunt Freud, ale także Alfred Adler, Paul Watzlawick czy Hans Asperger, a z psychiatrów Viktor Frankl.

Nauki ekonomiczne reprezentują: Joseph Schumpeter, Eugen von Böhm-Bawerk, Ludwig von Mises oraz Friedrich Hayek.

Do najbardziej znanych Austriaków należy również aktor i były gubernator stanu Kalifornia – Arnold Schwarzenegger.

Demografia

Wykres liczby ludności Austrii na przestrzeni ostatnich 140 lat (tys. osób)

<timeline>
ImageSize = width:630 height:330
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:8400
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:200 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
PlotData=
</timeline>

{ align=center class=wikitable
!2 align=center (2006)
---
Liczba ludności
8 192 880
---
!2 Ludność według wieku
---
0 – 14 lat
15,4%
---
15 – 64 lat
67,5%
---
ponad 64 lata
17,1%
---
!2 Wiek (mediana)
---
W całej populacji
40,9 lat
---
Mężczyzn
39,8 lat
---
Kobiet
42,0 lat
---
Przyrost naturalny
-1,02‰
---
Współczynnik urodzeń
8,74 urodzin/1000 mieszkańców
---
Współczynnik zgonów
9,76 zgonów/1000 mieszkańców
---
Współczynnik migracji
1,94 migrantów/1000 mieszkańców
---
!2 Ludność według płci
---
przy narodzeniu
1,05 mężczyzn/kobietę
---
poniżej 15 lat
1,05 mężczyzn/kobietę
---
15 – 64 lat
1,01 mężczyzn/kobietę
---
powyżej 64 lat
0,68 mężczyzn/kobietę
---
!2 Umieralność noworodków
---
W całej populacji
4,60 śmiertelnych/1000 żywych
---
płci męskiej
5,65 śmiertelnych/1000 żywych
---
płci żeńskiej
3,50 śmiertelnych/1000 żywych
---
!2 Oczekiwana długość życia
---
W całej populacji
79,07 lat
---
Mężczyzn
76,17 lat
---
Kobiet
82,11 lat
---
Rozrodczość
1,36 urodzin/kobietę
}

Miasta


Największe miasta Austrii:
{class=toc cellspacing=0 cellpadding=0 style="margin: 0 0 1em 1em; text-align:center; width:200px; float:right;"



Wiedeń



Graz



Salzburg
}

{ align=center border=1 cellpadding=3 style="border-collapse: collapse; font-size:95%; text-align: center;"
bgcolor=EEEEEE
!

! Herb
! Miasto
! Liczba
mieszkańców
(2006)
! Kraj związkowy

1 align=left Wiedeń 1 651 365 align=left Wiedeń

2 align=left Graz 244 537 align=left Styria

3 align=left Linz 188 407 align=left Górna Austria

4 align=left Salzburg 148 549 align=leftSalzburg

5 align=left Innsbruck 116 881 align=left Tyrol

6 align=left Klagenfurt 92 404 align=left Karyntia

7 align=left Wels 58 607 align=left Górna Austria

8 align=left Villach 58 290 align=left Karyntia

9 align=left Sankt Pölten 51 068 align=left Dolna Austria

10 align=left Dornbirn 43 864 align=left Vorarlberg
}

Ustrój polityczny

Austria posiada 10 głosów w Radzie Unii Europejskiej i 21 miejsc w Parlamencie Europejskim. W Komisji Europejskiej reprezentował ją od 1995 do 2004 Franz Fischler (wcześniej minister rolnictwa Austrii), od 2004 Benita Ferrero-Waldner (wcześniej minister spraw zagranicznych Austrii).
Kanclerzem jest od 2008 Werner Faymann, przewodzący koalicji socjalistów i konserwatystów.
Funkcję prezydenta sprawuje od 8 lipca 2004 Heinz Fischer.

Ustrój Austrii reguluje konstytucja z 1 października 1920 r.

Austria nie jest członkiem żadnego paktu wojskowego; narzucony jej 15 maja 1955 przez Wielką Brytanię, USA, ZSRR i Francję Traktat państwowy w sprawie odbudowy niezawisłej demokratycznej Austrii (będący traktatem mającym rangę konstytucyjną) zobowiązuje ją do zachowania "wieczystej neutralności". W obliczu konfliktów w krajach sąsiadującej byłej Jugosławii w latach 90. odzywały się w Austrii głosy, że konstytucję kraju trzeba zmienić i przystąpić do NATO. Rząd jednak nie zdecydował się na tę zmianę i państwo nadal zachowuje militarną neutralność. Austriackie siły zbrojne szkolone są na potrzeby obrony granic państwowych, wojskowa doktryna kraju nawiązuje do taktyki jeża z nastroszonymi kolcami (wykorzystywany jest tu często propagandowo kształt granic państwa, nieco podobny do skulonego zwierzęcia z ryjkiem skierowanym na zachód), a nawet nazwa produkowanych w Austrii wojskowych transporterów opancerzonych – Pandur – kojarzy się historycznie z ochroną granic.

<br clear=all>

Partie polityczne

Po wyborach parlamentarnych 01.10.2006 r. mandaty zdobyli kandydaci socjaldemokratycznej SPÖ (68), chadeckiej ÖVP (66), Zieloni (21), prawicowe FPÖ (21) oraz BZÖ (7).

28.09.2008 r. w Austrii odbyły się przedterminowe wybory. Największe poparcie zdobyli socjaldemokraci SPÖ (29,7%) oraz chadecy ÖVP (25,6%). Sukces odniosła skrajna prawica – FPÖ (18,01%) oraz BZÖ (10,88%). Na piąte miejsce przesunęli się Zieloni Die Grünen (9,79%)<ref>Österreich-Wahl: Haider will Kanzler werden – Ausland – FOCUS Online</ref>.

Zobacz też

Linki zewnętrzne


}}




Österreich
Austria
Autriche