Atmosfera
a.Atmosfera — gazowa powłoka otaczająca planetę o masie wystarczającej do utrzymywania wokół siebie warstwy gazów, w wyniku działania grawitacji. Ta definicja stosuje się do planet skalistych i księżyców. W przypadku gazowych olbrzymów, takich jak Jowisz oraz gwiazd (por. atmosfera słoneczna) terminem atmosfery określa się tylko zewnętrzne (przezroczyste) warstwy gazowej powłoki, z których promieniowanie dociera bezpośrednio do obserwatora.
Atmosfera a warunki na powierzchni ciała niebieskiego
Obecność atmosfery ma istotny wpływ na temperaturę powierzchni planety. Dzięki efektowi cieplarnianemu powierzchnia osiąga wyższą temperaturę niż wynikałoby to tylko z nasłonecznienia; zmniejszają się także różnice temperatur między stroną dzienną i nocną. Nie dopuszcza również do powierzchni części widma promieniowania elektromagnetycznego.
W bardziej rozwiniętych atmosferach planet i księżyców zachodzą złożone procesy, określane zbiorczo jako zjawiska atmosferyczne. Należą do nich procesy związane z obiegiem cieczy na powierzchni, zjawiska optyczne i wyładowania atmosferyczne.
Atmosfera ziemska
Atmosfera Ziemi jest najlepiej poznaną spośród atmosfer ciał Układu Słonecznego. Składa się ona z mieszaniny gazów zwanej powietrzem, której głównymi składnikami są azot (78,084% objętości powietrza), tlen (20,946%) i argon (0,934%). Ma ona złożoną budowę pionową, w której wyróżnia się szereg stref o zróżnicowanej temperaturze, składzie chemicznym i stopniu jonizacji cząsteczek. Mieszanie się powietrza powoduje, że nie można między nimi wyznaczyć wyraźnych liniowych granic.
W najniższej warstwie atmosfery ziemskiej – troposferze zachodzą wszystkie zjawiska pogodowe oraz cały obieg wody w przyrodzie. Występuje w niej para wodna, która skraplając się tworzy chmury.
Atmosfery innych ciał Układu Słonecznego
Poniższa tabela zawiera podstawowe dane dotyczące atmosfer wszystkich planet i wybranych księżyców w Układzie Słonecznym. Planety-olbrzymy nie posiadają stałej powierzchni i trudno jest je porównywać z mniejszymi ciałami. Temperatura i ciśnienie wzrastają stopniowo w głąb takiej planety; podana wartość odpowiada temperaturze na poziomie, gdzie ciśnienie ma wartość 1 bara.
align="center" style="align:center; background:#DAC7B8;"
! Nazwa
! Ciśnienie
[ Pa ]
! Temperatura powierzchni
[ °C ]
! Skład
! Uwagi
align="center"
Merkury 10−10 −170–+430 ślady O, Na, H2 i He Znikoma otoczka gazowa, tworzona głównie przez wiatr słoneczny
align="center"
Wenus 9,0 +460 CO2, N2 Bardzo gęsta, nieprzezroczysta dla światła widzialnego
align="center"
Ziemia 1,0 −89–+58 N2, O2, Ar Gęsta atmosfera, w której zachodzą skomplikowane zjawiska, m.in. obieg wody
align="center"
Mars 610 −87–−5 CO2, N2 Cienka atmosfera, w której pojawiają się burze piaskowe o globalnym zasięgu
align="center"
Jowisz - −108 H2, He Burzliwa atmosfera ze skomplikowanym układem chmur, wiatrów i stałych układów burzowych takich jak Wielka Czerwona Plama
align="center"
Saturn - −140 H2, He Burzliwa atmosfera, choć zwykle bez widocznych układów burzowych
align="center"
Tytan 1,5 −180 N2, CH4 Gęsta atmosfera, w której zachodzą skomplikowane zjawiska, m.in. obieg metanu
align="center"
Uran - −197 H2, He, CH4 Burzliwa atmosfera, jednak brak wyraźnych szczegółów
align="center"
Neptun - −201 H2, He, CH4 Burzliwa atmosfera z pojawiającymi się układami burzowymi takimi jak Wielka Ciemna Plama
align="center"
Tryton 1,5 −235 N2, CH4 Nikła atmosfera, tworzona głównie przez sublimujący azot
}
Księżyce galileuszowe Jowisza oraz ziemski Księżyc również posiadają śladowe ilości gazów przy powierzchni, tak jak planeta Merkury. Enceladus, księżyc Saturna, wykazuje aktywność powierzchniową (kriowulkanizm), która powoduje pojawianie się lokalnie warstwy gazów przy powierzchni.
Zobacz też