Aglomeracja warszawska

– herb Warszawy
Aglomeracja warszawska – silnie zurbanizowany obszar, w skład którego wchodzi Warszawa oraz liczne miasta i wsie województwa mazowieckiego. Jest to typowy przykład aglomeracji monocentrycznej z dominującą rolą ośrodka centralnego (Warszawa). Bardzo często pojęcie to jest błędnie utożsamiane wyłącznie z Warszawą w jej granicach administracyjnych.

Granice i skład aglomeracji warszawskiej

Do dnia dzisiejszego nie ma jednoznacznie zdefiniowanych granic tej aglomeracji. Jedni widzą je w odległości od 20 do 30 km od centrum Warszawy, a inni nawet do 40-50 km. Z teoretycznego punktu widzenia aglomeracją powinien być zespół powiązanych ze sobą więzami przestrzennymi i funkcjonalnymi miast. Taka definicja pozwala wyznaczyć 2 zasięgi aglomeracji warszawskiej jako zespołu miejskiego:

1 – Zespół funkcjonalno-przestrzenny (Obszar Metropolitalny Warszawy):
Warszawa oraz: Legionowo, Marki, Ząbki, Zielonka, Kobyłka, Wołomin, Sulejówek, Józefów, Otwock, Karczew, Konstancin-Jeziorna, Piaseczno, Piastów, Pruszków, Ożarów Mazowiecki, Łomianki

2 – Zespół funkcjonalny:
Miasta z punktu 1 oraz: Nowy Dwór Mazowiecki, Radzymin, Góra Kalwaria, Milanówek, Brwinów, Podkowa Leśna, Grodzisk Mazowiecki, Błonie, Halinów, Jabłonna

Należy również pamiętać, że jedność przestrzenną i funkcjonalną z powyższymi miastami tworzą silnie zurbanizowane wsie i osiedla takie jak Raszyn, Michałowice których mieszkańcy prowadzą typowo miejski styl życia. Wzorując się na anglosaskim systemie administracyjnym jednostki te można nazwać dzielnicami podmiejskimi Warszawy.

Obszar Metropolitalny Warszawy według Zarządu Województwa Mazowieckiego z 2006

Obszar Metropolitalny Warszawy wyznaczony został przez Mazowieckie Biuro Planowania Regionalnego i zatwierdzony przez Wojewódzką Komisję Urbanistyczno-Architektoniczną oraz Komisję Strategii Rozwoju Regionalnego i Zagospodarowania Przestrzennego Sejmiku Województwa Mazowieckiego oraz w styczniu 2006 r. przez Zarząd Województwa Mazowieckiego<ref>378Statystyczne vademecum samorządowca 2010: Obszar Metropolitalny Warszawy379, Główny Urząd Statystyczny</ref>.

Obszar Metropolitarny Warszawy obejmuje Warszawę oraz powiaty:

Tak wyznaczony Obszar zajmuje powierzchnię 6207,88 km² i zamieszkany jest przez 3002000 osób (stan na 2009 r.). W skład obszaru wchodzą 72 gminy, obejmuje on 36 miast.

Obszar aglomeracji warszawskiej według "Planu zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego" z 2004


Oficjalnie granice aglomeracji warszawskiej zostały ustalone tylko w "Planie zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego"<ref>Plan zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego </ref>(Uchwała Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dniu 7 czerwca 2004). Według tego planu w skład aglomeracji oprócz Warszawy wchodzi 15 gmin miejskich, 11 gmin miejsko-wiejskich i 13 gmin wiejskich województwa mazowieckiego, położonych na terenie 10 powiatów ziemskich: nowodworskiego, legionowskiego, warszawskiego zachodniego, wołomińskiego, żyrardowskiego, grodziskiego, mińskiego, otwockiego, piaseczyńskiego i pruszkowskiego. Z tego tylko powiat pruszkowski wchodzi w skład aglomeracji w całości, reszta powiatów częściowo.

+ Aglomeracja warszawska według "Planu zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego"
dane statystyczne GUS (stan 31.12.2006)<ref name="GUS Bank danych regionalnych">Bank danych regionalnych GUS</ref>

! Gmina populacja powierzchnia
km²gęstość
zaludnienia
osób/km²

Milanówek align="right" 15 784 align="right" 13,44 align="right" 1174,4

Podkowa Leśna align="right" 3844 align="right" 10,13 align="right" 379,5

Gmina Grodzisk Mazowiecki align="right" 37 702 align="right" 109,96 align="right" 342,9

align="right" w tym miasto Grodzisk Mazowiecki align="right" 27 174 align="right" 13,19 align="right" 2060,2

align="right"obszar wiejski align="right" 10 528 align="right" 96,77 align="right" 108,8

Gmina Jaktorów align="right" 10 193 align="right" 55,30 align="right" 184,3

Legionowo align="right" 51 033 align="right" 13,54 align="right" 3769,1

Gmina Jabłonna align="right" 13 531 align="right" 64,8 align="right" 208,8

Gmina Nieporęt align="right" 13 067 align="right" 100,12 align="right" 130,5

Mińsk Mazowiecki align="right" 37 927 align="right" 13,18 align="right" 2877,6

Gmina Dębe Wielkie align="right" 8315 align="right" 77,72 align="right" 107,0

Gmina Halinów align="right" 12 728 align="right" 63,09 align="right" 201,7

align="right"w tym miasto Halinów align="right" 3404 align="right" 2,84 align="right" 1198,6

align="right"obszar wiejski align="right" 9324 align="right" 60,25 align="right" 154,8

Gmina Mińsk Mazowiecki align="right" 12 957 align="right" 111,76 align="right" 115,9

Sulejówek align="right" 18 648 align="right" 19,31 align="right" 965,7

Nowy Dwór Mazowiecki align="right" 27 510 align="right" 28,23 align="right" 974,5

Józefów align="right" 18 609 align="right" 23,91 align="right" 778,3

Otwock align="right" 43 388 align="right" 47,31 align="right" 917,1

Gmina Celestynów align="right" 11 066 align="right" 88,92 align="right" 124,4

Gmina Karczew align="right" 15 897 align="right" 81,5 align="right" 195,1

align="right"w tym miasto Karczew align="right" 10 368 align="right" 28,12 align="right" 368,7

align="right"obszar wiejski align="right" 5529 align="right" 53,38 align="right" 103,6

Gmina Wiązowna align="right" 9989 align="right" 102,12 align="right" 97,8

Gmina Konstancin-Jeziorna align="right" 23 337 align="right" 78,58 align="right" 297,0

align="right"w tym miasto Konstancin-Jeziorna align="right" 16 631 align="right" 17,74 align="right" 937,5

align="right"obszar wiejski align="right" 6706 align="right" 60,84 align="right" 110,2

Gmina Lesznowola align="right" 16 538 align="right" 69,3 align="right" 238,6

Gmina Piaseczno align="right" 63 828 align="right" 128,26 align="right" 497,6

align="right"w tym miasto Piaseczno align="right" 38 104 align="right" 16,22 align="right" 2349,2

align="right"obszar wiejski align="right" 25 724 align="right" 112,04 align="right" 229,6

Piastów align="right" 23 290 align="right" 5,76 align="right" 4043,4

Pruszków align="right" 55 371 align="right" 19,19 align="right" 2885,4

Gmina Brwinów align="right" 21 571 align="right" 69,26 align="right" 311,4

align="right"w tym miasto Brwinów align="right" 11 989 align="right" 10,10 align="right" 1187,0

align="right"obszar wiejski align="right" 9582 align="right" 59,16 align="right" 162,0

Gmina Michałowice align="right" 15 709 align="right" 34,73 align="right" 452,3

Gmina Nadarzyn align="right" 10 423 align="right" 73,45 align="right" 141,9

Gmina Raszyn align="right" 19 843 align="right" 43,91 align="right" 451,9

Gmina Błonie align="right" 19 892 align="right" 85,58 align="right" 232,4

align="right"w tym miasto Błonie align="right" 12 293 align="right" 9,09 align="right" 1352,4

align="right"obszar wiejski align="right" 7599 align="right" 76,49 align="right" 99,3

Gmina Izabelin align="right" 10 133 align="right" 68,55 align="right" 147,8

Gmina Łomianki align="right" 22 155 align="right" 38,83 align="right" 570,6

align="right"w tym miasto Łomianki align="right" 15 875 align="right" 8,40 align="right" 1889,9

align="right"obszar wiejski align="right" 6280 align="right" 30,43 align="right" 206,4

Gmina Ożarów Mazowiecki align="right" 20 847 align="right" 71,27 align="right" 292,5

align="right"w tym miasto Ożarów Mazowiecki align="right" 8255 align="right" 5,71 align="right" 1445,7

align="right"obszar wiejski align="right" 12 592 align="right" 65,56 align="right" 192,1

Gmina Stare Babice align="right" 15 541 align="right" 59,85 align="right" 259,7

Kobyłka align="right" 18 104 align="right" 19,64 align="right" 921,8

Marki align="right" 23 710 align="right" 26,15 align="right" 906,7

Ząbki align="right" 24 716 align="right" 11,00 align="right" 2246,9

Zielonka align="right" 17 238 align="right" 79,48 align="right" 216,9

Gmina Radzymin align="right" 19 257 align="right" 129,87 align="right" 148,3

align="right"w tym miasto Radzymin align="right" 7931 align="right" 23,39 align="right" 339,1

align="right"obszar wiejski align="right" 11 326 align="right" 106,48 align="right" 106,4

Gmina Wołomin align="right" 49 688 align="right" 61,66 align="right" 805,8

align="right"w tym miasto Wołomin align="right" 36 716 align="right" 17,24 align="right" 2129,7

align="right"obszar wiejski align="right" 12 972 align="right" 44,42 align="right" 292,0

Żyrardów align="right" 41 035 align="right" 14,35 align="right" 2859,6

Warszawa align="right" 1 702 139align="right" 517,22 align="right" 3290,9

align="right"Aglomeracja
warszawska:align="right"2 596 553align="right" 2 730,23 align="right" 951,0

align="right"w tym miasta:align="right"2 311 086align="right"1 013.88 align="right" 2279.4

align="right"Tereny podmiejskie aglomeracji
(bez Warszawy):align="right"894 414align="right"2 213,01 align="right" 404,2

align="right"w tym miasta:align="right"608 947align="right"496,66 align="right" 1 226,1

align="right"tereny wiejskie:align="right"285 467align="right"1 716,35 align="right" 166,3
}

Obszar aglomeracji warszawskiej według Swianiewicza 2005

w województwie mazowieckim terenów wiejskich w osobach na km² (w przekroju gminnym, stan 1 stycznia 2007 roku) http://www.stat.gov.pl/gus/45_908_PLK_HTML.htm.
w województwie mazowieckim w 2003-2006 na 1 tys. ludności (w przekroju gminnym, stan 1 stycznia 2007 roku) http://www.stat.gov.pl/gus/45_908_PLK_HTML.htm.
Badanie zasięgu aglomeracji warszawskiej Paweł Swianiewicz we współpracy z Urszulą Klimską przeprowadzili w kompleksie z innymi większymi aglomeracjami Polski<ref name"Swianiewicz">Paweł Swianiewicz, Urszula Klimska SPOŁECZNE I POLITYCZNE ZRÓŻNICOWANIE AGLOMERACJI W POLSCE – WANILIOWE CENTRUM, MOZAIKA PRZEDMIEŚĆ Prace i Studia Geograficzne. Tom 35 ss.45-70, Warszawa 2005</ref>. Autorzy stosowali wspólne kryteria dla wszystkich badanych aglomeracji. Mianowicie:

Autorzy podkreślają, że stosowanie ostatniego wskaźnika było paliatywą z braku statystyk dojazdów do centrum aglomeracji.

Do strefy podmiejskiej obszarów aglomeracji zaliczono gminy spełniające równocześnie co najmniej dwa z wymienionych powyżej trzech kryteriów.
Dodatkowym wymaganiem było, by obszar aglomeracji był zwartą całością, a zatem nie zaliczono doń gmin spełniających powyższe kryteria, jeśli były "odcięte" od miasta centralnego przez inne gminy nie spełniające tych kryteriów.

W tak zdefiniowany obszar aglomeracji warszawskiej wchodzą:
W porównaniu z obszarem aglomeracji warszawskiej według "Planu zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego" z 2004 z terytorium aglomeracji wykluczone zostały miasta Żyrardów i Nowy Dwór Mazowiecki (w sumie 42,58 km² z 68 545 os. populacji), natomiast do aglomeracji dodane zostały 12 gmin wiejskich oraz 3 gminy miejsko-wiejskie (w sumie 1535,14 km² z 138 270 os. populacji, w tym 22 290 os. ludności miejskiej). Obszar aglomeracji został zmniejszony o gęsto zaludnione tereny miast a powiększony o słabo zaludnione (90 os./km²) przeważnie wiejskie (84% ludności wiejskiej) terytoria.
W wyniku tych zmian podstawowe statystyki obszaru aglomeracji warszawskiej według Swianiewicza 2005 są następujące (w nawiasach podane wartości obszaru aglomeracji warszawskiej według "Planu zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego" z 2004):

Wszystkie dane pochodzą z Banku danych regionalnych GUS na datę 31.12.2006<ref name="GUS Bank danych regionalnych" />.

Obszar aglomeracji warszawskiej według NUTS

Wiele urzędów i instytucji (a szczególnie administracja centralna przedstawiając różne dane dla obszaru aglomeracji warszawskiej definiuje ją zgodnie z podziałem statystycznym kraju na podregiony (210 3) – tak określona aglomeracja obejmuje podregion 422PL127 Warszawa423 (powiat 211) oraz podregion 424PL126 warszawski425 (powiaty: 212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 220, 221, 222, 223).655Statystyczne dane obszaru aglomeracji warszawskiej według NUTS (w nawiasach podane wartości obszaru aglomeracji warszawskiej według 426"Planu zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego"427 z 2004):601340341 Ludność aglomeracji: 4283 065 459429 (2 596 553)342343 Obszar aglomeracji km²: 4308638,60431 (2730,23)344345 Gęstość zaludnienia os./km²: 432354,9433 (951,0)346347 Ludność podmiejska: 4341 363 320435 (894 414)348349 w tym ludność miejska: 436725 302437 (608 947)350351 ludność wiejska: 438638 018439 (285 467)352353 ludność wiejska % całości aglomeracji: 44020,8441 (11,0)354355 ludność wiejska % terenów podmiejskich: 44246,8443 (31,9)356357 Gęstość zaludnienia terenów podmiejskich os./km²: 444167,9445 (404,2)358359 656Wszystkie dane pochodzą z Banku danych regionalnych GUS na datę 31.12.2006<ref name="GUS Bank danych regionalnych" />.657658Faktycznie obszar aglomeracji warszawskiej według NUTS przedstawia obszar aglomeracji warszawskiej według 446"Planu zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego"447 z 2004 z dodaną strefą okalającą od zewnątrz. Zewnętrzne otoczenie ma powierzchnię 5391,15 km² z 468 906 os. populacji, z której tylko 116 355 os. to ludność miejska (24,8% ogółu). Gęstość zaludnienia jest relatywnie niska (87,0 os./km²), wskaźnik przyrostu ludności też niski (w 2006 r. 3,0‰, w tym ludność miejska 1,6‰, wiejska 3,4‰).65910Aglomeracja warszawska według ustawy Prawo wodne11 660Aglomeracja Warszawa (w rozumieniu Prawa wodnego) o odmiennym znaczeniu (zobacz: 224) została wyznaczona w 2005 r. i obejmuje gminy: 225, 226, 227, 228, 229, 230, 231, 232 oraz 233<ref>Rozporządzeniem nr 97 Wojewody Mazowieckiego z dnia 5 października 2005 r. w sprawie wyznaczenie aglomeracji Warszawa (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 231, poz. 7553 [http://www.mazowsze.uw.gov.pl/news.php?id=7121)</ref>.

Populacja

+ Ludność aglomeracji warszawskiej w granicach według "Planu zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego"
dane statystyczne GUS<ref name="GUS Bank danych regionalnych"> </ref>

! Teren 31.12.1999 31.12.2000 31.12.2001 31.12.2002 31.12.2003 31.12.2004 31.12.2005 31.12.200631.12.200731.12.2008<ref>LUDNOŚĆ.STAN I STRUKTURA W PRZEKROJU TERYTORIALNYM. Stan w dniu 31 XII 2008 r.</ref>

Aglomeracja warszawska align="right" 2 521 137 align="right" 2 525 104 align="right" 2 532 103 align="right" 2 540 721 align="right" 2 551 108 align="right" 2 564 490 align="right" 2 580 046 align="right" 2 596 553 align="right" 2 614 590 align="right" 2 628 252

align="right" w tym Warszawa align="right" 1 693 748 align="right" 1 689 171 align="right" 1 688 972 align="right" 1 688 194 align="right" 1 689 559 align="right" 1 692 854 align="right" 1 697 596 align="right" 1 702 139 align="right" 1 706 624 align="right" 1 709 781

Tereny podmiejskie aglomeracji (bez Warszawy) align="right" 827 389 align="right" 835 933 align="right" 843 131 align="right" 852 527 align="right" 861 549 align="right" 871 636 align="right" 882 450 align="right" 894 414 align="right" 907 966 align="right" 918 471

align="right" w tym ludność miejska align="right" 572 973 align="right" 577 249 align="right" 583 954 align="right" 588 841 align="right" 592 699 align="right" 597 544 align="right" 602 955 align="right" 608 947 align="right" 615 011 align="right" 621 050

align="right" ludność wiejska align="right" 254 416 align="right" 258 684 align="right" 259 177 align="right" 263 686 align="right" 268 850 align="right" 274 092 align="right" 279 495 align="right" 285 467 align="right" 292 955 align="right" 297 421


ludność wiejska % całości aglomeracji align="right" 10,1 align="right" 10,2 align="right" 10,2 align="right" 10,4 align="right" 10,5 align="right" 10,7 align="right" 10,8 align="right" 11,0 align="right" 11,2 align="right" 11,3

ludność wiejska % terenów podmiejskich align="right" 30,7 align="right" 30,9 align="right" 30,7 align="right" 30,9 align="right" 31,2 align="right" 31,4 align="right" 31,7 align="right" 31,9 align="right" 32,3 align="right" 32,4
}
W 2001 w gminie Halinów z terenów wiejskich wyodrębniono miasto Halinów, w związku z tym w 2001 roku odnotowano spadek odsetku ludności wiejskiej aglomeracji. Przyrost ludności aglomeracji składa się z przyrostu populacji Warszawy (miał wartości ujemne do 2002, w latach 2003-2007 był notowany przyrost) i przyrostu populacji terenów podmiejskich (ok. połowy którego przypada na tereny wiejskie). Tereny wiejskie mały (w 2008 roku) najwyższy, w porównaniu z miastami, wskaźnik przyrostu 15,2‰ (26,2‰ w 2007 roku, 20,9‰ w 2006 roku), natomiast ludność miast przedmieść Warszawy wzrosła o 9,8‰ (10,0‰ w 2007 roku, 9,9‰ w 2006 roku), a Warszawy – o 1,8‰ (2,6‰ w 2007 roku, 2,7‰ w 2006 roku).

Nazewnictwo

Na przestrzeni lat pojęcia takie jak "aglomeracja" czy "zespół miejski" zmieniały swoje znaczenia. W ostatnich latach częściej używanym jest określenie "obszar metropolitalny". W odniesieniu do Warszawy i jej otoczenia wszystkie trzy pojęcia, w różnych opracowaniach, stosuje się wymiennie.

Stan prawny

Aglomeracja warszawska nie posiada osobowości prawnej (nie ma jednostki administracyjnej obejmującej Aglomerację). W latach 1975-1998 istniało województwo warszawskie, które obejmowało obszar OMW i kilkadziesiąt okolicznych gmin. W latach 1975-1989 prezydent m.st. Warszawy pełnił jednocześnie urząd wojewody warszawskiego.

W czasie dyskusji przed reformą administracyjną z 1999 r. planowano powstanie Warszawskiego Zespołu Miejskiego (obejmował on zarówno aglomerację, jak i tereny podmiejskie) w skład którego miały wchodzić: Warszawa oraz powiaty: warszawski zachodni, legionowski, wołomiński, miński, otwocki, piaseczyński, pruszkowski, nowodworski oraz grodziski. WZM miał posiadać własną radę z reprezentantami poszczególnych jednostek i mieć administracyjny status powiatu. Ustawę przyjęto w Sejmie w 2001 roku, lecz ostatecznie prezydent Aleksander Kwaśniewski nie podpisał ustawy powołującej WZM, a Sejm nie odrzucił jego weta<ref>Ustawa na stronie Sejmu.</ref>.

Istniały również projekty poselskie powołujące Warszawski Okręg Stołeczny, który miał być powiatem skupiającym Warszawę i okoliczne gminy. Projekt ten nie został jednak przyjęty przez Sejm<ref>Projekt na stronie Sejmu.</ref>.

Przyszłość

Od 2005 r. coraz częściej pojawiają się głosy, aby Warszawa wraz ze swoją aglomeracją została wydzielona z woj. mazowieckiego jako nowy organizm. Entuzjaści tego pomysłu wyliczają jego zalety m.in. integracja aglomeracji, wspólne rozwiązywanie problemów, zwiększenie dotacji z Unii Europejskiej dla woj. mazowieckiego (bogata aglomeracja warszawska zawyża wszelkie dane statystyczne dla biednego województwa mazowieckiego), a sceptycy mówią o wzroście biurokracji i nakładów finansowych. W 2006 roku pojawiły się pomysły włączenia obszarów wokół Warszawy (obszaru metropolitalnego) do miasta stołecznego, dzięki czemu miasto Warszawa miałaby powierzchnię podobną do największych miast europejskich np. Londynu, Rzymu (około 1500 km²) i ludność wynoszącą około 2,5 miliona osób. Dzięki temu posunięciu Warszawa mogłaby zostać miastem na prawach województwa (osobnym województwem, miastem wydzielonym), tak jak to ma miejsce w niektórych krajach Unii Europejskiej (np. Berlinie, który jest miastem na prawach landu, Wielkim Londynie będącym jednym z 9 regionów Anglii lub Paryżu, centrum regionu Île-de-France).

Zobacz też


Warsaw metropolitan area