Zagrzeb
Budapeszt
Buenos Aires
Bolonia
Kioto
Kraków
La Paz
Londyn
Lublana
Moguncja
Petersburg
Prizren
Pittsburgh
Podgorica
Sarajewo
Szanghaj
Tirana
Tromsø
Wiedeń
}}
Zagrzeb (chorw. Zagreb, wym. ; niem. Agram, węg. Zágráb) - stolica i największe miasto Chorwacji. Liczy 779 145 mieszkańców, aglomerację zagrzebską zamieszkuje natomiast 1,2 mln.
Miasto leży na północnym brzegu rzeki Sawy, u podnóża Medvednicy. Stanowi samodzielny okręg administracyjny. Jest również stolicą otaczającej go zagrebačkiej županiji.
Historia
- 1094 - Erygowanie biskupstwa i katedry na Kaptolu.
- ok. 1240 - najazd Tatarów, założenie osady Gradec na sąsiednim wzgórzu Kaptola - Grič. W 1242 został wolnym miastem królewskim. Na Kaptolu jest władza kościelna. Toczyła się rywalizacja między mieszkańcami Gradeca, a Kaptola.
- 1557 r. - nazywa się go stolicą kraju (w późniejszych wiekach straci przejściowo tę funkcję m.in. na rzecz Varaždinu.
- 1607 - założenie gimnazjum (potem akademia).
- od XIX wieku - stolica Chorwacji (od 1878 oficjalna nazwa - Trójjedyne Królestwo Chorwacji, Slawonii i Dalmacji) - autonomicznego państwa wchodzącego w skład Wielkich Węgier; stolica komitatu Zagrzeb (Zagrebačka županija, Zágráb vármegye, Komitat Zágráb).
- ok. 1850 - miasta Kaptol i Gradec zostały formalnie zjednoczone.
- 1862 - otwarto połączenie kolejowe z Wiedniem.
- 1878 - otwarcie pierwszego wodociągu.
- koniec XIX i pocz. XX w. – budowa na południe od starówki (Górne Miasto) tzw. Dolnego Miasta – nowoczesnej dzielnicy z szerokimi ulicami i placami zabudowanymi wielkomiejskimi kamienicami i gmachami w stylach historyzmu
- 1918 - rozpad Austro-Węgier - Zagrzeb przestaje być stolicą Królestwa Dalmacji, Chorwacji i Slawonii - po wejściu w skład Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców jego rola spada do funkcji głównego miasta chorwackiego.
- 1941 - 1945 - stolica faszystowskiego Niezależnego Państwa Chorwackiego.
- od 1991 - stolica niepodległej Chorwacji.
Podczas wojny w Jugosławii na miasto kilkukrotnie spadały serbskie pociski niszcząc budynki oraz powodując ofiary śmiertelne wśród mieszkańców.
Gospodarka
Główne gałęzie gospodarki to: produkcja urządzeń elektrycznych, przemysł chemiczny, farmaceutyczny, tekstylny, spożywczy. Zagrzeb jest międzynarodowym centrum handlu i biznesu oraz węzłem komunikacyjnym. Ma największe PKB na mieszkańca w Chorwacji (19 132 dolarów w 2005 roku). W 2004 roku parytet siły nabywczej wynosił 28 261 dolarów. W lipcu 2008 roku średnia pensja netto w Zagrzebiu wynosiła 6 228 kuny. W 2006 roku bezrobocie w Zagrzebiu wynosiło 8,6%.
34% przedsiębiorstw w Chorwacji ma siedzibę w mieście. Przedsiębiorstwa w Zagrzebiu wytwarają 52% obrotu, 60% dochodu, 35% eksportu i 57% importu Chorwacji.
Muzea
- Muzeum historyczne Chorwacji (Hrvatski povijesni muzej):
- Muzeum miasta Zagrzebia (Muzej grada Zagreba) :
- Muzeum przyrodnicze :
- Chorwackie muzeum sztuki prymitywnej (Hrvatski muzej naivne umjetnosti) :
- Muzeum Mimara (Muzej Mimara) :zbiory to 3700 dzieł sztuki (ponad 1500 w stałej ekspozycji) podarowane Zagrzebiowi przez Wiltrud i Ante Topića Mimarów. Obrazy malarstwa hiszpańskiego, włoskiego i holenderskiego oraz ceramikę i sztukę orientalną
- Muzeum Etnograficzne (Etnografski muzej) :stroje ludowych z Chorwacji, instrumenty muzyczne oraz bogate zbiory ludowej kultury Etiopii, Ameryki Południowej, Chin i wysp Pacyfiku
- Muzeum Archeologiczne (Arheološki muzej) :sztuka egipska, zbiory numizmatyczne antyczna i średniowieczna historia Zagrzebia i okolic
- Muzeum Sztuki i Rzemiosła
Atrakcje turystyczne
- Wieża Lotrščak, z XIII wieku
- Pojezuicki Kościół św. Katarzyny (crkva svete Katarine) z lat 1620 – 1632
- Plac jezuicki (Jezuitski trg)
- Plac św. Marka (Trg sv. Marka)
- Kościół św. Marka (crkva svetog Marka) z XIII wieku, wielokrotnie przebudowywany
- Sabor - Siedziba chorwackiego parlamentu z 1910 roku
- Pałac Bana (Banski dvori) - siedziba prezydenta Chorwacji
- Kamienna Brama (Kamenita vrata) z XIII wieku
- Katedra Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (katedra Marijina Uznesenja) z XIII wieku
- Park Ribnjak z XIX wieku
- Plac bana Josipa Jelačicia (Trg bana Josipa Jelačića)
- Ogród botaniczny
- Biblioteka Narodowa
- Medvedgard
- Cmentarz Mirogoj
- Park Maksimir
- Jezioro Jarun
Sport
Zagrzeb jest siedzibą wielu klubów piłkarskich, między innymi ośmiokrotnego mistrza Chorwacji Dinamo Zagrzeb oraz NK Zagreb. W północno-wschodniej części miasta znajduje się Stadion Dinama, Maksimir, mogący pomieścić 40 000 widzów.
Kluby sportowe
Profesjonalne kluby sportowe w Zagrzebiu:- baseball: HAŠK Zagreb, Gajnice, Kaptol lions, Medvednica, Novi Zagreb river pirates, Purger, Zagreb
- bocce: dr Ante Starčević, Zagreb, Telekom, Siget Osvit, Prečko, Novi Retkovec, Hrvatski dragovoljac, Kijevo, HEP, Flora, Dubrava, Dubec, Zrinjevac
- hokej na lodzie: Zagreb, Grič, HAŠK, Medveščak, Mladost, Šalata
- koszykówka: KK Cibona, KK Zagreb, KK Dubrava, KK Cedevita
- lekkoatletyka: AK Mladost
- piłka nożna: NK Dinamo, NK Zagreb,Hrvatski Dragovoljac Zagrzeb
- piłka ręczna: RK Zagrzeb, RK Agram Medveščak, RK Dubrava
- rugby: Zagreb, Lokomotiva, Viktorija, Policijska akademija, Rudeš, Zvrk, Mladost
- waterpolo: HAVK Mladost, VK Dinamo, VK Medveščak
- wioślarstwo: HAVK Mladost (veslanje), VK Trešnjevka
- zapasy: Inas, Metalac
Dzielnice miasta
{ border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%"
! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" Lp.
! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" Dzielnica
! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" Powierzchnia (km²)
! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" Ludność (2001)
! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" Gęstość zaludnienia
1. Donji Grad 3 45 108 14956,2
2. Gornji Grad - Medveščak 10 36 384 3593,5
3. Trnje 7 45 267 6146,2
4. Maksimir 14 49 750 3467,1
5. Peščenica - Žitnjak 35 58 283 1651,3
6. Novi Zagreb - Istok 17 65 301 3947,1
7. Novi Zagreb - Zapad 63 48 981 782,5
8. Trešnjevka - Sjever 6 55 358 9498,6
9. Trešnjevka - Jug 10 67 162 6828,1
10. Črnomerec 24 38 762 1593,4
11. Gornja Dubrava 40 61 388 1524,1
12. Donja Dubrava 11 35 944 3321,1
13. Stenjevec 12 41 257 3387,3
14. Podsused - Vrapče 36 42 360 1175,1
15. Podsljeme 60 17 744 295,2
16. Sesvete 165 59 212 358,3
17. Brezovica 127 10 884 85,4
}
Ludzie związani z Zagrzebiem
- Janica Kostelić, narciarka alpejska, reprezentantka Chorwacji na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich
- Ivica Kostelić, narciarz alpejski, reprezentant Chorwacji na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich
- Pavao Skalić, humanista i historyk
- Miroslav Krleža, pisarz uważany za jednego z najwybitniejszych twórców literatury chorwackiej
- Krešimir Ćosić, koszykarz i trener koszykówki
- August Šenoa, pisarz, poeta, krytyk literacki, felietonista
- Željko Mavrović, bokser
- Mirko Filipović, kick-boxer i zawodnik MMA
- Mira Furlan, aktorka
- Zlatko Horvat, piłkarz ręczny, reprezentant Chorwacji na Igrzyskach olimpijskich
Zobacz też
Linki zewnętrzne
- Strona Zagrzebia w języku chorwackim
- Przewodnik po Zagrzebiu
- Ludność
Źródła
- Przewodnik Pascal
- http://www.zagrzeb.adriatyk.info/