XX wiek
Lata 1900-1909 Lata 1910-1919 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90.
1901 1902 1903 1904 1905 1906 1907 1908 1909 1910 1911 1912 1913 1914 1915 1916 1917 1918 1919 1920 1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929 1930 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939 1940 1941 1942 1943 1944 1945 1946 1947 1948 1949 1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959 1960 1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000
{align=right
}
XX wiek w metodologii historii
Według periodyzacji stosowanej w pracach historycznych XX wiek niekoniecznie rozpoczął się w 1901 roku. Ze względu na przemiany w różnych dziedzinach życia za datę graniczną uznaje się częściej 1914 lub 1918 rok. Data końcowa dotąd nie została ustalona, ale w coraz liczniejszych opracowaniach uznaje się za nią 1989 lub 1991 rok. Z tego powodu XX wiek jest niekiedy nazywany "najkrótszym stuleciem"<ref>Kamil Janicki, Bolączki periodyzacji, "Histmag.org", 2.08.2008.</ref>.
Wydarzenia historyczne
(1912)(1938-1954)
- zatonięcie Titanica (1912)
- wybuch I wojny światowej (1914)
- rewolucje w Rosji (1917)
- traktat wersalski (1919)
- Długi Marsz w Chinach (1934-1935)
- wybuch II wojny światowej (1939)
- Holocaust (1939-1945)
- bitwa o Anglię (1940)
- bitwa pod Stalingradem (1942-1943)
- Bitwa pod Monte Cassino (1944)
- zrzucenie bomby atomowej na Hiroszimę i Nagasaki (1945)
- konferencja w Jałcie – początek trwającego 44 lata podziału Europy (1945)
- wojna w Korei (1950)
- powstanie Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali - początek integracji europejskiej (1952)
- zdobycie Mount Everestu (1953)
- utworzenie Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (1958)
- rewolucja kubańska (1959)
- Jurij Gagarin pierwszym człowiekiem w kosmosie (1961)
- Sobór watykański drugi (1962)
- kryzys kubański (1962)
- praska wiosna (1968)
- Pierwszy lot załogowy na orbicie wokółksiężycowej (21 grudnia 1968)
- Festiwal w Woodstock (1969)
- lądowanie ludzi na Księżycu (1969)
- wybranie Karola Wojtyły na papieża (1978)
- przejęcie władzy przez ajatollaha Chomeiniego i fundamentalistów w Iranie (1979)
- inwazja ZSRR na Afganistan (1979)
- powstanie "NSZZ Solidarność" (1980)
- początek epidemii AIDS (1981)
- katastrofa reaktora atomowego w Czarnobylu (1986)
- upadek komunizmu w Polsce (1989)
- upadek muru berlińskiego (1989)
- zjednoczenie Niemiec (1990)
- upadek ZSRR (1991)
- pierwsza "Wojna w Zatoce" (1991)
- początek wojny na Bałkanach (1991)
- na bazie EWG powstaje Unia Europejska (1993)
- wojna w Czeczenii (1995-1996)
Ważne wydarzenia w nauce i technice
- 1903 – pierwszy lot samolotem braci Wright
- 1905 – szczególna teoria względności
- 1907 – wynalezienie bakelitu, pierwszego tworzywa sztucznego
- 1908 – wynalezienie śmigłowca
- 1913 – Ford T zapoczątkowuje erę rozwoju motoryzacji masowej
- 1915 – ogólna teoria względności
- 1922 – zastosowanie insuliny w leczeniu cukrzycy
- 1923 – wynalezienie szczepionki przeciw gruźlicy
- 1925 – telewizja
- ok. 1926 – mechanika kwantowa
- 1929 – odkrycie penicyliny pierwszego antybiotyku, początek skutecznej walki z większością bakteryjnych chorób zakaźnych- Alexander Fleming
- 1929 – odkrycie procesu rozszerzania się Wszechświata
- 1932 – odkrycie pierwszej antycząstki
- 1937 – silnik odrzutowy
- 1939 – samolot odrzutowy
- 1942 – reaktor jądrowy
- 1944 – komputer (ASCC lub MARK I)
- 1945 – bomba atomowa
- 1947 – postulat istnienia Wielkiego Wybuchu
- 1947 - pierwszy działający Tranzystor
- 1948 – kserograf; Powszechna Deklaracja Praw Człowieka
- 1951 – teoria algorytmów
- 1952 – bomba wodorowa;
- 1953 – odkrycie struktury DNA
- 1956 – magnetowid
- 1957 – pierwszy sztuczny satelita Ziemi
- 1959 – poduszkowiec
- 1960 – wynalezienie lasera
- 1961 – pierwszy człowiek w kosmosie (Jurij Gagarin)
- 1962 – satelitarna telewizja międzykontynentalna
- 1964 - ostateczne wyjaśnienie statusu hipotezy continuum
- 1967 – pierwszy przeszczep serca
- 1969 – lądowanie na Księżycu
- 1970 – teoria chaosu
- 1971 – kuchenka mikrofalowa
- 1972 – mikroprocesor Intel 4040
- 1977 – początki Internetu
- 1978 – płyta CD
- 1978 – pierwsze "dziecko z probówki"
- 1981 – IBM PC – komputer osobisty; prom kosmiczny
- 1997 – owca Dolly – efekt klonowania
Osoby sprawujące urząd prezydenta Polski
Królestwo Polskie i II Rzeczpospolita (1918-1939)
! L.p. !! Imię i nazwisko !! Okres sprawowania urzędu !! Partia polityczna
1.
align=left Gabriel Narutowicz
11 grudnia 1922 – 16 grudnia 1922
bezpartyjny – zgłoszony przez Polskie Stronnictwo Ludowe "Wyzwolenie"
2.
align=left Stanisław Wojciechowski
20 grudnia 1922 – 14 maja 1926
Polskie Stronnictwo Ludowe "Piast"
3.
align=left Ignacy Mościcki
4 czerwca 1926 – 30 września 1939
bezpartyjny związany z obozem sanacyjnym
}
Władze Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie (1939-1990)
! L.p. !! Imię i nazwisko !! Okres sprawowania urzędu
4.
align=left Władysław Raczkiewicz
30 września 1939 – 6 czerwca 1947
6.
align=left August Zaleski
9 czerwca 1947 – 7 kwietnia 1972
7.
align=left Stanisław Ostrowski
9 kwietnia 1972 – 24 marca 1979
8.
align=left Edward Bernard Raczyński
8 kwietnia 1979 – 8 kwietnia 1986
9.
align=left Kazimierz Sabbat
8 kwietnia 1986 – 19 lipca 1989
11.
align=left Ryszard Kaczorowski
19 lipca 1989 – 22 grudnia 1990
}
Rzeczpospolita Polska tzw. Polska Ludowa (1944-1952)
! L.p. !! Imię i nazwisko !! Okres sprawowania urzędu
5.
align=left Bolesław Bierut
31 grudnia 1944 – 20 listopada 1952
}
Polska Rzeczpospolita Ludowa (1952-1989)
! L.p. !! Imię i nazwisko !! Okres sprawowania urzędu
10.
align=leftWojciech Jaruzelski
19 lipca 1989 – 30 grudnia 1989
}
III Rzeczpospolita (od 1989 roku)
! L.p. !! Imię i nazwisko !! Okres sprawowania urzędu !! Przynależność partyjna lub partia popierająca
12.
align=left Wojciech Jaruzelski
31 grudnia 1989<ref> 31 grudnia 1989 weszła w życie ustawa zmieniająca Konstytucję PRL wprowadzając nowe nazewnictwo urzędów państwowych</ref> – 22 grudnia 1990<ref> Ustawa z dnia 27 września 1990 r. o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej: Art. 2. 1. Kadencja Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wybranego przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 19 lipca 1989 r. ulega skróceniu i wygasa z chwilą objęcia urzędu przez Prezydenta wybranego w wyborach powszechnych. </ref>
Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
13.
align=left Lech Wałęsa
22 grudnia 1990 – 22 grudnia 1995
NSZZ Solidarność
14.
align=left Aleksander Kwaśniewski
23 grudnia 1995 – 23 grudnia 2005<ref> Urząd sprawował przez 2 kadencje, w 2000 roku został ponownie wybrany na urząd Prezydenta RP, w I turze i zaprzysiężony 23 grudnia 2000 roku.</ref>
Sojusz Lewicy Demokratycznej
}
W zestawieniu pominięto osoby tymczasowo sprawujące funkcje prezydenta i pełniące jej obowiązki, numeracja kolejnych prezydentów według daty wstąpienia na urząd
Władcy brytyjscy w XX wieku
{ class="wikitable" cellpadding=2 cellspacing=2bgcolor=#cccccc
! with=50px # !! width=150px Imię !! width=51px !! width=80px Urodzony !! width=100px Zmarł !! width=100px Czas rządów !! width=300px Rodzice
bgcolor=#E6E6FA
align=center 63 Wiktoria
| 24 maja 1819 Kensington |
22 stycznia 1901 wyspa Wight |
1837-1901 |
align=center 64 Edward VII
| 9 listopada 1841 Londyn |
6 maja 1910 Londyn |
1901-1910 |
Wiktoria Hanowerska (1819-1901), Królowa Wielkiej Brytanii
bgcolor=#E6E6FA
align=center 65 Jerzy V
| 3 czerwca 1865 Londyn |
20 stycznia 1936 Sandringham |
1910-1936 |
align=center 66 Edward VIII
| 23 czerwca 1894 Richmond |
28 maja 1972 Paryż |
1936 |
align=center 67 Jerzy VI
| 14 grudnia 1895 Sandringham |
6 lutego 1952 Sandringham |
1936-1952 |
align=center 68 Elżbieta II
| 21 kwietnia 1926 Londyn |
1953- |
}
Prezydenci USA w XX wieku
! l.p. !! Prezydent !! Objął urząd !! Złożył urząd !! Partia !! Wiceprezydent
align=center 25 William McKinley 1897 1901 republikanin Garret Hobart i Theodore Roosevelt
align=center 26 Theodore Roosevelt 1901 1909 republikanin Charles Warren Fairbanks
align=center 27 William Taft 1909 1913 republikanin James Sherman
align=center 28 Woodrow Wilson 1913 1921 demokrata Thomas Marshall
align=center 29 Warren Harding 1921 1923 republikanin Calvin Coolidge
align=center 30 Calvin Coolidge 1923 1929 republikanin Charles G. Dawes
align=center 31 Herbert Hoover 1929 1933 republikanin Charles Gates Dawes
align=center 32 Franklin Delano Roosevelt 1933 1945 demokrata John Nance Garner, Henry Wallace, Harry S. Truman
33 Harry Truman 1945 1953 demokrata Alben Barkley
34 Dwight Eisenhower 1953 1961 republikanin Richard M. Nixon
35 John Fitzgerald Kennedy 1961 1963 demokrata Lyndon B. Johnson
36 Lyndon B. Johnson 1963 1969 demokrata Hubert Humphrey
37 Richard Nixon 1969 1974 republikanin Spiro T. Agnew, Gerald Ford
38 Gerald Ford 1974 1977 republikanin Nelson Rockefeller
39 Jimmy Carter 1977 1981 demokrata Walter Mondale
40 Ronald Reagan 1981 1989 republikanin George H. W. Bush
41 George H. W. Bush 1989 1993 republikanin Dan Quayle
42 Bill Clinton 1993 2001 demokrata Al Gore
}
Ważne postacie XX wieku
A
- Aaliyah (1979-2001) - amerykańska piosenkarka
- Aleksy II (patriarcha Moskwy)
- Salvador Allende (1908-1973)
- Neil Armstrong
B
- Krzysztof Kamil Baczyński (1921-1944) - polski poeta pokolenia kolumbów
- Stefan Banach
- Samuel Beckett
- Alban Berg
- Niels Bohr
- Zbigniew Boniek
- Leonid Breżniew (1906-1982)
- Warren Buffett
- Michaił Bułhakow
- Ingmar Bergman - reżyser szwedzki
- Marc Bolan - brytyjski muzyk, gitarzysta i wokalista glamrockowej grupy T-Rex
C
- Maria Callas
- Enrico Caruso
- Fidel Castro (ur.1926)
- Charles Chaplin
- Ray Charles - muzyk amerykański
- Nikita Chruszczow (1894-1971)
- Winston Churchill (1874-1965)
- Francis Crick
- Antoni Czechow
D
E
- Albert Einstein
- Elżbieta II
- Antoine de Saint-Exupéry (1900-1944) - francuski pisarz, lotnik
F
- Oriana Fallaci - włoska dziennikarka i autorka
- Federico Fellini - włoski reżyser
- Enrico Fermi
- Harrison Ford
- Henry Ford
- Francisco Franco (1892-1975) - hiszpański dyktator
- Zygmunt Freud - austriacki psycholog
G
- Jurij Gagarin
- Greta Garbo
- Charles de Gaulle
- Bill Gates
- Mohandas Gandhi (1869-1948)
- Kazimierz Górski
- Witold Gombrowicz
- Michaił Gorbaczow (ur.1931)
- Ernesto Guevara "Che" (1928-1967)
H
- Stephen Hawking
- Friedrich Hayek
- Martin Heidegger
- Werner Heisenberg
- Zbigniew Herbert
- Ernest Hemingway
- Paul Hewson
- Paul Hindemith
- Alfred Hitchcock (1899-1980)
- Adolf Hitler (1889-1945)
- Jimi Hendrix (1942-1970)
I
J
K
i Diego Rivera- Frida Kahlo - malarka meksykańska.
- Franz Kafka - czeski pisarz niemieckojęzyczny.
- Herbert von Karajan
- John Fitzgerald Kennedy (1917-1963) - prezydent USA.
- Jacqueline Kennedy Onassis - żona Johna Kennedy'ego, a później Arystotelesa Onassisa.
- John Maynard Keynes – angielski ekonomista.
- o. Maksymilian Maria Kolbe
- s.Faustyna Kowalska
- Stanley Kubrick -reżyser angielski, potem w USA.
L
- Włodzimierz Lenin (1870-1924)
- John Lennon (1940-1980) - brytyjski muzyk, pisarz, aktor, aktywista społeczny
- Bolesław Leśmian (1877-1937) - polski pisarz Młodej Polski i dwudziestolecia międzywojennego
- Martin Luther King Jr.
M
- Mao Zedong
- Freddie Mercury (1946-1991) - brytyjski muzyk urodzony na Zanzibarze; frontman zespołu Queen
- Tomasz Mann
- Heinrich Mann
- Diego Maradona
- Bob Marley
- Pietro Mascagni
- Czesław Miłosz (1911-2004) - polski pisarz, noblista
- Ludwig von Mises
- Richard von Mises
- Marilyn Monroe
- Jim Morrison
- Benito Mussolini (1883-1945)
N
- Manuel Noriega - generał panamski, wojskowy przywódca Panamy w latach 1983-1989
O
P
- Luciano Pavarotti
- Pelé
- Pablo Picasso - malarz hiszpański.
- Józef Piłsudski (1867-1935) - dowódca polski.
- Augusto Pinochet - gen. chilijski, de facto dyktator Chile, po puczu w 1973 r.
- Max Planck (1858-1947) - niemiecki fizyk, noblista
- Jerzy Popiełuszko (1947-1984) - polski duchowny, błogosławiony katolicki
- Elvis Presley
- Giacomo Puccini
- Jimmy Page - angielski gitarzysta i producent, współtwórca grupy rockowej Led Zeppelin
R
- Ronald Reagan (1911-2004)
- Władysław Reymont
- Diego Rivera - malarz meksykański
- Wilhelm Konrad Röntgen
- Joanne Kathleen Rowling
- Bertrand Russell
S
- Oskar Schindler
- Bruno Schulz
- Arnold Schoenberg
- Henryk Sienkiewicz
- Maria Skłodowska-Curie
- Georg Solti
- Aleksander Sołżenicyn
- Józef Stalin (1879-1953)
- Richard Strauss
- Sathya Sai Baba
- Karol Szymanowski (1882-1937) - polski kompozytor
T
- Alfred Tarski
- Margaret Thatcher (ur. 1925)
- John Ronald Reuel Tolkien (1892 - 1973)
- Lew Trocki (1879-1940)
- Matka Teresa z Kalkuty
- Hideki Tōjō (1884-1948) – japoński polityk i wojskowy
U
W
- James Watson
- Jens Weißflog
- Orson Welles - reżyser amerykański.
- Lech Wałęsa (ur. 1943)