XIX wiek
Lata 1800-1809 Lata 1810-1819 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90.
1801 1802 1803 1804 1805 1806 1807 1808 1809 1810 1811 1812 1813 1814 1815 1816 1817 1818 1819 1820 1821 1822 1823 1824 1825 1826 1827 1828 1829 1830 1831 1832 1833 1834 1835 1836 1837 1838 1839 1840 1841 1842 1843 1844 1845 1846 1847 1848 1849 1850 1851 1852 1853 1854 1855 1856 1857 1858 1859 1860 1861 1862 1863 1864 1865 1866 1867 1868 1869 1870 1871 1872 1873 1874 1875 1876 1877 1878 1879 1880 1881 1882 1883 1884 1885 1886 1887 1888 1889 1890 1891 1892 1893 1894 1895 1896 1897 1898 1899 1900
XIX wiek w metodologii historii
Według periodyzacji stosowanej w pracach historycznych XIX wiek niekoniecznie rozpoczął się w 1801 roku. Ze względu na przemiany w różnych dziedzinach życia za datę graniczną uznaje się częściej 1789 rok (początek rewolucji we Francji, zaś w odniesieniu do Polski 1795 (III rozbiór Polski). Za koniec XIX wieku w pracach naukowych najczęściej uznaje się 1914 lub 1918 rok<ref>Kamil Janicki, Bolączki periodyzacji, "Histmag.org", 2.08.2008.</ref>.
Wydarzenia historyczne
- 1801
- 9 lutego - zawarto traktat pokojowy w Lunéville
- Królestwo Wielkiej Brytanii i Królestwo Irlandii połączono w Zjednoczone Królestwo
- 1804
- 1805
- zawiązanie koalicji antyfrancuskiej
- zawarto traktat pokojowy w Preszburgu
- 1806
- 26 marca - Napoleon oficjalnie uznał prawo Andory do niepodległości
- 12 lipca - utworzenie Związku Reńskiego
- 14 października - klęska Prus w bitwach pod Jeną i Auerstedt
- 1807 - zawarto traktat pokojowy w Tylży
- 1809 - Bitwa pod Wagram
- 1810 - założenie Uniwersytetu Humboldtów w Berlinie
- 1811 - pierwsze miasto przekroczyło 1 mln mieszkańców (Londyn miał 1 009 546 osób)
- 1812 - wybuch wojny francusko-rosyjskiej
- 1813 – Bitwa pod Lipskiem
- 1815
- marzec - ucieczka Napoleona z wyspy Elby
- 9 czerwca - kongres wiedeński (podpisanie aktu końcowego)
- 18 czerwca – Bitwa pod Waterloo
- wrzesień - zawarto Święte Przymierze
- 1816
- Rok bez lata - globalne ochłodzenie klimatu wywołane wybuchem wulkanu Tambora
- Dojście do władzy Czaki
- 20 czerwca 1819 - pierwszy rejs statku parowego przez Atlantyk
- 1821
- ogłoszenie niepodległości przez Peru
- początek wojny o niepodległości Grecji
- 1826 - pierwsze zdjęcie wykonane przez Josepha-Nicéphorea Niépce
- 29 listopada 1830 – wybuch powstania listopadowego
- 1832 – nadawanie przez cara Rosji, Mikołaja I Statutu Organicznego Królestwu Kongresowemu
- 1836 – Bitwa o Alamo
- 1837
- 25 lutego - pierwszy silnik elektryczny (Amerykanin, Th. Davenport)
- 20 czerwca – koronacja Wiktorii na królową Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii
- 1848 – wybuchy w Europie powstań, znanych jako Wiosna Ludów
- 1848 – początek gorączki złota w Kalifornii
- 1851 – Wielka Wystawa światowa w Londynie
- 1851 – 1864 – Powstanie tajpingów w Chinach
- 1853 – 1856 - Wojna krymska
- 1861
- 1862 - podczas wojny secesyjnej doszło do pierwszej bitwy między opancerzonymi okrętami (pojedynek "Virginii" z "Monitorem")
- 1863
- 22 stycznia - wybuch powstania styczniowego
- - powstanie Czerwonego Krzyża
- 28 września 1864 - utworzenie Międzynarodowego Stowarzyszenia Robotników; I Międzynarodówka
- 1866 – Wojna siedmiotygodniowa
- 1869 – otwarcie Kanału sueskiego
- 1870 – 1871 – Wojna francusko-pruska
- 1871
- 1872 – utworzenie Parku Narodowego Yellowstone
- 1875 – 1900 – klęska głodu w Indiach
- 1876 – 1876 – klęska głodu w Chinach
- 1876
- 10 marca - pierwszy telefon (A.G.Bell, Edynburg)
- Powstanie kwietniowe w Bułgarii
- 24 kwietnia 1877 - wybuch X wojny rosyjsko-tureckiej
- 1880 – 1881 – I wojna burska
- 1881 – 1899 - Powstanie Mahdiego w Sudanie
- 1883 – wybuch wulkanu Krakatoa
- 1886 - Benz Patent-Motorwagen Nummer 1 pierwszym automobilem
- 1888 - Roundhay Garden Scene pierwszym filmem świata
- 1890 – Masakra nad Wounded Knee – ostatnie duże starcie zbrojne pomiędzy armią Stanów Zjednoczonych Ameryki, a Indianami Wielkich Równin
- 1896
- pierwsze nowożytne igrzyska olimpijskie odbywają się w Atenach
- gorączka złota w Klondike
- 1899
- – powstanie bokserów w Chinach
- - wybuch II wojny burskiej
Władcy brytyjscy w XIX wieku
{ class="wikitable" cellpadding=2 cellspacing=2bgcolor=#cccccc
! with=50px # !! width=150px Imię !! width=51px !! width=80px Urodzony !! width=100px Zmarł !! width=100px Czas rządów !! width=300px Rodzice
bgcolor=#E6E6FA
align=center 60 Jerzy III
| 4 czerwca 1738 Londyn |
29 stycznia 1820 Windsor |
1760-1820 |
align=center 61 Jerzy IV
| 12 sierpnia 1762 St. James's Palace |
26 czerwca 1830 Windsor |
1820-1830 |
align=center 62 Wilhelm IV
| 21 sierpnia 1765 Buckingham |
20 czerwca 1837 Windsor |
1830-1837 |
align=center 63 Wiktoria
| 24 maja 1819 Kensington |
22 stycznia 1901 wyspa Wight |
1837-1901 |
}
Władcy Francji w XIX wieku
{ class="wikitable" cellpadding=2 cellspacing=2bgcolor=#cccccc
! with=50px # !! width=150px Imię !! width=51px !! width=80px Urodzony !! width=100px Zmarł !! width=100px Czas rządów !! width=300px Rodzice
bgcolor=#E6E6FA
align=center 51 Napoleon I
| 15 sierpnia 1769 Ajaccio |
5 maja 1821 Wyspa św. Heleny |
1804-1814 |
align=center 52 Ludwik XVIII
| 17 listopada 1755 Wersal |
16 września 1824 Paryż |
1814-1815 |
align=center 53 Napoleon I
| 15 sierpnia 1769 Ajaccio |
5 maja 1821 Wyspa św. Heleny |
1815 |
align=center 54 Ludwik XVIII
| 17 listopada 1755 Wersal |
16 września 1824 Paryż |
1815-1824 |
align=center 55 Karol X Burbon
| 9 października 1757 Wersal |
6 listopada 1836 Gorizia |
1824-1830 |
align=center 56 Ludwik Filip I
| 6 października 1773 Paryż |
26 sierpnia 1850 Claremont |
1830-1848 |
align=center 57 Napoleon III
| 20 kwietnia 1808 Paryż |
9 stycznia 1873 Chislehurst |
1852-1870 |
}
Prezydenci USA w XIX wieku
! l.p. !! Prezydent !! Objął urząd !! Złożył urząd !! Partia !! Wiceprezydent
align=center 2 John Adams 1797 1801 federalista Thomas Jefferson
bgcolor=#CCFFCC
align=center 3 Thomas Jefferson 1801 1809 demokratyczny republikanin Aaron Burr i George Clinton<ref name="zmarl_wice">Zmarł będąc wiceprezydentem.</ref>
bgcolor=#CCFFCC
align=center 4 James Madison 1809 1817 demokratyczny republikanin Elbridge Gerry<ref name="zmarl_wice"/>
bgcolor=#CCFFCC
align=center 5 James Monroe 1817 1825 demokratyczny republikanin Daniel Tompkins
bgcolor=#CCFFCC
align=center 6 John Quincy Adams 1825 1829 demokratyczny republikanin John C. Calhoun
bgcolor=#DDEEFF
align=center 7 Andrew Jackson 1829 1837 demokrata John C. Calhoun<ref name="zrez_wice">Zrezygnował będąc wiceprezydentem.</ref> i Martin Van Buren
bgcolor=#DDEEFF
align=center 8 Martin Van Buren 1837 1841 demokrata Richard Johnson
bgcolor=#FFFFCC
align=center 9 William Henry Harrison<ref name="zmarl">Zmarł.</ref> 1841 1841 Whig John Tyler
bgcolor=#FFFFCC
10 John Tyler 1841 1845 Whig<ref name="demok_wig">Demokrata na liście Wigów.</ref> brak
bgcolor=#DDEEFF
11 James Knox Polk 1845 1849 demokrata George Dallas
bgcolor=#FFFFCC
12 Zachary Taylor<ref name="zmarl"/> 1849<ref name="inny_dzien">Nie zaprzysiężony tego dnia, który przyjęło się uważać za początek jego kadencji.</ref> 1850 Whig Millard Fillmore
bgcolor=#FFFFCC
13 Millard Fillmore 1850 1853 Whig brak
bgcolor=#DDEEFF
14 Franklin Pierce 1853 1857 demokrata William R. King<ref name="zmarl_wice2">Zmarł będąc wiceprezydentem, nie zastąpiony.</ref>
bgcolor=#DDEEFF
15 James Buchanan 1857 1861 demokrata John Breckinridge
bgcolor=#FFE8E8
16 Abraham Lincoln<ref name="zamordowany">Zamordowany.</ref> 1861 1865 republikanin Hannibal Hamlin i Andrew Johnson
bgcolor=#DDEEFF
17 Andrew Johnson 1865 1869 demokrata<ref name="demok_rep">Demokrata na liście Republikanów.</ref> brak
bgcolor=#FFE8E8
18 Ulysses Simpson Grant 1869 1877 republikanin Schuyler Colfax i Henry Wilson<ref name="zmarl_wice2"/>
bgcolor=#FFE8E8
19 Rutherford Birchard Hayes 1877 1881 republikanin William Wheeler
bgcolor=#FFE8E8
20 James Abram Garfield<ref name="zamordowany"/> 1881 1881 republikanin Chester Arthur
bgcolor=#FFE8E8
21 Chester Alan Arthur 1881 1885 republikanin brak
bgcolor=#DDEEFF
22 Stephen Grover Cleveland 1885 1889 demokrata Thomas A. Hendricks<ref name="zmarl_wice2"/>
bgcolor=#FFE8E8
23 Benjamin Harrison 1889 1893 republikanin Levi Parsons Morton
bgcolor=#DDEEFF
24 Stephen Grover Cleveland 1893 1897 demokrata Adlai Ewing Stevenson I
bgcolor=#FFE8E8
25 William McKinley<ref name="zamordowany"/> 1897 1901 republikanin Garret Hobart<ref name="zmarl_wice2"/> i Theodore Roosevelt
}
Ważniejsze postacie XIX wieku
A
- Niels Henrik Abel (1802 - 1829) - matematyk norweski.
- John Acton - angielski pisarz polityczny.
B
- Michaił Bakunin - anarchista rosyjski.
- Frédéric Bastiat - pisarz polityczny
- Ludwig van Beethoven - kompozytor niemiecki.
- Vincenzo Bellini
- Otto von Bismarck - I kanclerz Rzeszy Niemieckiej.
- Georges Bizet
- Simón Bolívar - wenezuelski rewolucjonista.
- Johannes Brahms - kompozytor niemiecki.
- Aaron Burr - polityk amerykański.
- Frances Hodgson Burnett - angielska powieściopisarka
- George Byron - angielski poeta, przedstawiciel romantyzmu
C
- Fryderyk Chopin- sławny polski pianista
- Augustin Louis Cauchy
- Georg Cantor
- Pierre de Coubertin
- Pafnutij Czebyszow
ˑˑ
D
- John Dalton (1766 - 1844) - angielski chemik.
- Charles Darwin - biolog brytyjski, twórca teorii ewolucji.
- Jefferson Davis - prezydent Stanów Konfederacji.
- Richard Dedekind
- Karol Dickens - pisarz brytyjski.
- Benjamin Disraeli - brytyjski polityk
- Gaetano Donizetti - włoski kompozytor.
E
F
- Michael Faraday
- Franciszek Józef I (1830 - 1916) - cesarz Austrii i król Węgier.
G
- Évariste Galois (1811 - 1832) - francuski matematyk
- Carl Friedrich Gauss
- William Ewart Gladstone - brytyjski polityk - liberał.
- Johann Wolfgang Goethe - pisarz niemiecki.
- Ulysses Grant - generał wojsk Unii podczas Wojny Secesyjnej, osiemnasty prezydent Stanów Zjednoczonych
H
- Karl Ludwig von Haller - szwajcarski konserwatywny myśliciel polityczny.
- Georg Wilhelm Friedrich Hegel - filozof niemiecki.
- Theodor Herzl - założyciel syjonizmu.
- David Hilbert
- Victor Hugo (1802 - 1885) - pisarz francuski epoki romantyzmu
I
J
K
L
- Robert E. Lee - generał wojsk Konfederacji podczas Wojny Secesyjnej
- Aleksander Lesser
- Abraham Lincoln
- Joseph Lister
Ł
M
- Karol Marks - niemiecki filozof i socjolog
- Henri Meilhac
- Klemens von Metternich - kanclerz Austrii
- Giacomo Meyerbeer
- Adam Mickiewicz - poeta polski
- Édouard Manet - malarz francuski
- Claude Monet - malarz francuski
- Stanisław Moniuszko - kompozytor polski
- Giuseppe Mazzini
N
- Napoleon Bonaparte - cesarz Francuzów
- Florence Nightingale - twórczyni nowoczesnego pielęgniarstwa
- Friedrich Nietzsche - filozof niemiecki
- Alfred Nobel – wynalazca dynamitu
O
P
- Emmeline Pankhurst - brytyjska sufrażystka
- Ludwik Pasteur - francuski lekarz i odkrywca
- Edgar Allan Poe - pisarz i poeta amerykański
- Pierre Joseph Proudhon - socjalista francuski
- Bolesław Prus - właśc. Aleksander Głowacki pisarz polski
R
- Gioacchino Rossini - włoski kompozytor
- Georg Friedrich Bernhard Riemann
S
- Eugène Scribe
- George Bernard Shaw - brytyjski dramaturg.
- Friedrich Schleiermacher - filozof i teolog niemiecki.
- Arthur Schopenhauer - filozof niemiecki.
- Franz Schubert - kompozytor austriacki.
- Hermann Schwarz
- Henryk Sienkiewicz - polski pisarz.
- Juliusz Słowacki (1809-1849) - polski pisarz romantyzmu
- Herbert Spencer - brytyjski liberał, filozof i myśliciel polityczny.
- George Stephenson - brytyjski konstruktor maszyn parowych
T
- Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord francuski biskup i polityk.
- Nikola Tesla serbski wynalazca, poeta i malarz. Twórca koncepcji generowania i wykorzystania prądu przemiennego.
- Alexis de Tocqueville - francuski autor polityczny. liberał.
- Romuald Traugutt - oficer rosyjski , potem powstaniec polski.
- Mark Twain (1835 - 1910) - pisarz amerykański.
- Richard Trevithick - angielski wynalazca.
V
- Giuseppe Verdi
- Juliusz Verne - francuski pisarz, ojciec literatury Science fiction
W
- Richard Wagner - kompozytor niemiecki.
- Alfred Russel Wallace
- Herbert George Wells - pisarz brytyjski (science fiction)
- Aleksander Wielopolski - polski polityk konserwatysta.
- Wiktoria (królowa)
- Oscar Wilde - dramaturg brytyjski (irlandzki).
- Józef Wybicki (1747 - 1822) - polski pisarz, polityk, autor słów "Pieśni Legionów Polskich we Włoszech"