Województwo


Województwo – jednostka podziału administracyjnego wyższego stopnia w Polsce, od 1990 r. jednostka zasadniczego podziału terytorialnego dla administracji rządowej, od 1999 r. także jednostka samorządu terytorialnego.

Podział kraju na województwa ma swoje korzenie w okresie rozbicia dzielnicowego, stąd ich zróżnicowanie pod względem wielkości w czasach I Rzeczypospolitej. Pierwsze województwa powstawały na przełomie XIV i XV w. Pierwotnie były to samodzielne zgromadzenia wojskowe na określonych terenach Polski, którymi zarządzali wyznaczani przez władcę wojewodowie - od: wodzić woje.

Status województwa reguluje w Polsce ustawa o samorządzie województwa z dnia 5 czerwca 1998 (, tekst jednolity z pózn. zm).

Liczba województw

(w Księstwie Warszawskim w miejsce województw wprowadzono departamenty)
(w Królestwie Polskim w latach 1837-1915 w miejsce województw wprowadzono gubernie)

Stan aktualny – 16 województw


Reforma administracyjna, która weszła w życie 1 stycznia 1999, ustanowiła 16 nowych województw. Celem tej reformy było utworzenie większych regionów, które mogłyby konkurować z innymi regionami po wstąpieniu do Unii Europejskiej (zobacz: NUTS). Dotychczasowe województwa były zbyt małe, by efektywnie wykorzystywać środki finansowe i zarządzać terytorium województwa.

Wprowadzeniu nowego podziału na województwa towarzyszyły liczne dyskusje. Niektóre projekty zakładały utworzenie mniejszej liczby województw (najczęściej mówiło się o 12 nowych województwach). Nieco mniej zwolenników miały projekty utworzenia 25 województw lub pozostawienia dotychczasowego podziału na 49 województw. Liczne protesty społeczne, m.in. w Opolu czy Kielcach, doprowadziły do utworzenia większej liczby jednostek. Natomiast w dwóch województwach zdecydowano się na rozdzielenie siedzib wojewodów i sejmików województw.

Od 1999 pojawiają się opinie postulujące utworzenie jeszcze trzech województw: województwa staropolskiego, województwa środkowopolskiego, województwa środkowopomorskiego oraz wyłączenia Warszawy z województwa mazowieckiego.

Podział na województwa od 1999 r.

{ class="wikitable sortable" style="text-align:left;"
! kod
! tablica22rejestracyjna
! województwo
! miasto
wojewódzkie
! powierzchnia
km²
! ludność
(1 I 2010)
! poziom urbanizacji

02
align=center D
dolnośląskie
Wrocław
align=right
align=right
align=right

04
align=center C
kujawsko-pomorskie
Bydgoszcz ¹
Toruń ²
align=right
align=right
align=right

06
align=center L
lubelskie
Lublin
align=right
align=right
align=right

08
align=center F
lubuskie
Gorzów Wielkopolski ¹
Zielona Góra ²
align=right
align=right
align=right

10
align=center E
łódzkie
Łódź
align=right
align=right
align=right

12
align=center K
małopolskie
Kraków
align=right
align=right
align=right

14
align=center W
mazowieckie
Warszawa
align=right
align=right
align=right

16
align=center O
opolskie
Opole
align=right
align=right
align=right

18
align=center R
podkarpackie
Rzeszów
align=right
align=right
align=right

20
align=center B
podlaskie
Białystok
align=right
align=right
align=right

22
align=center G
pomorskie
Gdańsk
align=right
align=right
align=right

24
align=center S
śląskie
Katowice
align=right
align=right
align=right

26
align=center T
świętokrzyskie
Kielce
align=right
align=right
align=right

28
align=center N
warmińsko-mazurskie
Olsztyn
align=right
align=right
align=right

30
align=center P
wielkopolskie
Poznań
align=right
align=right
align=right

32
align=center Z
zachodniopomorskie
Szczecin
align=right
align=right
align=right
}

{ style="clear: both;empty-cells: show; border: solid 1px;border-collapse:collapse;text-align:left;" border=1 width="588px"
bgcolor="#efefef"

style="background:#efefef" align=center

6 <small> (¹) – siedziba wojewody, (²) – siedziba sejmiku wojewódzkiego i urzędu marszałkowskiego</small>

}

Województwa w przeszłości

Pierwsze województwa w Polsce

{ class="wikitable" width="100%"

! Prowincja
! L.p.
! Województwo Ziemia
(na której się znajdowało) Okres istnienia Wojewodowie Miasto wojewódzkie Współczesne województwo
(w przybliżeniu)

Wielkopolska
1.
poznańskie poznańska,
wschowska 1314 - 1793 wojewodowie Poznań wielkopolskie


2.
kaliskie kaliska 1314 - 1793 wojewodowie Kalisz wielkopolskie


3.
sieradzkie sieradzka,
wieluńska 1339 - 1795 wojewodowie Sieradz łódzkie


4.
łęczyckie łęczycka 1339 - 1793 wojewodowie Łęczyca łódzkie


5.
brzeskie kujawska XIV w. - 1793 wojewodowie Brześć Kujawski kujawsko-pomorskie


6.
gniewkowskie kujawska,
dobrzyńska XIV w. - XV w. wojewodowie Gniewkowo kujawsko-pomorskie

Małopolska
7.
krakowskie krakowska 1308 - 1795 wojewodowie Kraków małopolskie


8.
sandomierskie sandomierska,
lubelska,
łukowska 1308 - 1795 wojewodowie Sandomierz świętokrzyskie
}

Województwa w okresie I Rzeczypospolitej

Województwa Królestwa Polskiego (do 1816 – departamenty) 1815-1837


Od 1837 Królestwo Polskie dzieliło się na gubernie

Województwa w okresie międzywojennym (1918-1939)

2 sierpnia 1919 uchwałą sejm podzielił terytorium byłego Królestwa Polskiego na 5 województw, a dla Warszawy przewidział odrębną jednostkę administracyjną:
W ciągu następnych kilku lat dodano kolejnych 10 województw z ziem pozostałych zaborów:
15 lipca 1920 roku utworzono nowe województwo powstałe na terenach odłączonych od Niemiec

Województwa z podziałem na powiaty – zobacz podział administracyjny II RP.

{style="empty-cells: show; border: solid 1px;border-collapse:collapse;text-align:center;" border=1 width=500px
bgcolor="#efefef"
!6 align=center Podział na województwa w okresie międzywojennym
<small>(stan na 1 kwietnia 1939)
style="background:#efefef" align=center
! tab.37 rej.
od 1937
! województwo
miasto wydzielone
! miasto
wojewódzkie
! powierzchnia
w tys. km² (1930)
! ludność
w tys. (1931)

00-19
align=left miasto Warszawa
align=left Warszawa
0,14
1179,5

20-24
align=left białostockie
align=left Białystok
26,0
1263,3

25-29
align=left kieleckie
align=left Kielce
22,2
2671,0

30-34
align=left krakowskie
align=left Kraków
17,6
2300,1

35-39
align=left lubelskie
align=left Lublin
26,6
2116,2

40-44
align=left lwowskie
align=left Lwów
28,4
3126,3

45-49
align=left łódzkie
align=left Łódź
20,4
2650,1

50-54
align=left nowogródzkie
align=left Nowogródek
23,0
1057,2

55-59
align=left poleskie
align=left Brześć
36,7
1132,2

60-64
align=left pomorskie
align=left Toruń
25,7
1884,4

65-69
align=left poznańskie
align=left Poznań
28,1
2339,6

70-74
align=left stanisławowskie
align=left Stanisławów
16,9
1480,3

75-79 ?
align=left śląskie
align=left Katowice
5,1
1533,5

80-84
align=left tarnopolskie
align=left Tarnopol
16,5
1600,4

85-89
align=left warszawskie
align=left Warszawa
31,7
2460,9

90-94
align=left wileńskie
align=left Wilno
29,0
1276,0

95-99
align=left wołyńskie
align=left Łuck
35,7
2085,6

}

Województwa w latach 1944-1975


Zmiany terytorium Polski po II wojnie światowej wymusiły reorganizację podziału administracyjnego kraju. W 22 sierpnia 1944 na mocy Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 21 sierpnia 1944 r. o trybie powołania władz administracji ogólnej I-ej i II-ej instancji () przywrócono przedwojenny podział administracyjny Polski. Ponieważ granice kraju nie były jeszcze ustalone, a jego część znajdowała się nadal pod okupacją, nie można mówić o faktycznej liczbie istniejących wówczas województw.

1 kwietnia 1945 z województwa kieleckiego przeniesiono do województwa krakowskiego powiat miechowski, 7 kwietnia 1945 powołano województwo gdańskie, w którego skład wszedł obszar Wolnego Miasta Gdańska i 6 powiatów województwa pomorskiego (gdyński, kartuski, morski, starogardzki, kościerski i tczewski). 7 maja 1945 anulowano autonomię województwa śląskiego. 9 sierpnia fragment województwa lwowskiego włączono do województwa lubelskiego, a 18 sierpnia 1945 utworzono województwo rzeszowskie z pozostałej w Polsce części województwa lwowskiego i 4 powiatów województwa krakowskiego (dębicki, gorlicki, jasielski i mielecki) oraz zmieniono granice województw: śląskiego, krakowskiego, kieleckiego, białostockiego i warszawskiego (powiaty będziński i zawierciański przeniesiono z województwa kieleckiego do śląskiego, olkuski z kieleckiego do krakowskiego oraz łomżyński z warszawskiego do białostockiego). Dodatkowo z województwa łódzkiego wydzielono miasto Łódź, które stało się miastem na prawach województwa.

Tereny włączone do Polski początkowo znajdowały się pod radziecką administracją wojskową, a 14 marca 1945, jeszcze przed zajęciem wszystkich tych terenów, utworzono na nich 4 okręgi administracyjne nie posiadające statusu województw: Okręg I (Śląsk Opolski), Okręg II (Dolny Śląsk), Okręg III (Pomorze Zachodnie), Okręg IV (Mazurski) http://www.ipn.gov.pl/download.php?s=1&id=3952. Dopiero 28 czerwca 1946 (Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 r. w sprawie tymczasowego podziału administracyjnego Ziem Odzyskanych., ) obszar Ziem Odzyskanych włączono do zasadniczego podziału kraju tworząc na nim trzy nowe województwa (olsztyńskie, szczecińskie i wrocławskie) oraz część ziem włączając do województw: białostockiego, gdańskiego, poznańskiego i śląskiego.

Od 28 czerwca 1946 Polska dzieliła się na 14 województw oraz 2 miasta wydzielone:

W 1950 r. dokonano kilku zmian w podziale administracyjnym. Zmiany te dotyczyły tak zwanych Ziem Odzyskanych. Trzy istniejące już województwa podzielono, wydzielając tym samym trzy nowe jednostki terytorialne:
województwo koszalińskie (z województwa szczecińskiego), województwo zielonogórskie (z województwa poznańskiego) i województwo opolskie (z województwa śląskiego, które zmieniło nazwę na województwo katowickie (w latach 1953-1956 województwo stalinogrodzkie). Owe zmiany nie ograniczały się jednak tylko do utworzenia nowych województw, skorygowano także granice już istniejących. Natomiast w 1957 roku wydzielone zostały 3 kolejne miasta: Kraków, Poznań i Wrocław.

{style="empty-cells: show; border: solid 1px;border-collapse:collapse;text-align:center;" border=1 width="550px"
bgcolor="#efefef"
!5 align=center Podział na województwa i miasta wydzielone w latach 1945-1975
style="background:#efefef" align=center
! tab 43rej
od 1956
! województwo
! miasto
wojewódzkie
! powierzchnia
km² (1965)
! ludność (1965)

align=center A
align=left białostockie
align=left Białystok
23 136
1 160 400

align=center B
align=left bydgoskie
align=left Bydgoszcz
20 794
1 837 100

align=center G
align=left gdańskie
align=left Gdańsk
10 984
1 352 800

align=center S
align=left katowickie (1953-1956 stalinogrodzkie)
align=left Katowice (1953-1956 Stalinogród)
9 518
3 524 300

align=center C
align=left kieleckie
align=left Kielce
19 498
1 899 100

align=center E
align=left koszalińskie ¹
align=left Koszalin
17 974
755 100

align=center K
align=left krakowskie
align=left Kraków
15 350
2 127 600

align=center L
align=left lubelskie
align=left Lublin
24 829
1 900 500

align=center F
align=left łódzkie
align=left Łódź
17 064
1 665 200

align=center O
align=left olsztyńskie
align=left Olsztyn
20 994
956 600

align=center H
align=left opolskie ¹
align=left Opole
9 506
1 009 200

align=center P
align=left poznańskie
align=left Poznań
26 723
2 126 300

align=center R
align=left rzeszowskie
align=left Rzeszów
18 658
1 692 800

align=center M
align=left szczecińskie
align=left Szczecin
12 677
847 600

align=center T
align=left warszawskie
align=left Warszawa
29 369
2 453 000

align=center X
align=left wrocławskie
align=left Wrocław
18 827
1 967 000

align=center Z
align=left zielonogórskie ¹
align=left Zielona Góra
14 514
847 200
style="background:#efefef" align=center
! tab 47rej
od 1956
!2 miasto wydzielone
! powierzchnia
km² (1965)
! ludność
(1965)

align=center I
2 align="left" Łódź
214
744 100

align=center W
2 align="left" Warszawa
446
1 252 600

align=center K
2 align="left" Kraków ²
230
520 100

align=center P
2 align="left" Poznań ²
220
438 200

align=center X
2 align="left" Wrocław ²
225
474 200

"5" <small> ¹ – nowe województwa utworzone w 1950;
² – miasta wydzielone w 1957, nie otrzymały odrębnych liter w tablicach rejestracyjnych</small>

}

Województwa w latach 1975-1998

W latach 1975-1998 istniał podział na 49 województw. Niekiedy miastami wojewódzkimi były miasta poniżej 50 tys. mieszkańców. Podział ten był krytykowany zwłaszcza pod koniec lat 80. i 90. Małe województwa, które miały przyczyniać się do rozwoju obszarów peryferyjnych i nowych siedzib województw, w rzeczywistości nie funkcjonowały zbyt dobrze. Krytykowano także zlikwidowanie powiatów, które zostały podzielone niekiedy nawet pomiędzy 3-4 województwa. By usprawnić ten podział powołano dodatkowe struktury przestrzenne: makrorejony oraz rejony.

{style="empty-cells: show; border: solid 1px;border-collapse:collapse;text-align:center;" border=1 width=500px
bgcolor="#efefef"
!6 align=center Podział na województwa w latach 1975-1998
style="background:#efefef" align=center
! województwo
! miasto
wojewódzkie
! powierzchnia
km² (1998)
! ludność
(1980)
! miasta
! gminy

align=left bialskopodlaskie
align=left Biała Podlaska
5 348
286 400
6
35

align=left białostockie
align=left Białystok
10 055
641 100
17
49

align=left bielskie
align=left Bielsko-Biała
3 704
829 900
18
47

align=left bydgoskie
align=left Bydgoszcz
10 349
1 036 000
27
55

align=left chełmskie
align=left Chełm
3 865
230 900
4
25

align=left ciechanowskie
align=left Ciechanów
6 362
405 400
9
45

align=left częstochowskie
align=left Częstochowa
6 182
747 900
17
49

align=left elbląskie
align=left Elbląg
6 103
441 500
15
37

align=left gdańskie
align=left Gdańsk
7 394
1 333 800
19
43

align=left gorzowskie
align=left Gorzów&nbsp; Wielkopolski
8 484
455 400
21
38

align=left jeleniogórskie
align=left Jelenia Góra
4 378
492 600
24
28

align=left kaliskie
align=left Kalisz
6 512
668 000
20
53

align=left katowickie
align=left Katowice
6 650
3 733 900
43
46

align=left kieleckie
align=left Kielce
9 211
1 068 700
17
69

align=left konińskie
align=left Konin
5 139
441 200
18
43

align=left koszalińskie
align=left Koszalin
8 470
462 200
17
35

align=left krakowskie
align=left Kraków
3 254
1 167 500
10
38

align=left krośnieńskie
align=left Krosno
5 702
448 200
12
37

align=left legnickie
align=left Legnica
4 037
458 900
11
31

align=left leszczyńskie
align=left Leszno
4 254
357 600
19
28

align=left lubelskie
align=left Lublin
6 793
935 200
16
62

align=left łomżyńskie
align=left Łomża
6 684
325 800
12
39

align=left łódzkie
align=left Łódź
1523
1 127 800
8
11

align=left nowosądeckie
align=left Nowy Sącz
5 576
628 800
14
41

align=left olsztyńskie
align=left Olsztyn
12 327
681 400
21
48

align=left opolskie
align=left Opole
8 535
975 000
29
61

align=left ostrołęckie
align=left Ostrołęka
6 498
371 400
9
38

align=left pilskie
align=left Piła
8 205
437 100
24
35

align=left piotrkowskie
align=left Piotrków Trybunalski
6 266
604 200
10
51

align=left płockie
align=left Płock
5 117
496 100
9
44

align=left poznańskie
align=left Poznań
8 151
1 237 800
33
57

align=left przemyskie
align=left Przemyśl
4 437
380 000
9
35

align=left radomskie
align=left Radom
7 295
702 300
15
61

align=left rzeszowskie
align=left Rzeszów
4 397
648 900
13
41

align=left siedleckie
align=left Siedlce
8 499
616 300
12
66

align=left sieradzkie
align=left Sieradz
4 869
392 300
9
40

align=left skierniewickie
align=left Skierniewice
3 959
396 900
8
36

align=left słupskie
align=left Słupsk
7 453
369 800
11
31

align=left suwalskie
align=left Suwałki
10 490
422 600
14
42

align=left szczecińskie
align=left Szczecin
9 981
897 900
29
50

align=left tarnobrzeskie
align=left Tarnobrzeg
6 283
556 300
14
46

align=left tarnowskie
align=left Tarnów
4 151
607 000
9
41

align=left toruńskie
align=left Toruń
5 348
610 800
13
41

align=left wałbrzyskie
align=left Wałbrzych
4 168
716 100
31
30

align=left warszawskie
align=left Warszawa
3 788
2 319 100
27
32

align=left włocławskie
align=left Włocławek
4 402
413 400
14
30

align=left wrocławskie
align=left Wrocław
6 287
1 076 200
16
33

align=left zamojskie
align=left Zamość
6 980
472 100
10
47

align=left zielonogórskie
align=left Zielona Góra
8 868
609 200
26
50
}

Zobacz też



Woiwodschaft
Voivodeships of Poland
Voïvodies de Pologne