Trybunał Konstytucyjny
Trybunał Konstytucyjny (skrót TK) – organ sądownictwa konstytucyjnego w Polsce, znany także w ustrojach innych państw. Jego podstawowym zadaniem jest kontrolowanie zgodności norm prawnych niższego rzędu (rangi ustawowej lub podustawowej) z normami prawnymi wyższego rzędu, przede wszystkim z Konstytucją i niektórymi umowami międzynarodowymi (tzw. "sąd nad prawem").
Historia
W Polsce Trybunał Konstytucyjny ustanowiono ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (), a powołano do życia - po trzech latach ostrych sporów - ustawą z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym ( z późn. zm.). Działalność orzeczniczą rozpoczął w 1986 roku.
Pozycja i kompetencje Trybunału były ograniczone. Orzeczenia o niekonstytucyjności ustaw nie były ostateczne i mogły zostać odrzucone uchwałą Sejmu podjętą większością 2/3 głosów (w praktyce zdarzało się, że nie poddawano tych orzeczeń pod głosowanie, co wprowadzało sui generis stan zawieszenia), a uchwały w sprawie powszechnie obowiązującej wykładni ustaw mogła podejmować tylko Rada Państwa.
Pomimo wspomnianych ograniczeń Trybunałowi udało się wypracować niezależność oraz rozwinąć samodzielne i interesujące orzecznictwo (m.in. klauzule demokratycznego państwa prawnego, równości wobec prawa, niedziałania prawa wstecz).
Po przemianach politycznych 1989 roku pozycja Trybunału Konstytucyjnego uległa wzmocnieniu: uzyskał on prawo (po zniesionej Radzie Państwa) do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw. Niemniej jednak utrzymano możliwość odrzucania przez Sejm większością 2/3 głosów orzeczeń o niekonstytucyjności ustaw (w przeciwieństwie do lat osiemdziesiątych uzyskanie takiej większości w następnej dekadzie nie było jednak proste). Do czasu uchwalenia nowej ustawy zasadniczej w 1997 roku, Trybunał musiał dostosować dawne przepisy konstytucyjne do nowych realiów ustrojowych, politycznych i społecznych.
20 października 1993 roku Trybunał podjął uchwałę w sprawie wykładni art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym, sygn. akt W 6/93 (), w której stwierdził, iż:- Sejm ma obowiązek rozpatrzenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności ustawy z Konstytucją nie później niż w okresie sześciu miesięcy od dnia przedstawienia orzeczenia Sejmowi przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego,
- w przypadku uznania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego za zasadne Sejm powinien dokonać odpowiednich zmian w ustawie objętej orzeczeniem bądź uchylić ją w części lub w całości w terminie określonym w art. 7 ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, oraz
- orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności ustawy z Konstytucją, które nie zostało rozpatrzone przez Sejm w terminie sześciu miesięcy od dnia przedstawienia Sejmowi orzeczenia przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, ma (zachowuje) moc obowiązującą i powoduje uchylenie ustawy z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw obwieszczenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego o utracie mocy obowiązującej ustawy.
Rozwiązania wzmacniające pozycję Trybunału wprowadziła Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym ( z późn. zm.).
Pozycja ustrojowa
Trybunał Konstytucyjny jest odrębnym od sądów, samodzielnym organem konstytucyjnym państwa. Składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą<ref>W jest napisane, że Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat(...), jednakże artykuł 88. Ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z dnia 1 sierpnia 1997 podaje, że kadencja sędziów Trybunału (...) trwa osiem lat od chwili wyboru. </ref>. Sędzią Trybunału może zostać osoba posiadająca kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska sędziego Sądu Najwyższego lub Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. warunek co najmniej 10-letniego stażu pracy na stanowisku sędziego lub prokuratora albo wykonywania przez co najmniej 10 lat zawodu adwokata, radcy prawnego lub notariusza). Niezależność Trybunału zapewnia przede wszystkim zakaz wybierania sędziego na kolejną kadencję. Prezesa i Wiceprezesa Trybunału powołuje Prezydent RP spośród dwóch kandydatów przedstawionych na każde z tych stanowisk przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału.
Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie (wydawnictwie) urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego (osiemnaście miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwanaście miesięcy).
Do 17 października 1999 Sejm mógł odrzucić większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności ustaw uchwalonych przed wejściem w życie Konstytucji z 1997 roku. Nie dotyczyło to orzeczeń wydanych w następstwie pytań prawnych do Trybunału.
Kompetencje Trybunału
Zakres działania Trybunału określa Konstytucja. Do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego należy:
- orzekanie w sprawach zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją (w tym wypadku z konstytucją 1997 roku)
- orzekanie w sprawach zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie
- orzekanie w sprawach zgodności przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe z konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami
- rozpatrywanie skarg konstytucyjnych
- rozstrzyganie sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa
- orzekanie o zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych
- rozstrzyganie o przejściowej niemożności sprawowania urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej na wniosek Marszałka Sejmu (tylko w wypadku niemożności zawiadomienia przez Prezydenta Rzeczypospolitej Marszałka Sejmu o niemożności sprawowania urzędu) i powierzanie Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej
- rozpatrywanie pytań prawnych skierowanych przez sądy (art. 193 Konstytucji).
Kontrola norm
Podstawowym zadaniem Trybunału jest kontrola normatywnych aktów prawnych: ustaw, umów międzynarodowych oraz innych przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe.
Kontrolę norm dzieli się na kontrolę prewencyjną (określaną też kontrolą a priori) i kontrolę następczą (kontrola a posteriori). Pierwsza, wprowadzona w 1989 roku, ogranicza się do kontroli na podstawie wniosku Prezydenta RP i może się odnosić tylko do ustaw już uchwalonych przez Sejm i Senat i przedstawionych Prezydentowi do podpisu oraz do umów międzynarodowych przedstawionych Prezydentowi do ratyfikacji.
Większe znaczenie ma kontrola następcza. Konstytucyjność aktu normatywnego może zakwestionować niemal każdy organ konstytucyjny państwa - jest to tzw. inicjatywa powszechna. Inicjatywa szczególna pozwala na kwestionowanie tylko takich aktów normatywnych, których treść dotyczy zakresu działania wnioskodawcy. W tym przypadku wnioskodawcą może być określona liczba podmiotów: np. organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego, ogólnokrajowe organy związków zawodowych czy Krajowa Rada Sądownictwa. Kontrola normy prawnej może też być zainicjowana skargą konstytucyjną.
Istnieje też możliwość formułowania tzw. pytań prawnych (jest to tzw. inicjatywa konkretna w odróżnieniu od inicjatywy abstrakcyjnej). Z wnioskiem o rozstrzygnięcie kwestii, czy dany przepis prawny jest zgodny z konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawami, może zwrócić się każdy sąd, jeżeli zależy od tego rozstrzygnięcie konkretnej sprawy toczącej się przed tym sądem.
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym przewiduje w art. 42 trzy kryteria kontroli. Są to:- treściowa zgodność kontrolowanego aktu normatywnego (jego przepisów) z konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami,
- badanie dochowania trybu wymaganego przepisami prawa dla wydania kontrolowanego aktu normatywnego,
- ustalenie, czy organ, który wydał akt normatywny, ma kompetencję do jego wydania (np. istnienie podstawy prawnej wydania aktu podustawowego).
Składy orzekające Trybunału
Trybunał Konstytucyjny orzeka:- w pełnym składzie w sprawach:
- sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa,
- o stwierdzenie przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej oraz o powierzeniu Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej,
- zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych,
- z wniosku Prezydenta Rzeczypospolitej o stwierdzenie zgodności ustawy z Konstytucją przed jej podpisaniem lub umowy międzynarodowej przed jej ratyfikacją,
- o szczególnej zawiłości, z inicjatywy Prezesa Trybunału lub gdy z wnioskiem o rozpoznanie zwróci się skład orzekający wyznaczony do rozpoznania danej sprawy albo w sprawach, w których szczególna zawiłość wiąże się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, a w szczególności gdy skład orzekający zamierza odstąpić od poglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu wydanym w pełnym składzie,
- w składzie pięciu sędziów w sprawach:
- zgodności ustaw albo ratyfikowanych umów międzynarodowych z Konstytucją,
- zgodności ustaw z umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymaga uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie,
- w składzie trzech sędziów w sprawach:
- zgodności innych aktów normatywnych z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami,
- zażaleń na odmowę nadania biegu wnioskom o stwierdzenie zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawami oraz skargom konstytucyjnym,
- wyłączenia sędziego.
Rozpoznanie sprawy w pełnym składzie wymaga udziału co najmniej dziewięciu sędziów Trybunału; rozprawie przewodniczy Prezes lub Wiceprezes Trybunału, a w razie przeszkód w przewodniczeniu przez te osoby – najstarszy wiekiem sędzia Trybunału.
Sędziów do składu orzekającego (pięcio- lub trzyosobowego) Trybunału, w tym przewodniczącego składu i sędziego sprawozdawcę z uwzględnieniem kolejności wpływu spraw, wyznacza Prezes Trybunału.
Sygnatury akt oznaczające rodzaj spraw rozpatrywanych przez Trybunał
- K - wnioski o stwierdzenie zgodności ustaw lub ratyfikowanych umów międzynarodowych z Konstytucją oraz zgodności ustaw z umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie oraz do 2004 roku sprawy z zakresu kontroli prewencyjnej (wnioski Prezydenta Rzeczypospolitej);
- Kp - wnioski Prezydenta Rzeczypospolitej o stwierdzenie zgodności z Konstytucją ustaw przed ich podpisaniem albo umów międzynarodowych przed ich ratyfikacją;
- U - wnioski o stwierdzenie zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawami;
- P - pytania prawne w sprawie zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą;
- SK - skargi konstytucyjne;
- Kpt - wnioski dotyczące rozstrzygania sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa;
- Pp - wnioski dotyczące stwierdzenia zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych;
- M - wnioski Marszałka Sejmu o stwierdzenie przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej oraz powierzeniu Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej;
- S - postanowienia Trybunału sygnalizujące uchybienia lub luki w prawie;
- Tp - pytania prawne podlegające wstępnej kontroli formalnej;
- Tw - wnioski organów i organizacji, wymienionych w art. 191 ust. l pkt 3-5 Konstytucji podlegające wstępnemu rozpoznaniu;
- Twn - wnioski podmiotów wymienionych w art. 191 ust. 1 pkt1 i 2 Konstytucji podlegające wstępnej kontroli formalnej;
- Kw i Uw – sprawy wszczęte z inicjatywy własnej Trybunału (1986-1997);
- W – uchwały i postanowienia w przedmiocie powszechnie obowiązującej wykładni ustaw (1990-1997).
Dane dot. działalności orzeczniczej Trybunału od 1997 r.
Podmioty inicjujące postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym zakończone wyrokiem w sprawach rozpoznanych od wejścia w życie Konstytucji z 1997 r. do końca 2006 r.
{ class="wikitable" width="100%"
! Podmiot
! 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Razem
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
<small>w trybie kontroli prewencyjnej ustaw</small>
045051223123
Marszałek Sejmu
00010010002
Marszałek Senatu
00010000001
Prezes Rady Ministrów
00000000000
Grupa posłów
022316689542
Grupa senatorów
00000000101
Prokurator Generalny
00000000213
Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego
00000000000
Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego
00000001<ref>Wniosek złożony wspólnie z Rzecznikiem Praw Obywatelskich (sprawa o sygn. K 4/03).</ref>13<ref>Jeden wniosek został złożony wspólnie z Rzecznikiem Praw Obywatelskich (sprawa o sygn. K 37/04)</ref>5
Prezes Najwyższej Izby Kontroli
00010000001
Rzecznik Praw Obywatelskich
6121416111414191419139
Krajowa Rada Sądownictwa
00110001104
Organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego
21171320111961110110
Organy związków zawodowych i organizacje zawodowe
558383628856
Organizacje pracodawców
001144110113
Kościoły i inne związki wyznaniowe
00000010102
Sąd Najwyższy
<small>w trybie pytań prawnych</small>
00010020104
Naczelny Sąd Administracyjny
<small>w trybie pytań prawnych</small>
014255532027
Inne sądy
<small>w trybie pytań prawnych</small>
007781812132029114
Osoby fizyczne
<small>w trybie skargi konstytucyjnej</small>
01813191820283434175
Osoby prawne
<small>w trybie skargi konstytucyjnej</small>
0021003981033
Sąd Okręgowy w Warszawie
<small>w sprawie kontroli statutu partii politycznej</small>
00010000001
! Suma:
! 13 36 59 64 81 80 92 93 116 121 755
}
<small>Źródło: Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2005 r., Warszawa 2006 (Sejm V kad., druk nr 516), s. 110-111; Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2006 r., Warszawa 2007 (Sejm V kad., druk nr 1618), s. 111.</small>
Rodzaje rozstrzygnięć zawartych w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego w latach 1998-2005<ref name="Liczba">Liczba wyroków jest mniejsza od badanych przepisów, gdyż jeden wyrok mógł dotyczyć kilku przepisów.</ref>
{ class="wikitable" width="100%"
! Orzeczenie, że badany przepis:
! 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005
– jest zgodny z wzorcem kontroli
36102972816366102
– jest niezgodny z wzorcem kontroli
1625252936156071
– w zakresie, w jakim zawiera określone unormowanie – jest zgodny z wzorcem kontroli
46271115149
– w zakresie, w jakim zawiera określone unormowanie – jest niezgodny z wzorcem kontroli
51315914133023
– w zakresie, w jakim nie zawiera określonego unormowania – jest zgodny z wzorcem kontroli
00001101
– w zakresie, w jakim nie zawiera określonego unormowania – jest niezgodny z wzorcem kontroli
11122328
– rozumiany, jako… – jest zgodny z wzorcem kontroli
06981401
– rozumiany, jako… – jest niezgodny z wzorcem kontroli
00101100
– nie jest niezgodny z wzorcem kontroli
<small> (nieadekwatność wzorca kontroli powoływanego przez inicjatora postępowania)</small>
2535384552463856
! Liczba wyroków, w tym:
! 33 52 52 64 61 70 79 92
– wyroki, w których zastosowano odroczenie utraty mocy obowiązującej
2574861312
– wyroki, w których sentencji zawarte jest wskazanie co do praktycznych skutków orzeczenie o niekonstytucyjności przepisu
00001141
}
<small>Źródło: Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2005 r., Warszawa 2006 (Sejm V kad., druk nr 516), s. 112.</small>
Rodzaje rozstrzygnięć zawartych w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego w 2006 r.<ref name="Liczba" />
{ class="wikitable" width="50%"
! Orzeczenie, że badany przepis:
! Liczba wyroków
– jest zgodny z wzorcem kontroli
61
– jest niezgodny z wzorcem kontroli
25
– w zakresie – jest zgodny z wzorcem kontroli
12
– w zakresie – jest niezgodny z wzorcem kontroli
23
– jako przepis odsyłający ... do przepisów ... jest zgodny z wzorcem kontroli
1
– rozumiany, jako… – jest zgodny z wzorcem kontroli
1
– rozumiany, jako… – jest niezgodny z wzorcem kontroli
1
– nie jest niezgodny z wzorcem kontroli
<small> (nieadekwatność wzorca kontroli powoływanego przez inicjatora postępowania)</small>
42
– w części ... – jest zgodny z wzorcem kontroli
2
– w części ... – jest niezgodny zgodny z wzorcem kontroli
5
– przez to, że ... – jest niezgodny z wzorcem kontroli
3
– jest niezgodny z ... a przez to z ...
1
– nie jest niezgodny z ... a tym samym jest zgodny
1
– niewyłączający obowiązku ... jest zgodny z wzorcem kontroli
1
! Liczba wyroków, w tym:
! 104
– wyroki, w których zastosowano odroczenie utraty mocy obowiązującej
14
– wyroki, w których sentencji zawarte jest wskazanie co do praktycznych skutków orzeczenie o niekonstytucyjności przepisu
2
}
<small>Źródło: Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2006 r., Warszawa 2007 (Sejm V kad., druk nr 1618), s. 112.</small>
Prezesi Trybunału Konstytucyjnego
{ class="wikitable" width="74%"! Lp.
! Okres pełnienia funkcji
! Imię i nazwisko Okres zasiadania w Trybunale
1.
od 1 XII 1985 do 1 XII 1989
prof. Alfons Klafkowski od 1 XII 1985 do 1 XII 1989
2.
od 1 XII 1989 do 19 XI 1993<ref>W związku ze złożoną rezygnacją, Uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 maja 1993 r. w sprawie odwołania Prezesa Trybunału Konstytucyjnego (M.P. Nr 28, poz. 290) odwołany ze stanowiska z chwilą wyboru nowego Prezesa TK.</ref>
prof. Mieczysław Tyczka od 1 XII 1989 do 1994
3.
od 19 XI 1993<ref>W związku z rezygnacją poprzednika w trakcje kadencji, Uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 listopada 1993 r. w sprawie wyboru Prezesa Trybunału Konstytucyjnego (M.P. Nr 62, poz. 558) powołany na stanowisko Prezesa TK.</ref> do 1 XII 1997
prof. Andrzej Zoll od 1 XII 1989 do 1 XII 1997
od 1 XII 1997 do 6 I 1998
vacat
4.
od 6 I 1998<ref>Monitor Polski z 1998 r. Nr 1 poz. 2</ref> do 5 XI 2006
prof. Marek Safjan od 5 XI 1997 do 5 XI 2006
5.
od 6 XI 2006<ref>Monitor Polski z 2006 r. Nr 80 poz. 804</ref> do 25 VI 2008
Jerzy Stępień od 25 VI 1999 do 25 VI 2008
6.
od 26 VI 2008<ref></ref> do 2 XII 2010
dr Bohdan Zdziennicki od 2 XII 2001 do 2 XII 2010
bgcolor=#FFF8DC
7.
od 3 XII 2010
prof. Andrzej Rzepliński od 19 XII 2007
}
Wiceprezesi Trybunału Konstytucyjnego
{ class="wikitable" width="74%"
! Lp.
! Okres pełnienia funkcji
! Imię i nazwisko Okres zasiadania w Trybunale
1.
od 1 XII 1985 do 1 XII 1993
prof. Leonard Łukaszuk od 1 XII 1985 do 1 XII 1993
2.
od 1 XII 1993 do 1 XII 2001
prof. Janusz Trzciński od 1 XII 1993 do 1 XII 2001
3.
od 2 XII 2001 do 1 XII 2006
prof. Andrzej Mączyński od 1 XII 1997 do 1 XII 2006
4.
od 2 XII 2006 do 2 III 2010
Janusz Niemcewicz od 2 III 2001 do 2 III 2010
5.
od 3 III 2010 do 2 XII 2010
prof. Marek Mazurkiewicz od 2 XII 2001 do 2 XII 2010
bgcolor=#FFF8DC
6.
od 3 XII 2010
prof. Stanisław Biernat od 26 VI 2008
}
Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego<ref>Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 34 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 22, poz. 98, z późn. zm.) Sejm wybrał w 1985 roku połowę pierwszego składu Trybunału na okres czterech lat, a połowę na okres ośmiu lat. Kadencja sędziego Trybunału Konstytucyjnego trwała osiem lat. Od 1997 roku — tj. z wejściem w życie obowiązującej Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. — kadencja sędziego Trybunału trwa dziewięć lat. Na mocy art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (, z późn. zm.) "Kadencja sędziów Trybunału wybranych na podstawie art. 15 ust. 2 i 4 oraz art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym trwa osiem lat od chwili wyboru".</ref>
! Lp.
! Okres zasiadania w Trybunale
! Imię i nazwisko Pełnione funkcje w Trybunale
1.
od 1 XII 1985 do 17 VI 1986
prof. Henryk de Fiumel<ref>Zmarł.</ref>
2.
od 1 XII 1985 do 1 XII 1989
prof. Kazimierz Buchała
3.
od 1 XII 1985 do 1 XII 1989
prof. Natalia Gajl
4.
od 1 XII 1985 do 1 XII 1989
dr Adam Józefowicz
5.
od 1 XII 1985 do 1 XII 1989
dr Andrzej Kabat
6.
od 1 XII 1985 do 1 XII 1989
prof. Alfons Klafkowski od 1 XII 1985 do 1 XII 1989 Prezes TK
7.
od 1 XII 1985 do 1 XII 1989
prof. Stanisław Pawela
8.
od 1 XII 1985 do 1 XII 1993
dr Czesław Bakalarski
9.
od 1 XII 1985 do 1 XII 1993
prof. Kazimierz Działocha
10.
od 1 XII 1985 do 1 XII 1993
prof. Henryk Groszyk
11.
od 1 XII 1985 do 1 XII 1993
prof. Leonard Łukaszuk od 1 XII 1985 do 1 XII 1993 Wiceprezes TK
12.
od 1 XII 1985 do 1 XII 1993
Remigiusz Orzechowski
13.
od 1986 do 1 XII 1993
Maria Łabor-Soroka<ref>Wybrana w miejsce Henryka de Fiumel.</ref>
14.
od 1 XII 1989 do 1992
Antoni Filcek<ref name=autonazwa1>Zrezygnował.</ref>
15.
od 1 XII 1989 do 1994
prof. Mieczysław Tyczka<ref name=autonazwa1 /> od 1 XII 1989 do 19 XI 1993 Prezes TK<ref name=autonazwa1 />
16.
od 1 XII 1989 do 27 V 1995
prof. Janina Zakrzewska<ref>Zmarła.</ref>
17.
od 1 XII 1989 do 1 XII 1997
prof. Tomasz Dybowski
18.
od 1 XII 1989 do 1 XII 1997
prof. Wojciech Łączkowski
19.
od 1 XII 1989 do 1 XII 1997
prof. Andrzej Zoll od 19 XI 1993 do 1 XII 1997 Prezes TK
20.
od 19 II 1993 do 19 II 2001
Ferdynand Rymarz
21.
od 1 XII 1993 do 1998
prof. Błażej Wierzbowski<ref name=autonazwa1 />
22.
od 1 XII 1993 do 1999
prof. Wojciech Sokolewicz<ref name=autonazwa1 />
23.
od 1 XII 1993 do 1 XII 2001
prof. Zdzisław Czeszejko-Sochacki
24.
od 1 XII 1993 do 1 XII 2001
prof. Leszek Garlicki
25.
od 1 XII 1993 do 1 XII 2001
Stefan Jan Jaworski
26.
od 1 XII 1993 do 1 XII 2001
prof. Janusz Trzciński od 1 XII 1993 do 1 XII 2001 Wiceprezes TK
27.
od 27 V 1994 do 27 V 2002
prof. Krzysztof Kolasiński
28.
od 21 VII 1995 do 21 VII 2003
Jadwiga Skórzewska-Łosiak
29.
od 5 XI 1997 do 5 XI 2006
prof. Teresa Dębowska-Romanowska
30.
od 5 XI 1997 do 5 XI 2006
prof. Marek Safjan od 6 I 1998 do 5 XI 2006 Prezes TK
31.
od 5 XI 1997 do 5 XI 2006
prof. Marian Zdyb
32.
od 1 XII 1997 do 1 XII 2006
Wiesław Johann
33.
od 1 XII 1997 do 1 XII 2006
prof. Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska
34.
od 1 XII 1997 do 1 XII 2006
prof. Andrzej Mączyński od 2 XII 2001 do 1 XII 2006 Wiceprezes TK
35.
od 18 XII 1998 do 18 XII 2007
prof. Jerzy Ciemniewski
36.
od 25 VI 1999 do 25 VI 2008
Jerzy Stępień od 6 XI 2006 do 25 VI 2008 Prezes TK
37.
od 2 III 2001 do 2 III 2010
Janusz Niemcewicz od 2 XII 2006 do 2 III 2010 Wiceprezes TK
38.
od 2 XII 2001 do 2 XII 2010
prof. Marian Grzybowski
39.
od 2 XII 2001 do 2 XII 2010
prof. Marek Mazurkiewicz od 3 III do 2 XII 2010 Wiceprezes TK
40.
od 2 XII 2001 do 2 XII 2010
prof. Mirosław Wyrzykowski
41.
od 2 XII 2001 do 2 XII 2010
dr Bohdan Zdziennicki od 26 VI 2008 do 2 XII 2010 Prezes TK
42.
od 28 V 2002 do 28 V 2011
prof. Ewa Łętowska
bgcolor=#FFF8DC
43.
od 22 VII 2003
prof. Adam Jamróz
bgcolor=#FFF8DC
44.
od 6 XI 2006
dr hab. Maria Gintowt-Jankowicz
bgcolor=#FFF8DC
45.
od 6 XI 2006
Wojciech Hermeliński
bgcolor=#FFF8DC
46.
od 6 XI 2006
Marek Kotlinowski
bgcolor=#FFF8DC
47.
od 2 XII 2006
prof. Zbigniew Cieślak
bgcolor=#FFF8DC
48.
od 8 XII 2006
prof. Teresa Liszcz<ref>Złożyła ślubowanie i podjęła obowiązki sędziego 29 grudnia 2006 r.</ref>
49.
od 8 XII 2006 do 12 III 2007
Lidia Bagińska<ref>Złożyła ślubowanie i podjęła obowiązki sędziego 6 marca 2007 r.</ref><ref>Zrezygnowała.</ref>
bgcolor=#FFF8DC
50.
od 27 IV 2007
prof. Mirosław Granat<ref>Złożył ślubowanie i podjął obowiązki sędziego 8 maja 2007 r.</ref>
bgcolor=#FFF8DC
51.
od 19 XII 2007
prof. Andrzej Rzepliński<ref>Złożył ślubowanie i podjął obowiązki sędziego 14 stycznia 2008 r. </ref> od 3 XII 2010 Prezes TK
bgcolor=#FFF8DC
52.
od 26 VI 2008
prof. Stanisław Biernat od 3 XII 2010 Wiceprezes TK
bgcolor=#FFF8DC
53.
od 6 V 2010
prof. Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz<ref>Złożyła ślubowanie i podjęła obowiązki sędziego 17 maja 2010 r.</ref>
bgcolor=#FFF8DC
54.
od 3 XII 2010
Stanisław Rymar<ref name="test"> Gazeta Wyborcza, ost. spr.: 27.11.2010. </ref>
bgcolor=#FFF8DC
55.
od 3 XII 2010
prof. Piotr Tuleja<ref name="test" />
bgcolor=#FFF8DC
56.
od 3 XII 2010
prof. Marek Zubik<ref name="test" />
bgcolor=#FFF8DC
57.
od 5 I 2011
prof. Małgorzata Pyziak-Szafnicka<ref>Złożyła ślubowanie i podjęła obowiązki sędziego 11 stycznia 2011 r.</ref>
bgcolor=#FFF8DC
58.
od 29 V 2011
prof. Andrzej Wróbel
}
Akty prawne dotyczące Trybunału Konstytucyjnego
{ class="wikitable" cellpadding=2 cellspacing=2bgcolor=#cccccc
! with=4% # !! width=51% Akt prawny !! width=13% Data wejścia w życie !! width=13% Data uchylenia !! width=19% Uwagi
bgcolor=#E6E6FA
align=center 1 Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r.
<small>(w brzmieniu nadanym przez Ustawę z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej – )</small>
| 17 października 1997 |
align=center 1a Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym
<small>(, z 1987 r. Nr 21, poz. 123, z 1989 r. Nr 34, poz. 178 i Nr 73, poz. 436, z 1990 r. Nr 3, poz. 16, Nr 6, poz. 35 i Nr 34, poz. 198, z 1991 r. Nr 7, poz. 24 i Nr 83, poz. 371, z 1993 r. Nr 47, poz. 213, z 1994 r. Nr 122, poz. 593, z 1995 r. Nr 13, poz. 59, z 1996 r. Nr 77, poz. 367 oraz z 1997 r. Nr 98, poz. 604)</small>
<small>(tekst jednolity: Dz. U. z 1991 r. Nr 109, poz. 470)<small>
<small>Uchwały wykładnicze TK:</small>
- <small>Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 listopada 1991 r., sygn. akt W 2/91 (; poz. 490; OTK 1991, poz. 20)</small>
- <small>Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 października 1993 r., sygn. akt W 6/93 (Dz. U. Nr 105, poz. 481; OTK 1993, cz. II, poz. 51)</small>
- <small>Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 listopada 1994 r., sygn. akt 10/94 (Dz. U. Nr 132, poz. 684; OTK 1994, cz. II, poz. 48)</small>
- <small>Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 1995 r., sygn. akt W 9/94 (Dz. U. Nr 39, poz. 198; OTK 1995, cz. I, poz. 20) — tzw. "wykładnia wykładni"</small>
- <small>Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 1995 r., sygn. akt W 19/94 (Dz. U. Nr 78, poz. 396; OTK 1995, cz. I, poz. 23)</small>
- <small>Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 września 1995 r., sygn. akt W 1/95 (Dz. U. Nr 111, poz. 539; OTK ZU 1995, nr 1, poz. 5)</small>
| 17 października 1997 |
align=center 1b Uchwała Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 31 lipca 1985 r. w sprawie szczegółowego postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
<small>( oraz )</small>
| 17 października 1997 |
align=center 1c Uchwała Trybunału Konstytucyjnego w pełnym składzie z dnia 23 czerwca 1993 r. w sprawie Regulaminu czynności Trybunału Konstytucyjnego
<small>(nie publ.)</small>
| 7 listopada 1997 |
align=center 2 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
align=center 2a Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym
<small>(, z 1999 r. Nr 83, poz. 931, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070 i Nr 106, poz. 1149 oraz z 2005 r. Nr 169, poz. 1417)</small>
align=center 2b Uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 października 1997 r. w sprawie regulaminu Trybunału Konstytucyjnego
<small>(, , , oraz )</small>
<small>(tekst jednolity: )</small>
| 19 listopada 2006 |
align=center 2c Uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 października 2006 r. w sprawie Regulaminu Trybunału Konstytucyjnego
<small>()</small>
}