Truskawka
y truskawki
Poziomka truskawka (Fragaria ×ananassa Duchesne) – roślina mieszaniec dwóch gatunków poziomki z rodziny różowatych (Rosaceae Juss.). Ma wiele nazw zwyczajowych: poziomka ananasowa, poziomka wielkoowocowa, najczęściej jednak nazywana jest po prostu truskawką. Mieszaniec ten został uzyskany w Europie przez skrzyżowanie pochodzącej ze wschodniej Ameryki Północnej poziomki wirginijskiej (F. virginiana Mill.) z chilijską (F. chiloensis (L.) Mill.), którego dokonano w 1712 roku. Uprawiana ze względu na jadalne owoce, w warunkach Europy Środkowej wyjątkowo i przejściowo dziczeje (efemerofit).
Morfologia
- Pokrój: Bylina o wysokości 15-45 cm.
- Łodyga: Krótka o małym przyroście na długość, ale mająca przyrost na grubość, tworząca rozłogi zwane "wąsami", za pomocą których rozprzestrzenia się i rozmnaża wegetatywnie.
- Liście: Trójlistkowe, na górnej stronie nagie i lśniące.
- Kwiaty: Obupłciowe, złożone z 5 białych płatków korony lub ich krotności oraz różnej liczby działek kielicha ułożonych w dwóch okółkach i kieliszka. Zewnętrzny okółek ma mniejsze działki, wewnętrzne są dłuższe i szersze. Po przekwitnieniu przylegają do owocu. Na wypukłym dnie kwiatowym znajduje się ok. 20 słupków i 20-30 pręcików. W czasie kwitnienia kwiatostan łukowato przygięty do ziemi.
- Owoce: Po zapyleniu kwiatu rozrasta się dno kwiatowe, tworząc jadalny owoc zbiorowy będący jagodą pozorną. Na jej powierzchni zawiązują się liczne orzeszki, będące właściwymi owocami. Kolor orzeszków w zależności od odmiany, od kremowego poprzez czerwonawy do purpurowego. Niektóre kultywary mogą owocować kilka razy w roku.
Zastosowanie
- Roślina uprawna: uprawiana we wszystkich krajach klimatu umiarkowanego oraz w chłodniejszych rejonach podzwrotnikowych ze względu na smaczne owoce. Wg danych FAO największym producentem na świecie są Stany Zjednoczone gdzie w ostatnich pięciu latach zbiera się średnio około 1100 tys. ton. Kolejnymi producentami są Hiszpania, Rosja i Turcja. Polska z produkcją ponad 180 tys. ton rocznie jest na siódmym miejscu na świecie<ref></ref>. Truskawka kaszubska lub "kaszëbskô malëna" jest wpisana do europejskiego systemu nazw i oznaczeń geograficznych. Rozporządzeniem Komisji Europejskiej (WE) nr 1155/2009 z dnia 27 listopada 2009 r. nazwę produktu zarejestrowano jako Chronione Oznaczenie Geograficzne. Truskawki w produkcji najczęściej rozmnażane są wegetatywne poprzez rozłogi.
- Sztuka kulinarna. Owoce nadają się do bezpośredniego spożycia i na przetwory. Zawiera cenne substancje: antocyjany, witamina C, fosfor, żelazo, bromelina (dojrzałe owoce). Z owoców truskawki wytwarza się dżemy, kompoty oraz mrożonki a liście suszy na herbatkę. Z owoców można przyrządzać desery.
Odmiany uprawne
Wśród odmian uprawnych wyróżnia się:- Odmiany owocujące kilka razy (powtarzające): 'Capri', 'Elsinore', 'Selva', 'Albion', 'Everest', 'Promise'.
- Odmiany bardzo wczesne: 'Clery', 'Honeoye'.
- Odmiany wczesne: 'Laxton's Utylity', 'Królowa Luiza', 'Senga Precosa', 'Sensation' (smak ananasa), 'Sonata'.
- Odmiany średniowczesne: 'Elsanta', 'Delicatesse', 'Dukat' (PL)' i Senga Sengana'.
- Odmiany średniopóźne: 'Marmolada'.
- Odmiany późne: 'Madame Moutot', 'Elista', 'Louis Gauthier' (ananasowa, powtarzająca).
Wartości odżywcze
Jedna szklanka (144 g) truskawek stanowi około 45 kilokalorii (188 kJ) i zawiera witaminę C i flawonoidy<ref></ref>.
<div style="float:left; width:48%;">
{ class="wikitable"
! Składnik odżywczy
! Jednostki
! WIDTH="80" 1 szklanka, cała
-------
144 g
colspan = "3" Wartości przybliżone
Woda
align="center" g
align="right" 132
Energia
align="center" kcal
align="right" 43
Energia
align="center" kJ
align="right" 181
Białko
align="center" g
align="right" 0.88
Razem lipidów (tłuszczów)
align="center" g
align="right" 0.53
Węglowodany
align="center" g
align="right" 10.1
Włókna
align="center" g
align="right" 3.3
Popiół
align="center" g
align="right" 0.62
colspan = "3" Minerały
Wapń, Ca
align="center" mg
align="right" 20
Żelazo, Fe
align="center" mg
align="right" 0.55
Magnez, Mg
align="center" mg
align="right" 14
Fosfor, P
align="center" mg
align="right" 27
Potas, K
align="center" mg
align="right" 240
Sód, Na
align="center" mg
align="right" 1.44
Cynk, Zn
align="center" mg
align="right" 0.19
Miedź, Cu
align="center" mg
align="right" 0.07
Mangan, Mn
align="center" mg
align="right" 0.42
Selen, Se
align="center" µg
align="right" 1.01
colspan = "3" Witaminy
Witamina C, kwas askorbinowy
align="center" mg
align="right" 82
Tiamina
align="center" mg
align="right" 0.03
Ryboflawina
align="center" mg
align="right" 0.10
Niacyna
align="center" mg
align="right" 0.33
Kwas pantotenowy
align="center" mg
align="right" 0.49
Witamina B6
align="center" mg
align="right" 0.09
Kwas foliowy
align="center" µg
align="right" 25
Witamina B12
align="center" µg
align="right" 0
Witamina A, IU
align="center" IU
align="right" 39
Witamina A, RE
align="center" µg RE
align="right" 4.3
Witamina E
align="center" mg ATE
align="right" 0.20
}
</div><div style="float:right; width:48%;">
{ class="wikitable"
! Składnik odżywczy
! Jednostki
! WIDTH="80" 1 szklanka, cała
-------
144 g
colspan = "3" Tłuszcze
Kwasy tłuszczowe, nasycone
align="center" g
align="right" 0.03
16:0
align="center" g
align="right" 0.02
18:0
align="center" g
align="right" 0.006
Kwasy tłuszczowe, jednonienasycone
align="center" g
align="right" 0.075
16:1
align="center" g
align="right" 0.001
18:1
align="center" g
align="right" 0.073
Kwasy tłuszczowe, polinienasycone
align="center" g
align="right" 0.27
18:2
align="center" g
align="right" 0.16
18:3
align="center" g
align="right" 0.11
Cholesterol
align="center" mg
align="right" 0
Fitosterole
align="center" mg
align="right" 17
colspan = "3" Aminokwasy
Tryptofan
align="center" g
align="right" 0.01
Treonina
align="center" g
align="right" 0.027
Izoleucyna
align="center" g
align="right" 0.02
Leucyna
align="center" g
align="right" 0.045
Lizyna
align="center" g
align="right" 0.036
Metionina
align="center" g
align="right" 0.001
Cystyna
align="center" g
align="right" 0.007
Fenyloalanina
align="center" g
align="right" 0.026
Tyrozyna
align="center" g
align="right" 0.030
Walina
align="center" g
align="right" 0.026
Arginina
align="center" g
align="right" 0.037
Histydyna
align="center" g
align="right" 0.017
Alanina
align="center" g
align="right" 0.045
Kwas asparaginowy
align="center" g
align="right" 0.20
Kwas glutaminowy
align="center" g
align="right" 0.13
Glicyna
align="center" g
align="right" 0.035
Prolina
align="center" g
align="right" 0.027
Seryna
align="center" g
align="right" 0.033
}
</div><br clear="all">
Produkcja
Produkcja truskawek na świecie wykazuje tendencję rosnącą. Wg danych FAO w 2009 roku wyniosła 3 mln 779 tys. ton. Wielkość jednego miliona produkcja przekroczyła w 1966 roku, dwóch milionów w 1985 a trzech w 1999. Zdecydowanie największym producentem są Stany Zjednoczone produkujące w ostatnich latach od 1,1 do 1,3 mln ton. Kolejnym krajem jest Hiszpania z produkcją około 290 tys. ton, jednak ilości pomiędzy 200 a 300 tys. ton produkuje osiem krajów (w tym Polska). Produkcja w Polsce w 1978 roku przekroczyła po raz pierwszy 200 tys. ton i do chwili obecnej kształtowała się zawsze w przedziale pomiędzy 170 a 340 tys ton<ref name=FAO></ref>.