Stolica Polski

Stolica Polski – główna siedziba administracyjna Polski, której funkcję pełni obecnie Warszawa.

Pierwszą konstytucją, w której wymieniono stolicę Polski, była Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 22 lipca 1952 roku.

Historia

Średniowiecze


Część archeologów uważa, że rolę pierwszego ośrodka władzy w okresie plemiennym pełnił prawdopodobnie Giecz<ref>"My nie z Gniezna, ale z Giecza", Gazeta Wyborcza, 2007-07-02. [dostęp 09.03.2009]</ref>, inni z kolei wskazują na Kalisz<ref></ref><ref>"Czy Kalisz był kolebką Piastów?"</ref>. W połowie X wieku dominującą rolę w państwie Piastów zaczęły odgrywać Gniezno i Poznań. Ostatnie badania archelologiczne prowadzone na Ostrowie Tumskim wskazują na szczególną rolę Poznania jako czołowego ośrodka sprawowania władzy<ref>Gdy serce Polski biło w Poznaniu 29.04.2008 [dostęp 14.09.2010]</ref>. Niemniej jednak, zgodnie z dokumentem "Dagome iudex" z ok. 991, stanowiącym regest dokumentu, którego wystawcą był sam Mieszko I, za jedyną formalną stolicę państwa polskiego uważano wówczas Gniezno.

Za rządów Kazimierza Odnowiciela w związku ze zniszczeniem Poznania w 1038 przez najazd księcia czeskiego Brzetysława I stolicę przeniesiono do Krakowa z zamiarem przywrócenia jej do Poznania po jego odbudowaniu.

Za panowania Władysława Hermana i Bolesława III Krzywoustego funkcję stolicy pełnił Płock, jednak późniejsi władcy wrócili do Krakowa. W krótkim okresie, podczas panowania Przemysła II (1295-1296) stolicę stanowił ponownie Poznań.

Trzeba jednak pamiętać, że w średniowieczu termin "stolica Polski" miał ograniczone i inne od współczesnego znaczenie. Suwereni (np. Mieszko I) nie mieli stałych siedzib, skąd sprawowaliby władzę. Byli w ciągłej podróży i wszelkie sprawy wagi państwowej czy lokalnej były rozpatrywane w miejscu w którym akurat przebywali<ref>Wielkopolska – nasza kraina, Tom II s.39, Poznań 2004 ISBN 83-89738-09-0</ref>. Np. w 1257 roku Bolesław Wstydliwy wydał akt lokacyjny Krakowa na wiecu nieopodal wsi Kopernia (koło Pińczowa). Dopiero w późnym średniowieczu, wobec stale zwiększającej się roli i zakresu władzy centralnej, w stolicy na stale rezydowali urzędnicy "centralni" np. kanclerz.

Czasy nowożytne

Zygmunt III Waza rozpoczął w 1596 r. proces wyjazdu dworu królewskiego do Warszawy, jako że była ona bliższa interesującym go sprawom szwedzkim, a również dlatego, iż w 1595 r. miał miejsce pożar na Wawelu zaprószony podczas eksperymentu alchemicznego w obecności króla<ref name="Warszawa">Warszawa – czy to naprawdę stolica? w "Życie Warszawy"</ref>. Proces przenoszenia dworu trwał do 25 maja 1609. Kraków pozostał jednakże oficjalną stolicą Rzeczypospolitej, a fakt ów był bezsporny dla współczesnych tamtym czasom<ref name="Warszawa"/><ref name="Warszawa2">Oficjalny portal Warszawy</ref>; tam też koronowali się kolejni władcy (z wyjątkiem Stanisława Leszczyńskiego i Stanisława Augusta Poniatowskiego). Warszawa była oficjalnie nazywana "Miasto Rezydencjonalne Jego Królewskiej Mości"<ref name="Warszawa2"/>.

XX wiek

W momencie odzyskiwania niepodległości istniało kilka lokalnych ośrodków władzy m.in. w Lublinie (Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej), Krakowie (Polska Komisja Likwidacyjna), Poznaniu (Naczelna Rada Ludowa), Cieszynie (Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego).

Od września 1939 do listopada Rząd RP na uchodźstwie rezydował w Paryżu, następnie w Angers, a po klęsce Francji w czerwcu 1940 – w Londynie. (6 lipca 1945, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone wycofały uznanie dyplomatyczne Rządu RP na uchodźstwie, uznając natomiast Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej.)

Po II wojnie światowej siedzibą komunistycznych władz centralnych był Lublin (w okresie lipiec 1944 – styczeń 1945 roku) przez 9 dni w 1944 roku siedzibą PKWN był Chełm gdzie ukazał się Manifest Lipcowy oraz przez kilka miesięcy Łódź, która z uwagi na ogromne zniszczenia Warszawy.

Obecną, administracyjną stolicą Polski jest Warszawa. Od 1952 r. zapis o stołeczności Warszawy znajduje się w konstytucji.

Zgodnie z artykułem 29 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

Stolice Polski chronologicznie

Zobacz też