Sopot

Sopot (kaszb. Sopòt lub też Sopòtë, Copòtë, Copòt, niem. Zoppot)<ref>Dr F. Lorentz "Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem" (ISBN 83-60437-22-X) (ISBN 978-83-60437-22-3)</ref> – miasto na prawach powiatu w północnej Polsce nad Zatoką Gdańską (Morze Bałtyckie), położone na Pobrzeżu Gdańskim, pomiędzy Gdańskiem i Gdynią, z którymi tworzy Trójmiasto. Jest jednym z miast aglomeracji gdańskiej. Sopot jest najmniejszym pod względem ludności miastem na prawach powiatu w Polsce.

Sopot jest kurortem nadmorskim, miastem uzdrowiskowym, po II wojnie światowej znanym z organizowanych tam od 1961 w Operze Leśnej konkursów piosenki Sopot Festival.

Miasto posiada najdłuższe w Europie molo o drewnianej konstrukcji.

Po reformie administracyjnej w 1999 Sopot w drodze wyjątku otrzymał uprawnienia miasta na prawach powiatu (przysługujące nominalnie miastom o liczbie ludności powyżej 100 tys.).
Może także poszczycić się najniższym w Polsce stopniem bezrobocia wynoszącym 3,4% (ok. 700 osób)<ref></ref>.

Położenie

Większa część miasta położona jest na Pobrzeżu Kaszubskim, natomiast mniejsza zachodnia znajduje się na Pojezierzu Kaszubskim. Znajduje się nad Zatoką Gdańską.

Historia

Kalendarium:

Od VIII w. do 1. poł. X w. stał tu gród – obecnie zrekonstruowany (Grodzisko w Sopocie).
1283 – pojawiła się pierwsza wzmianka o miejscowości Sopoth w akcie donacyjnym księcia pomorskiego Mściwoja II na rzecz klasztoru cystersów w Oliwie.
1798 – hrabia Kajetan Sierakowski wybudował pierwszy dom letniskowy.
1819 – Karol Wegner wybudował pierwsze kąpielisko morskie.
1823 – Jan Jerzy Haffner, były lekarz armii napoleońskiej, wzniósł Zakład Kąpielowy. W ciągu następnych lat powstały kolejne budynki uzdrowiskowe – Dom Zdrojowy, Łazienki Południowe i Łazienki Północne.
1870 – do Sopotu dotarła kolej (linia kolejowa Gdańsk – Słupsk – Koszalin, później do Berlina).
1898 – otwarto tor wyścigów konnych.
Dekretem cesarskim z 8 października 1901 miejscowość otrzymała prawa miejskie – ich uroczyste nadanie miało miejsce 1 kwietnia 1902.
W roku 1920 Sopot został wyłączony z powiatu wejherowskiego i włączony do Wolnego Miasta Gdańska; w latach 1939-1945 znajdował się w granicach III Rzeszy.
Wojska radzieckie wkroczyły do Sopotu 23 marca 1945 obchodząc się z nim dosyć łagodnie – zniszczeniu uległo 135 budynków, co stanowiło 10% ówczesnej zabudowy.
1945 – nastąpiło wcielenie Sopotu do Polski; pozostała w mieście ludność niemiecka zostaje wysiedlona
Między 1945 a 1975 miasto było siedzibą powiatu, w 1945 również władz wojewódzkich.

Toponimia

"Sopot" to bardzo popularny w Słowiańszczyźnie hydronim (w Polsce dwie rzeki i jeden potok), od psł. *sopotъ - "potok szumiący, źródło" (por. przymiotnik sapowaty "bagnisty, wilgotny", u Kazimierza Rymuta również sopot - "źródło, wodotrysk"), który tworzył przede wszystkim nazwy rzeczne i z kolei nazwy miejscowości położonych nad nimi. W Serbii istnieje co najmniej 7 miejscowości o tej nazwie (Сопот), 4 w Macedonii, 3 w Bułgarii, 2 w Chorwacji, 2 na Ukrainie i co najmniej po jednej w Bośni, Rumunii i Albanii nie wspominając o równie popularnych w krajach słowiańskich nazwach derywowanych typu Sopotsko/Сопотско, Sopotnica/Сопотница albo Sopotnia, Sopotnik<ref>Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s.360</ref>.

W 1283 Mściwój II nadał Sopot, Sopoth (w 1291) cystersom z Oliwy (dziś odcinek ulicy 1 Maja i część ulicy Bohaterów Monte Cassino, na południe od starego grodziska<ref>Stanisław Pazyra (red.), Miasta polskie w tysiącleciu, t.I, Warszawa 1965, s.396</ref>), z końcem wieku XVI była to wieś rybacka. Od zniemczonej postaci (c zamiast s) Zoppot powstały polskie Copot, Copoty, Soboty, Sobótka<ref>Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XI, Warszawa 1890, s. 78</ref> gdyż nie rozumiano wyrazu sopot, jednak prawidłowa (obecna, od 1945) nazwa przetrwała w kaszubszczyźnie co zauważał już w 1922 prof. J. Lange na łamach "Gazety Gdańskiej"; pokusił się też on na zlokalizowanie strumienia o nazwie "Sopot"<ref>J. Lange, Pierwotne znaczenie nazwy Sopotu, "Gazeta Gdańska", 1922.02.12 nr 35, s.13-14, wymaga DjVu</ref>:

a wcześniej w 1913 Bolesław Śląski pisał<ref>Bolesław Śląski, Dwa przyczynki kaszubskie, "Ziemia. Tygodnik Krajoznawczy Ilustrowany" 1913, R.4, nr 50, s.14, wymaga DjVu</ref>:

Kazimierz Rymut, dla którego nazwa wskazywała na szumiąca wodę jako źródło toponimu, bardziej doszukiwał się "Sopotu" w rzeczce przepływającej obok sopockiego grodziska<ref>Kazimierz Rymut, Nazwy miast Polski, Wrocław 1980, s.225</ref>.

Demografia

bgcolor="F0F8FF" <center>
style="text-align:center;" bgcolor="F0F8FF" Rok
style="text-align:center;"Liczba ludności

<center>2007
style="text-align:right;"<center>39 154

<center>2008
style="text-align:right;"<center>38 821

<center>2009
style="text-align:right;"<center>38 460

<center>2010
style="text-align:right;"<center>38 141
}

Gospodarka

W miejscowości działał oddział przedsiębiorstwa państwowego Państwowe Tory Wyścigów Konnych. Obok działał Państwowy Ośrodek Treningu Koni Sopot<ref></ref>, w 1993 jako Ośrodek Treningu Koni Sopot<ref>()</ref>. W 1994 jako Zakład Treningowy Skarbu Państwa Sopot<ref>()</ref>, następnie w 1994 przekształcony w Hipodrom Sopot Sp. z o.o., a w 1999 spółka została skomunalizowana.

Turystyka

– najdłuższe drewniane molo w Europie 512 metrów
– kutry rybackie
jest udostępniona do zwiedzania
W Zakładzie Balneologicznym można skorzystać ze zdrowotnych kąpieli solankowych oraz inhalacji.

widziany z latarni morskiej. Po lewej odbudowa Domu Zdrojowego, w środku budowa hotelu Sheraton
Sopot by Sofitel
w Sopocie

Zabytki i obiekty turystyczne

Kościół Zbawiciela – kościół parafii ewangelicko-augsburskiej, zbudowany w latach 1913-1919, wpisany do rejestru zabytków 12 sierpnia 1976<ref name="KOBiDZ"/>
Zakład Balneologiczny, wpisany do rejestru zabytków 18 maja 1982<ref name="KOBiDZ"/>
ul. Bohaterów Monte Cassino o długości 635 m; wcześniejsze nazwy: do 1945 – Seestraße (Morska), 1945-1956 – Konstantego Rokossowskiego
grodzisko wczesnośredniowieczne, ul. Haffnera
Latarnia Morska
molo spacerowe drewniane, z XIX/XX
Opera Leśna z 1909, w okresie międzywojennym popularność zdobyła dzięki organizowanym tutaj Festiwalom Wagnerowskim, w okresie powojennym – międzynarodowym festiwalom piosenki
Krzywy Domek
cmentarz żydowski z 1913, ul. Malczewskiego, wpisany do rejestru zabytków 30 listopada 1983<ref name="KOBiDZ"></ref>
plaże nad Zatoką Gdańską
Trójmiejski Park Krajobrazowy – park krajobrazowy, utworzony 3 maja 1979
- Wielka Gwiazda – skrzyżowanie dróg spacerowych na obszarze Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego

Imprezy cykliczne

Lista imprez cyklicznych odbywających się w Sopocie:

Międzynarodowy Festiwal Piosenki w Sopocie - Sopot Festival (w związku z trwającym remontem Opery Leśnej od 2010 roku nie odbywa się)
Festiwal Teatru Polskiego Radia i Telewizji Polskiej Dwa Teatry, którego organizatorem jest Polskie Radio i Telewizja Polska (odbywa się od 2001)
Festiwal Jedynki, którego organizatorem był TVP1 (od 2007 impreza nie odbywa się)
Sopot Hit Festiwal, którego organizatorami byli TVP2 i Radio Eska (odbył się tylko w 2008 i 2009)
TOPtrendy, którego organizatorem jest telewizja Polsat
Sopot Film Festival, międzynarodowy festiwal filmowy (odbywa się od 2001)
Międzynarodowy Festiwal Chóralny MUNDUS CANTAT SOPOT odbywający się od 2005 roku w maju
Górskie Samochodowe Mistrzostwa Polski rozgrywane na trasie Sopot-Gdynia, którego organizatorem jest AK Orski.

Baza noclegowa

W Sopocie są 3 hotele pięciogwiazdkowe (tj. Sofitel Grand, Sheraton Sopot, Rezydent), 2 czterogwiazdkowe (Hotel Haffner i Hotel Bayjonn) oraz trzygwiazdkowe (Hotel Europa, Hotel Villa Baltica, Hotel Opera).

Uzdrowisko Sopot

W uzdrowisku prowadzone jest leczenie w następujących kierunkach: choroby ortopedyczno-urazowe, choroby reumatologiczne, choroby kardiologiczne i nadciśnienie, choroby dolnych dróg oddechowych, osteoporoza<ref>(§7. Statut Uzdrowiska Sopot) Uchwała Nr XXXVI/429/2010 Rady Miasta Sopotu z dnia 5 marca 2010 r. (Dz. Urz. Pomorskiego z 2010 r. Nr 77, poz. 1349)</ref>.

Na terenie Sopotu znajduje się 5 zakładów lecznictwa uzdrowiskowego<ref>(Załącznik tekstowy Nr 1 do Statutu Uzdrowiska Sopot) Uchwała Nr XXXVI/429/2010 Rady Miasta Sopotu z dnia 5 marca 2010 r. (Dz. Urz. Pomorskiego z 2010 r. Nr 77, poz. 1349)</ref>.

Na terenie uzdrowiska znajdują się udokumentowane naturalne surowce lecznicze: 4,2% woda chlorkowo-sodowa (solanka), jodkowa<ref>(§6. Statut Uzdrowiska Sopot) Uchwała Nr XXXVI/429/2010 Rady Miasta Sopotu z dnia 5 marca 2010 r. (Dz. Urz. Pomorskiego z 2010 r. Nr 77, poz. 1349)</ref>.

Komunikacja

1864 – uruchomienie pierwszego środku transportu miejskiego – omnibusu konnego na trasie Gdańsk – Sopot przez firmę „Thiel, Goldwied und Hadlich”
1870 – do miasta dociera kolej
1926 – uruchomienie pierwszej linii autobusowej z Gdańska do Sopotu przez firmę „Danziger Verkehrsgesellschaft”
do 1927 funkcjonowało nieopodal Łazienek Południowych lądowisko hydroplanów, z którego utrzymywano rozkładową komunikację lotniczą m.in. z Niemcami
1928 – 1934 – utrzymywanie linii autobusowej z Gdyni do Sopotu przez firmę „Władysław Szandrach”
1929 – 1930 – utrzymywanie linii autobusowej z Gdyni przez Towarzystwo Komunikacji Autobusowej
1930 – 1939 – utrzymywanie linii autobusowej z Gdyni przez Miejskie Towarzystwo Komunikacyjne
1940 – 1942 – utrzymywanie linii autobusowej Gdańsk-Gdynia przez firmę „Danziger Elektrische Strassenbahn AG”
1942 – 1945 – utrzymywanie linii autobusowej Gdańsk-Gdynia przez firmę „Verkehrsbetriebe Danzig Gotenhafen”
1945 – uruchomienie linii autobusowej Gdańsk-Gdynia
1946 – 1953 do Sopotu docierała linia tramwajowa nr 7 z Gdańska
1947 – otwarcie połączenia trolejbusowego z Gdyni

Pomniki

w parku im. sanitariuszki Inki

doktora Jana Jerzego Haffnera
Adama Mickiewicza
Armii Krajowej
Danuty Siedzikówny "Inki"
Esperantystów
Fontanna z posągiem rybaka
Fryderyka Chopina
Jana Pawła II
Marynarzy
Mieszkańców Sopotu
Powrót Sopotu do Polski
Sopockiego Parasolnika
Sportowców
Wojenny (żołnierzy radzieckich)

Edukacja

Uniwersytet Gdański
- Wydział Zarządzania, ul. Armii Krajowej 101; do 1969 część Wyższej Szkoły Ekonomicznej, następnie Wydział Ekonomiki Produkcji UG
- Wydział Ekonomiczny, ul. Armii Krajowej 119-121; do 1969 część Wyższej Szkoły Ekonomicznej, następnie Wydział Ekonomiki Transportu UG
Sopocka Szkoła Wyższa, ul. Kościuszki 47; do 2008 jako Wyższa Szkoła Finansów i Rachunkowości w Sopocie
Europejska Szkoła Hotelarstwa, Turystyki i Przedsiębiorczości, ul. Zamkowa Góra 25; wcześniej jako Wyższa Szkoła Wychowania Fizycznego i Turystyki
Wydział Zamiejscowy Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej, ul. Polna 16-20
Sopocka Szkoła Zarządzania
Zespół Szkół nr 1 im. Marii Skłodowskiej-Curie
- I Liceum Ogólnokształcące
- V Liceum Sportowe SMS
- Gimnazjum nr 1
- Lokalna Akademia Informatyczna przy ZSO 1
II Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Chrobrego
III Liceum Ogólnokształcące im. Agnieszki Osieckiej
Sopocka Akademia Tenisowa – Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące
Zespół Szkół Handlowych
Sopockie Szkoły Autonomiczne (Sopocka Autonomiczna Szkoła Podstawowa, Sopockie Autonomiczne Gimnazjum, Sopockie Autonomiczne Liceum)
Gimnazjum nr 2
Zespół Szkół nr 3
- Szkoła Podstawowa z Oddziałami Sportowymi nr 7
- Gimnazjum Sportowe nr 3
- Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr 8

Kultura

, znajdująca się na granicy Sopotu i Gdańska

Galerie i Muzea

Muzeum Sopotu
Grodzisko Skansen Archeologiczny
Państwowa Galeria Sztuki

Teatry

Kina

Kino Polonia
Multikino Sopot (od 2009)
DKF Kurort (od 2009 projekcje odbywają się w salach Multikina Sopot)

Filharmonia

Polska Filharmonia Kameralna Sopot

Sport

W 2014 miasto będzie gospodarzem lekkoatletycznych halowych mistrzostw świata<ref name="HMS14"></ref><ref></ref><ref></ref><ref></ref>.

Uczniowski Klub Sportowy "Siódemka" – koszykówka i sporty wodne
Sopocki Klub Jeździecki
Sopocki Klub Lekkoatletyczny
Stowarzyszenie motorowodne Yacht Klub Sopot
Mini Golf Club Sopot – Minigolfowy klub sportowy
MKS Ogniwo Sopot – Ekstraliga Rugby (wielokrotny mistrz Polski w różnych kategoriach wiekowych)
Trefl Sopot – zespół koszykówki mężczyzn (Mistrz Polski 2004, 2005, 2006, 2007, 2008)
Trefl Sopot – zespół siatkówki żeńskiej występujący w pierwszej lidze siatkówki kobiet
SPK – Sopocki Potok Kamionka – Stowarzyszenie Sportowe (Piłka Nożna, Siatkówka – III liga mężczyzn)
Pomorskie Stowarzyszenie Sportowe Jantar Sopot – zespół piłkarski mężczyzn
PDP Karlikowo Sopot – drużyna piłkarska mężczyzn
Klub Piłkarski Sopot – V liga PomZPN
Sopocki Klub Żeglarski Hestia Sopot
SSK Navigo Sopot Sopocka Szkoła Katamaranów Navigo i Uczniowski Klub Sportowy Navigo
SSKiR – Sopockie Stowarzyszenie Kulturystyki i Rekreacji
Sopot Curling Club Wa ku'ta
Sopocki Klub Hokejowy – SKH Mad Dogs Sopot
Sekcja pływacka MOSiR Sopot
Klub Uczelniany AZS SSW Sopot – przy Sopockiej Szkole Wyższej
Sopockie Rowerowe Stowarzyszenie "FreeStajnia"
Sopockie WOPR
Sopocki Klub Kendo

Administracja

Samorząd

Organem uchwałodawczym jest Rada Miasta Sopotu, składająca się z 21 radnych<ref>Zarządzenie nr 56/10 Wojewody Pomorskiego z dnia 4 marca 2010r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2010 r. Nr 35, poz. 594)</ref>. Mieszkańcy wybierają organ wykonawczy – Prezydenta Miasta Sopotu.

Miasto jest członkiem organizacji: Komunalny Związek Gmin "Dolina Redy i Chylonki", Metropolitalny Związek Komunikacyjny Zatoki Gdańskiej.

Władze do 1945 roku

Lohauss, wójt
1900-1905 – dr Volkmar von Wurmb, od 1900 wójt, od 1902 burmistrz (1853-1905)
1905-1908 – dr Johannes Kollath, burmistrz (1871-1908)
1908 – baron von Gagern, burmistrz komisaryczny
1908-1919 – Max Woldmann, burmistrz (1868-1919)
1919-1930 – dr Erich Laue, od 1910 prac. magistratu, od 1919 p.o. burmistrza, od 1920 burmistrz, a następnie również starosta sopocki, od 1923 nadburmistrz (-1933)
1930-1936 – dr Hermann Lewerentz, nadburmistrz (1893-1939)
1932-1934 – dr Wilhelm Fließbach, burmistrz
1934-1941 – Erich Temp, nadburmistrz komisaryczny, od 1939 również starosta Sopot-Gdynia (1904-po 1945)
1942 – Gerchard Koß, p.o. burmistrz
1942 – Schröder
1942-1945 – funkcję nadburmistrza pełnili p.o. prezydenci policji m. Gdańska

Władze od 1945 roku

1945 – Henryk Michniewicz, burmistrz, od 1945 prezydent (1907-1956)
1945 – Tadeusz Soboń, prezydent
1946 – Antoni Turek, prezydent (1907-1996)
1946-1948 – Leonard Wierzbicki, prezydent (1888–1974)
1948 – Srebrnik, prezydent
1948 – Bolesław Śliwiński, prezydent
1948-1949 – Jan Kapusta, prezydent (1908-1953)
1949-1950 – Piotr Nowak, prezydent
1950-1952 – Alfred Müller, prezydent, od 1950 przew. Miejskiej Rady Narodowej (1905-1980)
1952-1954 – Hieronim Kozieł, przewodniczący (1910-1970)
1954-1958 – Roman Kosznik, przewodniczący (1927-1974)
1958-1965 – Stanisław Podraszko, przewodniczący (1911-1973)
1965-1969 – Zenon Bancer, przewodniczący
1969-1978 – Bolesław Robakowski, przewodniczący, od 1973 prezydent
1978-1981 – Lech Świątkowski, prezydent
1981-1984 – Cezary Dąbrowski, prezydent (1941-)
1984-1990 – Andrzej Plona, prezydent
1990-1992 – Henryk Ledóchowski, pierwszy demokratycznie wyłoniony prezydent miasta Sopotu (1944-)
1992-1998 – Jan Kozłowski, prezydent (1946-)
1998-nadal – dr Jacek Karnowski, prezydent (1963-)

Podział administracyjny

Dzielnice miasta:

Współpraca międzynarodowa

Sopot utrzymuje kontakty partnerskie z następującymi miastami<ref></ref>:
{ class="wikitable sortable"

! Miasto
! class="unsortable"Państwo
! Rok podpisania porozumienia

Aszkelon style="text-align:center" 1993

Frankenthal style="text-align:center" 1991

Karlshamn style="text-align:center" 1990

Næstved style="text-align:center" 1990

Peterhof style="text-align:center" 1990

Ratzeburg style="text-align:center" 1994

Southend-on-Sea style="text-align:center" 1999

Miastko<ref></ref> style="text-align:center" 2006

Zakopane<ref></ref> style="text-align:center" 1993
}

Wspólnoty wyznaniowe

Kościoły katolickie
zobacz też: archidiecezja gdańska

Kościół garnizonowy św. Jerzego, ul. Kościuszki 1, wcześniej św. Zbawiciela
Kościół parafialny św. Andrzeja Boboli, ul. Powstańców Warszawy 15
Kościół parafialny św. Bernarda, ul. Abrahama 41-43
Kościół parafialny Zesłania Ducha Świętego, ul. Kujawska 50-52
Kościół parafialny NMP Gwiazdy Morza, ul. Kościuszki 19
Kościół parafialny Najświętszego Serca Pana Jezusa, ul. Malczewskiego 18
Kościół parafialny św. Michała Archanioła, ul. 3 Maja 38a

Kościoły protestanckie

Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP, Kościół św. Zbawiciela, ul. Parkowa 5 (luteranie)
Kościół Chrystusowy, ul. Obrońców Westerplatte 21 (Uczniowie Chrystusa/Campbellici)
Kościół Chrześcijan Baptystów, ul. Chopina 32
Kościół Chrześcijan Dnia Sobotniego, ul. Sikorskiego 6/4

Mormoni

Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich, ul. Grunwaldzka 23/3

Świadkowie Jehowy

Sala Królestwa Świadków Jehowy.

Honorowi Obywatele Sopotu

Rada Miasta Sopotu, a w PRL Miejska Rada Narodowa w Sopocie przyznała tytuł Honorowego Obywatela Sopotu następującym osobom<ref></ref><ref></ref>:

1915: August von Mackensen – feldmarszałek niemiecki
1928: Władysław Wagner – żeglarz, pisarz
1979: Marian Mokwa – malarz, podróżnik
1982: Roman Heising – założyciel i rektor Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Sopocie, działacz społeczny
1983: załoga statku Sopot – za rozsławianie Sopotu na świecie
1983: Franciszek Mamuszka – krajoznawca, badacz dziejów i kultury Pomorza
1995: Lech Wałęsa – polityk
2001: Andrzej Dudziński – grafik
2001: Elżbieta Duńska-Krzesińska – lekkoatletka
2001: Seweryn Krajewski – muzyk
2001: Czesław Miłosz – poeta
2001: Izabela Sierakowska-Tomaszewska – prapraprawnuczka hrabiego Kajetana Sierakowskiego, gospodarza sopockiego dworku
2007: Władysław Bartoszewski – polityk, działacz społeczny, historyk, dziennikarz, pisarz
2008: Tadeusz Gocłowski – arcybiskup senior archidiecezji gdańskiej

Zobacz też

Linki zewnętrzne

strona Urzędu Miasta Sopot
Projekt Dawny Sopot – zachowanie dziedzictwa kulturowego miasta
Secesyjny Sopot – wirtualny przewodnik po zabytkach

Sopot
Sopot
Sopot

Polska