Reda (miasto)
Reda (kaszb. Réda, niem. Rheda) – gmina miejska w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie wejherowskim, położone w Pradolinie Redy-Łeby nad rzeką Redą. Stanowi jedno z miast Małego Trójmiasta Kaszubskiego oraz jest częścią aglomeracji Trójmiasta. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa gdańskiego, obszar bezpośrednio przylegający do niego tworzy gminę wiejską. Jako jedna z gmin wchodzi w skład Komunalnego Związku Gmin "Dolina Redy i Chylonki".
Bardzo szybki rozwój Redy pod koniec XX wieku miał związek z budową osiedla bloków z mieszkaniami dla pracowników budowanej w latach 1982–1990 Elektrowni Jądrowej w Żarnowcu.
Według danych z 31 grudnia 2010 roku miasto miało 20 959 mieszkańców<ref name="ludnosc" />
Położenie
Reda leży w Pradolinie Redy-Łeby, między zalesionymi wysoczyznami Pucką i Pojezierza Kaszubskiego. Na zachód od miasta znajduje się rozległa nizina, zwana Mościmi Błotami, a na północ - Kępa Rekowska. Przez miasto przebiegają ważne szlaki komunikacji drogowej i kolejowej.
Podział administracyjny
Środowisko naturalne
Według danych z 2006 roku w mieście 8,76 km² (29,75%) obejmują użytki rolne, a 15,45 km² (52,46%) stanowią lasy<ref name="pl-bdr"></ref>.
Geologia
Miasto korzysta z ujęć wód plejstoceńskich i trzeciorzędowych.
Wody
Przez miasto przepływa rzeka Reda. Wypływa ona pod wsią Strzebielino Morskie, a następnie meandruje dnem obniżenia nazywanego Pradoliną Redy-Łeby do Zatoki Puckiej. Wspomniane obniżenie wyżłobiły pod koniec epoki plejstoceńskiej spływające tędy ku zachodowi wody topniejącego lodowca. W późniejszych okresach, po utworzeniu się pod Strzebielinem progu przedzielającego w poprzek pradolinę, rzeka Reda skierowała się ku wschodowi, podczas gdy płynące w zachodniej części pradoliny wody rzeki Łeby zachowały kierunek biegu strumienia polodowcowego.
Rzekę Redę cechują dość wysokie stany wód zimą i wczesną wiosną, powodujące wylewy. Szerokość rzeki na poziomie zwierciadła wody, przy średnim stanie, w środkowym odcinku jej biegu, wynosi 10-12 m. Na wschód od miasta Redy rzeka skanalizowanym korytem kończy swój bieg i wpada do Zatoki Puckiej między Rewą a Osłoninem. Dawniej była ona wykorzystywana do celów transportowych, a obecnie służy rekreacji (spływy kajakowe).
Przyroda
Północno-zachodnie obszary Redy są porośnięte lasami, w których rosną sosny, świerki, graby, buki, a rzadziej modrzew, brzozy i klony. Podobne lasy, pokrywające południowo-zachodnie obszary miasta, mieszczą się w granicach chronionego Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego. Tereny położone na wschodniej części zajmują łąki torfowe, porośnięte gdzieniegdzie drobnymi zagajnikami, urozmaicającymi krajobraz.
Wysoki stan czystości wód rzeki Redy stwarza warunki do życia w niej wielu gatunkom ryb, a w tym szczególnie pstrągom potokowym, trociom wędrownym i lipieniom. Wzdłuż brzegów rzeki występują stanowiska ciekawych zarośli halofilnego arcydzięgla nadbrzeżnego, osiągającego wysokość 2 m oraz półhalofilnych szuwar z sitowcem nadmorskim.
Historia
- 1357 - wymienienie w kontrakcie lokalizacyjnym Grężlewa - osady istniejącej na prawie chełmińskim na obecnym obszarze Redy
- 1358 - wystąpienie osady pod nazwą Granslaw
- 1398 - zmiana nazwy Granslaw na Granissow lub Granslow
- 1400 - otrzymanie przez osadę nazwy Redau
- 1433 - zmiana nazwy Redau na Reda
- 1500 - otrzymanie przez wieś na stałe nazwy Reda od nazwy rzeki, nad którą jest położona
- 1627-1628 - zarekwirowanie chłopskiego dobytku z wsi Reda, Ciechocino i Pieleszewo przez oddziały płk. Jana Lanckorońskiego
- 1635 - przekazanie przywileju wsi sołtysowi Redy Szymonowi Borschowi przez króla Władysława IV
- 1656-1660 - obrabowanie i wyniszczenie wsi podczas potopu szwedzkiego
- 1767 - wydanie wilkierza dla starostwa puckiego przez starostę Ignacego Przebendowskiego
- 1772 - wejście Redy pod panowanie monarchii pruskiej w wyniku I rozbioru Polski
- 1870 - przeprowadzenie przez wieś linii kolejowej
- 1891 - podpisanie ustawy pruskiej dotyczącej ustroju samorządowego na terenach Redy
- 1903 - zakończenie budowy kościoła parafialnego Wniebowzięcia NMP
- 1908 - założenie spółki prywatnej, która uruchamia w Redzie cegielnię produkującą cegłę silikatową
- 1920 - 10 lutego wkroczenie do Redy wojska polskiego Frontu Pomorskiego; przejście administracji samorządowej w ręce Polaków
- 1923 - (październik) kolejna fala strajków obejmująca okoliczne zakłady drzewne m.in. w Redzie
- 1934-1935 - modernizacja trasy przelotowej Gdańsk – Koszalin o nawierzchni tłuczniowej, włącznie z ułożeniem nawierzchni bitumicznej na odcinku Rumia – Lębork
- 1939 - 9 września zajęcie Redy przez Niemców
- 1945 - 12 marca wyzwolenie Redy
- 1949 - zakończenie budowy toru kolejowego z Chyloni do Redy
- 1955 - 1 stycznia powołanie w Redzie Gromadzkiej Rady Narodowej obejmującej swoim zasięgiem działania oprócz Redy: Ciechocino, Pieleszewo i Państwowe Gospodarstwo Rolne Kąpino; przewodniczącym Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej zostaje Alfons Wesołka
- 1956 - 1 stycznia uzyskanie przez Redę praw osiedlowych; zmiana nazwy Gromadzka Rada Narodowa na Osiedlowa Rada Narodowa
- 1957 - oddanie do użytku drugiego toru między Redą a Wejherowem z przystosowaniem do ruchu pociągów elektrycznych
- 1967 - 1 stycznia uzyskanie przez Redę praw miejskich
- 1969 - koniec pełnienia funkcji przewodniczącego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej przez Alfonsa Wesołkę
- 1972 - oddanie do użytku przystanku kolejowego Reda Pieleszewo
- 1974 - powołanie Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Redzie
- 1974-1975 - budowa cmentarza komunalnego; położenie drugiej jezdni od granicy Gdyni do Redy; zbudowanie mostu, skrzyżowania dróg w kierunku Pucka i Wejherowa, wiadukt pod torami kolejowymi i dwóch jezdni do Wejherowa
- 1995 - 19 sierpnia uchwała Rady Miejskiej o ogłoszeniu konkursu na herb i flagę miasta
- 1996 - 19 sierpnia przyjęcie jako obowiązujący wzór herbu i flagi miasta Redy
- 1998 - wieś Rekowo Dolne została przyłączona w granice administracyjne miasta
- 2010
- 1 stycznia - osada Moście Błota została przyłączona w granice administracyjne miasta
- rozpoczęcie budowy drogi pomiędzy Rumią a Redą (koszt ponad 80 mln zł), w celu odciążenia zakorkowanej drogi krajowej nr 6<ref></ref>
- rozpoczęcie budowy największego obiektu sportowo-rekreacyjnego w Polsce o nazwie AquaSfera<ref></ref>
Demografia
Zmiana liczby ludności na przekroju lat
Dane od 2000 r. wg GUS<ref name="pl-bdr" />, według faktycznego miejsca zamieszkania:
bgcolor="F0F8FF" <center>
style="text-align:center;" bgcolor="F0F8FF" Rok
style="text-align:center;"Liczba ludności
<center>1768
style="text-align:right;"<center>74
<center>1869
style="text-align:right;"<center>692
<center>1872
style="text-align:right;"<center>763
<center>1924
style="text-align:right;"<center>1000
<center>1968
style="text-align:right;"<center>5400
<center>1982
style="text-align:right;"<center>6091
<center>1991
style="text-align:right;"<center>14 000
<center>1999
style="text-align:right;"<center>17 200
<center>2000
style="text-align:right;"<center>17 156
<center>2001
style="text-align:right;"<center>17 388
<center>2002
style="text-align:right;"<center>17 526
<center>2003
style="text-align:right;"<center>17 868
<center>2004
style="text-align:right;"<center>18 111
<center>2005
style="text-align:right;"<center>18 360
<center>2006
style="text-align:right;"<center>18 650
<center>2007
style="text-align:right;"<center>19 062
<center>2008
style="text-align:right;"<center>19 593
<center>2009
style="text-align:right;"<center>20 181
<center>2010
style="text-align:right;"<center>20 959
}
Struktura ludności
Dane z 31 grudnia 2006 wg GUS<ref name="pl-bdr" />:
! Opis 2 Ogółem 2 Kobiety 2 Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 19 835 100 9 251 50,55 9 046 49,45
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²) 2 629 2 318 2 311
}
Gospodarka
Według danych z 30 czerwca 2009 roku Reda miała 619 mieszkańców bezrobotnych zarejestrowanych powiatowym urzędzie pracy<ref></ref>.
Budżet miasta na rok 2010<ref>Uchwała Rady Miasta Redy</ref>:- Dochody: 47.967.299 zł
- Wydatki: 61.243.803 zł
- Dochody: 44.969.421 zł
- Wydatki: 52.047.565 zł
- Dochody: 50.760.926 zł
- Wydatki: 50.066.861 zł
Turystyka
Informacji turystycznej w Redzie można zasięgnąć w Miejskiej Bibliotece Publicznej.
Jedynym zabytkiem w mieście jest kościół pw. Wniebowzięcia NMP w stylu neogotyckim, wybudowany w latach 1901–1903<ref></ref>.
Obiekty o walorach historycznych w Redzie:- zespół dworca i osiedla kolejowego z 1875 roku, składający się z dworca kolejowego, budynku dawnej poczty i telegrafu, domów mieszkalnych pracowników kolejowych, budynków technicznych i gospodarczych
- budynki mieszkalne przy ul. Ogrodowej liczące ponad 200 lat
- budynek dawnej oberży Kożyczkowskich sprzed 150 lat
- spichlerz i dom mieszkalny - pozostałość po zakładzie produkcyjnym, założonym jeszcze w 1340 roku
- budynki mieszkalne przy ul. ks. Józefa Poniatowskiego z lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku
- zespół dworsko-parkowy przy ul. Parkowej i Gajowej, składający się z dworu i parku z pierwszej połowy XIX wieku
- zespół dworsko-parkowy przy ul. Rzecznej z końca XIX wieku
- cmentarzysko grobów skrzynkowych (badane obecnie przez archeologów)
- Punkt widokowy o wysokości ok. 70 m n.p.m. (ul. Jara) z widokiem na Zatokę Pucką i Mierzeję Helską na który prowadzą 204 stopnie
- Miejska Biblioteka Publiczna przy ul. Hieronima Derdowskiego ze stałą ekspozycją rzeźb w drewnie, obrazów olejnych i wyszywanych oraz utworów poetyckich
Szlaki turystyczne
Piesze
Przez Redę lub w jej okolicy przebiegają następujące piesze szlaki turystyczne:- "Szlak Krawędzią Kępy Puckiej" - trasa liczy 33,2 km i biegnie z Pucka przez Rzucewo, Osłonino, Mrzezino oraz Redę do Wejherowa.
- "Szlak Zagórskiej Strugi" - szlak ma długość 56 km i prowadzi z Wejherowa przez Zbychowo, Rumię oraz rozmaite dzielnice Gdyni do Gdyni Wzgórza św. Maksymiliana.
Rowerowe
W Redzie nie ma ścieżek rowerowych. Przez miasto przebiega jednak jeden turystyczny szlak rowerowy. Można nim dojechać z jednej strony do Wejherowa, a z drugiej przez Kazimierz do Rumi. Jest on słabo oznakowany, a jego trasę wyznaczają zwykłe uliczki, za miastem szlak biegnie po prowizorycznie ułożonych płytach betonowych lub po prostu po piachu.
Orientacyjny przebieg szlaku przez miasto (od strony Wejherowa): ul. 12 Marca, al. Lipowa, ul. Brzozowa, ul. Kazimierska, ul. Mostowa.
Motoryzacyjne
Przez Redę przebiegają następujące szlaki turystyczne dla turystów zmotoryzowanych:- "Trasa Morska" - szlak ma długość 57 km i prowadzi z Redy przez Puck, Gnieżdżewo, Swarzewo, Władysławowo, Chałupy, Jastarnię oraz Juratę na Hel.
- "Trasa Kaszubska" - szlak liczy 78 km i biegnie ze wsi Piaśnica Wielka przez Wejherowo, Redę, Osłonino, Rzucewo, Puck, Połczyno, Mechowo i Starzyno do Krokowej.
- "Trasa Nadmorska" - trasa liczy 65 km i zatacza koło z Redy przez Puck, Gnieżdżewo, Rozewie, Jastrzębią Górę, Karwię, Krokową, Starzyno oraz Połczyno z powrotem do Redy.
Wodne
Przez Redę przechodzi jeden kajakowy szlak turystyczny na rzece Redzie na dnie Pradoliny Redy-Łeby. Został wytyczony od wsi Zamostne do ujścia w Zatoce Puckiej.
Kościoły
W Redzie (dekanat Reda) istnieją następujące parafie rzymskokatolickie i podlegające im obiekty:
- parafia Wniebowzięcia NMP w Redzie - kościół parafialny Wniebowzięcia NMP,
- parafia NMP Nieustającej Pomocy w Redzie - kościół parafialny Matki Bożej Nieustającej Pomocy,
- parafia św. Wojciecha w Redzie - kościół parafialny św. Wojciecha,
- parafia św. Antoniego Padewskiego w Redzie - kościół parafialny Antoniego Padewskiego,
Edukacja
Administracja
Reda jest gminą miejską. Mieszkańcy miasta wybierają do rady miasta 15 radnych<ref></ref>. Organem wykonawczym miasta jest burmistrz. Redy należy do Komunalnego Związku Gmin "Dolina Redy i Chylonki".
Linki zewnętrzne
- Reda w serwisie Ziemia Wejherowska
- Dziedzictwo Kulturowe Północnych Kaszub