Rajd Dakar

Rajd Dakar (dawniej Paryż-Dakar) to doroczny rajd terenowy organizowany obecnie przez Amaury Sport Organisation. Rajd dostępny jest również dla amatorów, którzy stanowią około 80% uczestników.
Jest to rajd terenowy, rozgrywany w o wiele trudniejszych warunkach niż rajdy płaskie – zawodnicy podróżują przez pustynię, a długość odcinków specjalnych sięga kilkuset kilometrów dziennie. Z tego powodu używa się pojazdów terenowych, znacznie wytrzymalszych od tych używanych w rajdach płaskich.
Od początku rajdu zawodnicy ścigają się w dwóch klasach – samochody i motocykle, natomiast w klasie ciężarówki od 1980 (bez roku 1989). W 2009 zadebiutowała nowa klasa – quady.

Historia i trasa

Historia rajdu sięga roku 1977, kiedy to Francuz Thierry Sabine zgubił się na pustyni w Libii podczas rajdu Abidżan-Nicea. Urzeczony pustynią uznał, że miejsce to jest idealne do rozgrywania rajdów. Pierwotnie trasa rajdu wiodła z Paryża we Francji do Dakaru w Senegalu z przeprawą promową przez Morze Śródziemne, jednak ze względu na różne czynniki, w tym zawirowania polityczne, rajd zmieniał lokalizację zarówno startu jaki i mety. Ostatni raz rajd Paryż - Dakar odbył się w 2001.
Kolejnymi edycjami były rajdy:
!rok
!width=250Trasa
!width=70dystans
!odcinki specjalne
!liczba startujących
!Dotarło do mety
!uwagi

1979
Paryż - Dakar
10 000 km
3 168 km
182 pojazdy
74 pojazdy
Trasa wiedzie przez Algierię, Niger, Mali i Burkina Faso.

1980
Paryż - Algier - Dakar
10 000 km
4 059 km
216 pojazdów
81 pojazdów
Rajd trwa od 1 do 23 stycznia 1980.

1981
Paryż - Algier - Dakar
6 263 km
3 357 km
291 pojazdów
91 pojazdów
Rajd otrzymuje certyfikat FIA.

1982
Paryż - Algier - Dakar
10 000 km
5 963 km
385 pojazdów
127 pojazdów

1983
Paryż - Algier - Dakar
12 000 km
5 210 km
385 pojazdów
123 pojazdy

1984
Paryż - Algier - Dakar
12 000 km
5 882 km
427 pojazdów
148 pojazdów

1985
Paryż - Algier - Dakar
14 000 km
7 470 km
552 pojazdy
146 pojazdów

1986
Paryż - Algier - Dakar
15 000 km
7 731 km
486 pojazdów
100 pojazdów
W katastrofie helikoptera ginie Thierry Sabine – główny pomysłodawca i organizator rajdu.

1987
Paryż - Algier - Dakar
13 000 km
8 315 km
539 pojazdów
124 pojazdy
Po raz pierwszy w rajdzie startują polscy zawodnicy (dwie ciężarówki Jelcz).

1988
Paryż - Algier - Dakar
12 874 km
6 605 km
603 pojazdy
151 pojazdów
Ponad 600 uczestników (rekord). Na jednym z pierwszych etapów odpada ich rekordowa liczba – ok. 100.

1989
Paryż - Tunis - Dakar
10 831 km
6 605 km
473 pojazdy
209 pojazdów
Trasa rajdu zmieniona: ominięto Algierię, z Francji transport do Tunisu.

1990
Paryż - Trypolis - Dakar
11 420 km
8 564 km
465 pojazdów
133 pojazdy
Trasa rajdu zmieniona: ominięto Algierię, z Francji transport do Trypolis.
Udział polskiego kierowcy Andrzeja Kopera.

1991
Paryż - Trypolis - Dakar
9 186 km
6 747 km
406 pojazdów
174 pojazdy

1992
Paryż - Kapsztad
12 427 km
6 263 km
332 pojazdy
169 pojazdów
Duże zmiany w trasie rajdu – za sprawą Gilberta Sabina (ojca Thierriego) rajd przejeżdża Afrykę i kończy się w RPA (zmiana nazwy „Paryż – Le Cap”).
Po raz pierwszy pojawia się technologia GPS.

1993
Paryż - Dakar
8 877 km
4 476 km
153 pojazdy
67 pojazdów
Kryzys rajdu.
Gilbert Sabine sprzedaje prawa do organizacji Amaury Sport Organisation Group (ASO).

1994
Paryż - Dakar - Paryż
13 379 km
4 446 km
259 pojazdów
114 pojazdów
Nowym dyrektorem rajdu zostaje Claude Fenouil, który wytycza trasę nową trasę rajdu Paryż-Dakar-Paryż; w drodze powrotnej do stolicy Francji, wszyscy zawodnicy, łącznie z późniejszym zwycięzcą, odpuszczają sobie 70-kilometrowy fragment trasy, na którym znajduje się Punkt Kontroli Przejazdu; jedynie dwa Mitshubishi, uniesione duchem rywalizacji, próbują zawzięcie pokonać wydmy i za przekroczenie limitu czasu zostają wykluczone z wyścigu; cały zespół fabryczny ostentacyjnie wycofuje się z rajdu, a nowy dyrektor Dakaru traci swoją posadę;

1995
Grenada - Dakar
10 109 km
5 725 km
205 pojazdów
103 pojazdy
Nowym dyrektorem rajdu zostaje trzykrotny zwycięzca wyścigu Hubert Auriol

1996
Grenada - Dakar
7 579 km
6 179 km
295 pojazdów
121 pojazdów

1997
Dakar - Agadez - Dakar
8 049 km
6 509 km
280 pojazdów
141 pojazdów
Do historii przechodzi Jutta Kleinschmidt, wygrywając jako pierwsza kobieta odcinek specjalny i plasując się na wysokim piątym miejscu w końcowej klasyfikacji

1998
Paryż - Grenada - Dakar
10 593 km
5 219 km
349 pojazdów
104 pojazdy

1999
Grenada - Dakar
9 393 km
5 638 km
297 pojazdów
110 pojazdów

2000
Dakar - Kair
7 863 km
5 012 km
401 pojazdów
225 pojazdów
Po sześciu etapach wyścig zostaje wstrzymany na terenie Nigru z powodu zagrożenia terrorystycznego; organizatorzy przerywają rywalizację na pięć dni, za około półtora miliona dolarów organizują most powietrzny do Libii; trzy samoloty transportowe An-124 Rusłan przerzuciły cały sprzęt i bagaż odbywając 18 dziesięciogodzinnych lotów

2001
Paryż - Dakar
10 219 km
6 180 km
358 pojazdów
141 pojazdów
Rajd wygrywa pierwsza kobieta Jutta Kleinschmidt

2002
Arras - Madryt – Dakar
9 436 km
6 486 km
425 pojazdów
132 pojazdy

2003
Marsylia - Szarm el-Szejk
8 552 km
5 216 km
490 pojazdów
186 pojazdów
Na granicy libijsko-egipskiej pod ciężarówką serwisową zespołu motocyklowego KTM wybucha mina, na szczęście nikt z załogi nie ucierpiał; kolejne pojazdy zostają zatrzymane, a saperzy przez noc sprawdzają trasę przejazdu na tym odcinku

2004
Clermont-Ferrand - Dakar
9 507 km
4 636 km
595 pojazdów
163 pojazdy

2005
Barcelona - Dakar
9 039 km
5 433 km
688 pojazdów
215 pojazdów

2006
Lizbona - Dakar
9 043 km
4 813 km
474 pojazdy
195 pojazdów

2007
Lizbona - Dakar
7 915 km
4 309 km
525 pojazdów
301 pojazdów

2008
Lizbona - Dakar
9 273 km
5 736 km
570 pojazdów
2<center>odwołany z powodu zagrożenia terrorystycznego

2009
Buenos Aires - Valparaíso - Buenos Aires
9 578 km
5 591 km
530 pojazdów
268 pojazdów
Rajd po raz pierwszy organizowany poza Europą i Afryką.

2010
Buenos Aires - Antofagasta - Buenos Aires
9 030 km (8 937 km)
4 810 km (4 717 km)
373 pojazdy
187 pojazdów

2011
Buenos Aires - Arica - Buenos Aires
9 605 km (9 470 km)
5 007 km (5 020 km)
413 pojazdów
203 pojazdy

2012
Mar del Plata - Copiapó - Lima
8 373 km
4 191 km (4 406 km)
471 pojazdów
246 pojazdów
Szósty etap został odwołany z uwagi na śnieżycę w Andach.
}

Pojazdy

Cztery podstawowe klasy, w jakich rywalizują zawodnicy, to:

motocykle (włączając w to motocykle z wózkiem bocznym)
quady (oddzielna klasa od roku 2009)
samochody (od maszyn typu buggy do małych ciężarówek)
ciężarówki

Wielu producentów traktuje rajd jako poligon doświadczalny dla swoich konstrukcji, starając się dowieść ich wytrzymałości, jednak większość pojazdów jest znacznie zmodyfikowana w porównaniu z egzemplarzami seryjnymi.

W przeszłości dominowały w rajdzie samochody głównie europejskich producentów, takie jak Land Rover, Range Rover, Mercedes-Benz (Klasa G) i Pinzgauer. Pozostali producenci wystawiali poważnie zmodyfikowane konstrukcje (Rolls-Royce, Citroën, a nawet Porsche). W roku 2002 dominowały takie auta jak Mitsubishi (Pajero/Montero), Nissan, i Hyundai. Francuz Jean-Louis Schlesser zaprojektował i zbudował serię buggy, na których kilkakrotnie wygrywał rajd.

Wśród ciężarówek występują Kamaz, Tatra, Hino, MAN, DAF oraz Mercedes-Benz (Unimog).

Najpopularniejszą (i zajmującą czołowe pozycje) marką wśród motocykli jest KTM. BMW produkowało kiedyś motocykl enduro nazwany "Dakar", ale ze względu na dominacje KTM wycofało się z zawodów. Ostatnio coraz lepiej radzą sobie motocykle Yamaha.

Lista zwycięzców

Wypadki

W 1979 r. Francuski motocyklista Patrick Dodin zginął w okolicach Agadeszu.

W 1982 r. Mark Thatcher, syn brytyjskiej premier Margaret Thatcher, zaginął na pustyni razem ze swoim pilotem i mechanikiem. Cała trójka została odnaleziona po sześciu dniach cała i zdrowa.

W 1982 r. Holender Bert Oosterhuis, jadący Yamahą, zmarł w wyniku obrażeń doznanych podczas upadku.

W 1983 r. motocyklista Francuz Jean-Noel Pineau, zginął na bardzo szybkim, utwardzonym odcinku trasy w pobliżu Wagadugu.

W 1986 r. Na terenie Francji, w pobliżu Sete zginął, potrącony przez samochód na trasie dojazdowej, japoński motocyklista Yasuo Kaneko

W 1986 r. organizator rajdu Thierry Sabine ginie w wypadku helikoptera.

W 1988 r. Holender Kees Van Loevezijn, nawigator załogi ciężarówki DAF zginął na miejscu, gdy wypadł z kabiny.

W 1988 r. Francuz Patrick Canado, pilot załogi samochodu terenowego, poniósł śmierć w kolizji z innym autem biorącym udział w rajdzie.

W 1991 r. Francuz Charles Cabannes, kierowca ciężarówki serwisowej, został śmiertelnie postrzelony na terenie Mali.

W 1992 r. Koło Sabhy w Libii Francuzi Jean-Marie Sounillac i Laurent Le Bourgeois zginęli w kraksie samochodu serwisowego.

W 1992 r. Znany francuski motocyklista Gilles Lalay odniósł śmiertelne obrażenia w kolizji z autem ekipy medycznej rajdu, na trasie dojazdowej.

W 1994 r. Motocyklista belgijski Michel Sansen zginął w wypadku na trasie dojazdowej.

W 1996 r. Na trasie z Foum El Hassan do Smara Francuz Laurent Gueguen zginął w wyniku eksplozji swej ciężarówki.

W 1997 r. Motocyklista-amator Francuz Jean-Pierre Leduc zginął na trasie na terenie Mali.

W 2002 r. Francuz Daniel Vergnes, główny mechanik zespołu Toyoty, poniósł śmierć w wypadku drogowym na trasie dojazdowej w Mauretanii.

W 2003 r. Pilot załogi Toyoty, 48-letni Francuz Bruno Cauvy zginął w kraksie na trasie dziesiątego etapu rajdu.

W 2005 r. Hiszpański motocyklista Jose Manuel Perez zmarł po czterech dniach od upadku na trasie siódmego etapu

W 2005 r. dwukrotny zwycięzca rajdu, Włoski motocyklista Fabrizio Meoni zmarł w wieku 47 lat w wyniku zatrzymania akcji serca, podczas 11 etapu. Meoni to czterdziesta piąta ofiara śmiertelna w historii rajdu.

W 2006 r. na trasie zginął motocyklista Andy Caldecott z Australii. Zajmował wysokie miejsce w klasyfikacji generalnej. Zginął w wyniku upadku na 250. kilometrze dziewiątego etapu, prowadzącego z Nawakszut do Kiffy w Mauretanii.

W 2007 r. w wypadku na trasie 4 etapu zginął 29-letni motocyklista z RPA Emer Symons, zawodnik debiutował w tej imprezie.

W 2007 r. Podczas 14. etapu zmarł tuż przed metą na atak serca francuski motocyklista Eric Aubijoux. Była to 48 ofiara śmiertelna zmagań tego rajdu.

W 2009 r. Francuski motocyklista Pascal Terry zaginął podczas 2 etapu i nie można było z nim uzyskać kontaktu. Ciało sportowca odnaleziono na trasie jednego z etapów z Santa Rosa do Puerto Madryn w Argentynie w nocy z wtorku na środę (6/7 stycznia 2009) w odległości 15 metrów od swojego motocykla. Przyczyną śmierci motocyklisty był obrzęk płuc, który doprowadził do zatrzymania pracy serca.

W 2009 r. Ciężarówka wioząca ogumienie dla uczestników rajdu zderzyła się czołowo z innym pojazdem, którego dwóch pasażerów zginęło na miejscu. Do wypadku doszło pod miejscowością Peyerreyes, około 400 km na północ od stolicy Chile - Santiago, na trasie dziewiątego etapu. Według obliczeń agencji AFP, w organizowanym od 1979 roku wyścigu zginęły do tej pory 54 osoby, w tym 19 uczestników.

W 2010 r. Zmarła 28-letnia kobieta, która doznała obrażeń po tym, jak samochód niemieckiego kierowcy Mirco Schultisa wpadł w pobliżu Cordoby w tłum kibiców na trasie pierwszego etapu 32. Rajdu Dakar.

W 2012 r. Argentyński motocyklista Jorge Martinez Boero w wyniku utracenia kontroli nad pojazdem przewrócił się. Pomimo błyskawicznej reanimacji nie udało się go uratować. Później odkryto, że kierowca tuż po katastrofie miał atak serca. Następnego dnia inny motocyklista - Bruno da Costa wjechał w byka. Zwierzę zginęło na miejscu, motocyklista trafił do szpitala.

Polacy w rajdzie

bgcolor="FFD700"
Uczestnicy ostatniego rajdu
bgcolor="82DCFA"
Piloci
bgcolor="FF0000"
Najlepsze miejsce w danej klasie
}

{ class="wikitable sortable" width=650
!Kierowca
!Rok
!Pojazd
!Kategoria
!Miejsce na mecie

2Aleksander Sachanbinski
2010
TOYOTA KDJ120
samochody
dyskwalifikacja (3 etap)

2009
Land Rover TOM CAT
samochody
nie ukończył (1 etap)

Albert Gryszczuk
2007
Land Rover
samochody
95

bgcolor=#82DCFAAndrzej Dziurka
2001
Toyota
samochody
35

bgcolor=#82DCFAAndrzej Koper
1990
Land Rover 110
samochody
77

2 bgcolor=#82DCFAArkadiusz Rabiega
2010
TOYOTA KDJ120
samochody
dyskwalifikacja (3 etap)

2009
Land Rover TOM CAT
samochody
nie ukończył (1 etap)

2 bgcolor=#82DCFADarek Rodewald
bgcolor="FFD700"2011
bgcolor="FFD700"IVECO Trakker EVO II
bgcolor="FFD700"ciężarówki
bgcolor="FFD700"nie ukończył (1 etap)

2010
IVECO Trakker EVO II
ciężarówki
nie ukończył (12 etap)

Dariusz Piątek
2000
KTM LC4-E 660
motocykle

4Grzegorz Baran
bgcolor="FFD700"2011
bgcolor="FFD700"MAN TGS 18.480
bgcolor="FFD700"ciężarówki
bgcolor="FFD700"25

2010
MAN TGS 18.480
ciężarówki
20

2009
MAN TGS 18.480
ciężarówki
nie ukończył (9 etap)

2004
Mercedes
ciężarówki
28

bgcolor=#82DCFAGrzegorz Simon
2009
MAN TGS 18.480
ciężarówki
nie ukończył (9 etap)

bgcolor=#82DCFAIzabela Szwagrzyk
2009
MAN TGS 18.480
ciężarówki
nie ukończył (9 etap)

11Jacek Czachor
bgcolor="FFD700"2011
bgcolor="FFD700"KTM 450 Rally Replica
bgcolor="FFD700"motocykle
bgcolor="FFD700"11

2010
KTM LC4 690 Rally
motocykle
16

2009
KTM LC4 660 Rally
motocykle
20

2007
KTM LC4 660 Rally
motocykle
10

2006
KTM LC4 660 Rally
motocykle
14

2005
KTM LC4 660 Rally
motocykle
12

2004
KTM LC4 660 Rally
motocykle
10

2003
KTM LC4 660 Rally
motocykle
13

2002
KTM 660 Rally Replica
motocykle
20

2001
HONDA XRR 650
motocykle
24

2000
YAMAHA WR 400F
motocykle
46

2Jakub Przygoński
bgcolor="FF0000"2010
bgcolor="FF0000"KTM LC4 690 Rally
bgcolor="FF0000"motocykle
bgcolor="FF0000"8

2009
KTM LC4 660 Rally
motocykle
11

bgcolor=#82DCFA 4Jarosław Kazberuk
2010
MITSUBISHI Pajero
samochody
35

2007
Land Rover
samochody
95

bgcolor=#FF00002003
bgcolor=#FF0000Mercedes
bgcolor=#FF0000ciężarówki
bgcolor=#FF000016

2002
Toyota
samochody
44

6Krzysztof Hołowczyc
bgcolor="FFD700"2011
bgcolor="FFD700"BMW X3 CC
bgcolor="FFD700"samochody
bgcolor="FFD700"5

2010
Nissan Navara T1 Super Production
samochody
nie ukończył (9 etap)

bgcolor=#FF00002009
bgcolor=#FF0000Nissan Navara T1 Super Production
bgcolor=#FF0000samochody
bgcolor=#FF00005

2007
Nissan Navara
samochody
nie ukończył (13 etap)

2006
Nissan Pickup
samochody
nie ukończył (4 etap)

2005
Mitsubishi Pajero
samochody
60

2Krzysztof Jarmuż
2010
HONDA CRF 450
motocykle
27

2009
HONDA CRF 450
motocykle
22

Łukasz Kędzierski
2004
KTM
motocykle
38

Łukasz Komornicki
2004
Mitsubishi
samochody
14

Łukasz Łaskawiec
bgcolor="FFD700"2011
bgcolor="FFD700"YAMAHA Raptor 700
bgcolor="FFD700"quady
bgcolor="FFD700"3

Maciej Stańco
2001
Toyota
samochody
35

10Marek Dąbrowski
bgcolor="FFD700"2011
bgcolor="FFD700"KTM 690 Rally Replica
bgcolor="FFD700"motocykle
bgcolor="FFD700"16

2010
KTM LC4 690 Rally
motocykle
33

2009
KTM LC4 660 Rally
motocykle
nie ukończył (5 etap)

2007
KTM LC4 660 Rally
motocykle
24

2006
KTM LC4 660 Rally
motocykle
nie ukończył (5 etap)

2005
KTM LC4 660 Rally
motocykle
11

2003
KTM LC4 660 Rally
motocykle
9

2002
KTM 660 Rally Replica
motocykle
21

2001
Honda XR 650
motocykle
nie ukończył (10 etap)

2000
YAMAHA WR 400F
motocykle
52

Martyna Wojciechowska
2002
Toyota
samochody
44

bgcolor=#82DCFAPaweł Zborowski
2010
MAN TGS 18.480
ciężarówki
20

Piotr Więckowski
2000
KTM LC4-E 660
motocykle

3 bgcolor=#82DCFARafał Marton
bgcolor="FFD700"2011
bgcolor="FFD700"MAN TGS 18.480
bgcolor="FFD700"ciężarówki
bgcolor="FFD700"25

2010
MAN TGS 18.480
ciężarówki
20

2004
Mitsubishi
samochody
14

3Rafał Sonik
bgcolor="FFD700"2011
bgcolor="FFD700"Yamaha
bgcolor="FFD700"quady
bgcolor="FFD700"nie ukończył (1 etap)

2010
Yamaha
quady
5

bgcolor=#FF00002009
bgcolor=#FF0000Yamaha
bgcolor=#FF0000quady
bgcolor=#FF00003

Robert Szustkowski
2010
MITSUBISHI Pajero
samochody
35

Wojciech Rencz
2001
KTM
motocykle
nie ukończył (5 etap)
}

Pozostali Polacy:

Media

Rajd zyskał dużą popularność w mediach, szczególnie we Francji, gdzie transmisje telewizyjne są bardzo obszerne, z licznymi wejściami "na żywo". W Polsce relacje z rajdu transmituje Telewizja Polska na kanale TVP1 oraz pół godzinną relację na żywo z biwaku telewizja Eurosport.

Rajd Dakar w roku 2011 transmitują:

Sponsorzy

Total / ELF (koncerny naftowe)
Euromaster (opony)
Telefónica

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona rajdu

Rallye Dakar
Dakar Rally
Rallye Dakar

Polska