Radom

Radom – miasto na prawach powiatu w centralno-wschodniej Polsce, w województwie mazowieckim nad rzeką Mleczną.

Największy ośrodek miejski w widłach Wisły i Pilicy. Czternaste co do wielkości miasto w Polsce. Siedziba powiatu radomskiego i kurii diecezji radomskiej.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 222 496 mieszkańców<ref name="Ludność2010-06"></ref>.

Historia

(obecnie archiwum)
i Esterki – obecnie Muzeum Sztuki Współczesnej

VIII-IX wiek – istniała osada w dolinie rzeki Mlecznej (w rejonie dzisiejszego Starego Miasta)
2. połowa X wieku – budowa grodu obronnego
1155 – pierwsza pisana wzmianka o Radomiu w bulli papieża Hadriana IV
1233 – pierwsza pisemna wzmianka o kasztelanie radomskim – Marku
2. połowa XIII wieku – Stary Radom otrzymał prawa średzkie
1340 – Kazimierz III Wielki założył Nowy Radom
1364 – Radom otrzymał prawo magdeburskie
1360-1370 – Kazimierz Wielki ufundował mury miejskie, zamek królewski, ratusz i kościół farny pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela
1383 – na sejmie w Radomiu obrano Jadwigę, córkę Ludwika Węgierskiego, królem Polski
1401 – w Radomiu zawarto unię wileńsko-radomską unię Polski z Litwą
1469 – poselstwo czeskie ofiarowało w Radomiu koronę Władysławowi Jagiellończykowi
1481 – w Radomiu zamieszkał drugi syn Kazimierza Jagiellończyka, królewicz Kazimierz (obecny patron miasta), który pod nieobecność przebywającego na Litwie ojca sprawował stąd rządy w Koronie
1489 – na radomskim zamku wielki mistrz zakonu krzyżackiego Johann von Tieffen złożył hołd lenny królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi
1495 – w farze radomskiej syn Kazimierza Jagiellończyka – Fryderyk – odebrał insygnia kardynalskie.
1505 – obradujący w Radomiu sejm uchwalił konstytucję Nihil novi oraz zatwierdził „Statut Łaskiego” – pierwszy zbiór praw państwa polskiego.
1564 – według przeprowadzonej lustracji miasto liczyło 1800 osób, 180 domów, 14 jatek, 2 łaźnie i 2 młyny.
1613 – Radom stał się siedzibą Koronnego Trybunału Skarbowego.
1628 – miasto zostało zniszczone przez wielki pożar.
1656 – podczas najazdu szwedzkiego, w Rynku, w domu nr 4 należącym do Adama Gąski kwaterował król szwedzki Karol X Gustaw.
1660 – po opuszczeniu miasta przez Szwedów liczyło ono 395 mieszkańców i 37 domów
1724 – August II Sas wydaje przywilej „De non tollerandis judaeis” mówiący o zakazie zamieszkiwania ludności żydowskiej w granicach miasta.
1737-1756 – budowa Kolegium Pijarów, według projektu Antonio Solariego
1763 – zniesienie Trybunału Skarbowego, Radom liczył 1370 mieszkańców i 137 budynków
1767 – Karol Radziwiłł zawiązał w Radomiu konfederację reakcyjnej magnaterii i szlachty, uznającej rosyjski carat za gwaranta ustroju Rzeczypospolitej.
1787 – Stanisław August Poniatowski powołał w Radomiu Komisję Dobrego Porządku.
1795 – po III rozbiorze Polski Radom został włączony do zaboru austriackiego i stał się siedzibą Cyrkułu, Komisji Obwodowej, Trybunału Cywilnego i Sądu Pokoju.
1809 – Radom został stolicą departamentu w Księstwie Warszawskim.
1816 – powstało województwo sandomierskie z siedzibą władz w Radomiu
1817 – założenie pierwszej świeckiej szkoły elementarnej pod przewodnictwem Łukasza Raczyńskiego
1819 – Fryderyk August Schnierstein otworzył zakład garbarski, zapoczątkowując przemysłowy rozwój miasta.
1825-1827 – wzniesienie gmachu Komisji Województwa Sandomierskiego według projektu Antonio Corazziego
1827 – z inicjatywy ks. Kazimierza Kłaczyńskiego powstałoRadomskie Towarzystwo Naukowe
1844 – Radom został stolicą guberni radomskiej, której granice sięgały aż podkrakowskiego Miechowa
1867 – miasto jako jedno z pierwszych w Królestwie otrzymało kanalizację; z guberni radomskiej wyłączone zostały południowe powiaty, co dało początek guberni kieleckiej.
1885 – uruchomienie linii kolejowej z Dęblina do Dąbrowy Górniczej
1901 – uruchomienie w Radomiu jednej z pierwszych w Królestwie elektrowni oraz miejskiej sieci oświetleniowej
1905 – w Radomiu w trakcie strajków doszło do starć pomiędzy robotnikami a oddziałami carskimi.
1910 – w Radomiu powstał klub sportowy RKS Radomiak Radom
.
1918 – Radom wszedł w skład administracyjny województwa kieleckiego aż do 1939 r.
1918 – w Radomiu powstała Dyrekcja Okręgowa Kolei (w latach 30. XX w. przeniesiona do Chełma, a następnie do Lublina)
1926 – w Radomiu powstał klub sportowy RKS Broń Radom
1933 – Radom uzyskał połączenie kolejowe z Warszawą.
1936-1939 – Radom wszedł w skład Centralnego Okręgu Przemysłowego, powstały Fabryka Chemiczna, Fabryka Broni, gazownia miejska, fabryka telefonów, fabryka obuwia. W okresie tym powstał Teatr Rozmaitości, nawiązujący do tradycji teatru radomskiego z pierwszej połowy XIX w. oraz filia Wyższej Szkoły Muzycznej w Warszawie – zalążek szkolnictwa wyższego w mieście.
.
1939-1945 – Radom był stolicą dystryktu radomskiego w Generalnym Gubernatorstwie.
1941 – utworzenie przez Niemców getta, w którym zgromadzono 32 tys. Żydów
1942-1944 – wywiezienie i wymordowanie radomskich Żydów w obozach zagłady; likwidacja getta
1944 – po upadku powstania warszawskiego w Radomiu zorganizowany został tajny ośrodek nauczania Uniwersytetu Warszawskiego.
1945, 16 stycznia – wkroczenie do Radomia jednostek Armii Czerwonej
9 września 1945 oddziały Armii Krajowej Obwodu Kielecko-Radomskiego, pod dowództwem Stefana Bembińskiego „Harnasia” opanowały miasto, zdobyły więzienie i uwolniły aresztowanych żołnierzy AK.
1946 Radom wszedł w skład administracyjny województwa kieleckiego aż do 1975 r.
1949 – w Radomiu powstała Wieczorowa Szkoła Inżynierska NOT, która dała początek późniejszej Politechnice Radomskiej oraz Politechnice Świętokrzyskiej.
1951 – powstała w Radomiu Oficerska Szkoła Lotnicza. 5 lat później trafili tu legendarni piloci Polskiego lotnictwa: m.in. gen. Stanisław Skalski i płk Wacław Król.
do 1954 roku siedziba wiejskiej gminy Radom.
1963 – ponowne zawiązanie Radomskiego Towarzystwa Naukowego.
1975 – w wyniku reformy administracyjnej Radom odzyskał status stolicy województwa.
1976, 25 czerwca – radomscy robotnicy rozpoczęli protest przeciw polityce rządu i PZPR, brutalnie stłumiony przez ZOMO (wydarzenia radomskie) – miasto stało się znanym ośrodkiem opozycji antykomunistycznej.
1980 – 9 października powstaje Międzyzakładowy Komitet Załozycielski NSZZ „Solidarność” Ziemia Radomska z pierwszą siedzibą przy ul. Jacka Malczewskiego.
1984 – powstało Międzyresortowe Centrum Naukowe Eksploatacji Majątku Trwałego – dzisiejszy Instytut Technologii Eksploatacji – jedna z wiodących placówek badawczych w kraju.
1991, 4 czerwca – wizyta w Radomiu papieża Jana Pawła II
1992, 25 marca – utworzenie diecezji radomskiej
1996 – Radomska Wyższa Szkoła Inżynierska otrzymała rangę Politechniki Radomskiej.
1999 – Radom jako stolica powiatu wszedł w skład województwa mazowieckiego.
2001, 18 października – tragiczna śmierć 2 biskupa radomskiego Jana Chrapka.
2002, 25 maja – kardynał Joseph Ratzinger, później papież Benedykt XVI, odwiedził Radom w związku ze święceniem Zygmunta Zimowskiego na biskupa.
2004 – rozpoczęła się oczekiwana od kilkudziesięciu lat rewitalizacja Miasta Kazimierzowskiego.
2005 – podpisanie w Radomiu porozumienia międzyregionalnego dotyczącego budowy drogi ekspresowej Wschód-Zachód S12
2006, 22 kwietnia – inauguracja drugiego nawiedzenia kopii Obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej w Radomiu, której przewodniczył kardynał Stanisław Dziwisz, 44 biskupów i tysiące wiernych przybyłych z diecezji radomskiej.
2007 – podczas pokazów lotniczych AIR SHOW pierwszego września w czasie wykonywania swoich pokazów dwa samoloty się zderzyły w efekcie tego śmierć ponieśli dwaj piloci.
2009 – podczas kolejnych pokazów AIR SHOW 30 sierpnia zginęło dwóch białoruskich pilotów. Pilotowany przez nich Su-27 spadł na ziemię w Małęczynie. Ministerstwo Obrony Białorusi nie zezwoliło na podanie opinii publicznej przyczyn katastrofy samolotu.

Środowisko naturalne

Położenie

Radom znajduje się w centralnej Polsce, w południowej części województwa mazowieckiego nad rzeką Mleczną. Historycznie położony jest w Małopolsce, w ziemi sandomierskiej. Zgodnie z fizycznogeograficznym podziałem Kondrackiego miasto położone jest na Wzniesieniach Południowomazowieckich, gdzie większa część miasta położona jest na Równinie Radomskiej, natomiast północny kraniec na Równinie Kozienickiej<ref></ref>.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 111,80 km²<ref></ref>.

Klimat

</ref>
}}

Nazwa miasta

Według legendy „O srebrnopiórym orle i radomskim grodzie” pewien młodzieniec trafił niesiony głodem do pięknej, zaklętej wioski. Drzewa, krzewy i rzeka szumiały jakby chcąc coś mu powiedzieć. Oczarowany tym pięknem wypowiedział „Rad dom bym tutaj zbudował”. To odczarowało wioskę. Jej mieszkańcy ugościli młodzieńca, a na tamtym miejscu wybudowano gród „Radom”<ref>Zenon Gierałła, Baśnie i legendy ziemi radomskiej.</ref>.

W rzeczywistości Radom brzmiał pierwotnie Radom' (z miękkim m' – stąd dopełniacz: Radomia) i był przymiotnikiem dzierżawczym od imienia Radom (dopełniacz: Radoma), które to imię jest skrótem od imienia Radomir. Czyli Radom' oznaczał „gród [należący do] Radoma” – tak jak Poznań to „gród [należący do] Poznana”<ref>Maria Malec, Słownik Etymologiczny nazw geograficznych Polski, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, ISBN 83-01-13857-2, str 205.</ref>.

Architektura i urbanistyka

Place w Radomiu

Plac Dworcowy położony przy Dworcu PKP (skrzyżowanie ulic Traugutta, Poniatowskiego i Beliny-Prażmowskiego).
Plac Jagielloński położony po obu stronach ul. Kelles-Krauza. Po jego południowej stronie istnieje park, który od północnej części oddziela ul. Kelles-Krauza. Przy placu znajduje się Teatr Powszechny im. Jana Kochanowskiego w Radomiu.
Plac Kazimierza Wielkiego położony u zbiegu ulic Wałowej, Żeromskiego, Reja i Malczewskiego. Przy tym placu usytuowany jest zabytkowy kościół pw. Świętej Trójcy.
Plac Konstytucji 3 Maja: położony u zbiegu ulic Żeromskiego, Piłsudskiego i Focha. Centralnym miejscem placu jest kościół garnizonowy pw. św. Stanisława.
Plac ks. Romana Kotlarza plac usytuowany u zbiegu ulic Mireckiego, Okulickiego, Reja i Limanowskiego. Obok usytuowany jest park Stary Ogród oraz przepływa rzeka Mleczna.
Plac Małgorzatki położony między ulicą Traugutta i Narutowicza. Planowane jest przeprowadzenie przez ten plac połączenia ulicy Kościuszki i ulicy Piłsudskiego, co polepszyłoby komunikację w tym rejonie.
Plac Matki Bożej Fatimskiej plac – rondo położony na skrzyżowaniu ulicy Słowackiego, alei Grzecznarowskiego oraz alei Wojska Polskiego.
Rynek: plac położony w samym „sercu” Miasta Kazimierzowskiego. Wpadają do niego ulice: Rwańska, Szewska, Wolność, Szpitalna, Żytnia oraz Grodzka. Przy placu położone jest m.in. Muzeum Okręgowe im. Jacka Malczewskiego, Dom Gąski i Esterki (obecnie Muzeum Sztuki Współczesnej), dawny Ratusz (obecnie Archiwum Państwowe). W centralnym miejscu placu ustawiony jest Pomnik Czynu Legionów.
Plac Stare Miasto usytuowany bardzo blisko najstarszego miejsca Radomia – grodziska „Piotrówka”. Położony jest na nim także najstarszy kościół Radomia, bo pochodzący z XIII w. kościół św. Wacława. Od placu odchodzi ulica Staromiejska, św. Wacława, Przechodnia oraz Asnyka.
Plac gen. Waltera położony jest u zbiegu ulic Grzecznarowskiego i Dowkonta. W centrum placu ustawiony jest pomnik łucznika. W najbliższym czasie najprawdopodobniej zmieni swoją nazwę z powodu dekomunizacji nazw ulic i placów.
Plac Zgody położony na skrzyżowaniu ulic Wieniawskiego i Szymanowskiego znajdujących się w peryferyjnie położonej dzielnicy miasta Pruszakowie.
Plac 72 Pułku Piechoty: plac usytuowany w kwartale między ulicami Malczewskiego, Wernera, Koszarową i Warzywną. Zlokalizowane jest tam mauzoleum płk. Dionizego Czachowskiego.

Miejsca i zabytki

odrestaurowane staraniem SKRZR

Grodzisko Piotrówka: Powstało ok. X w. Siedziba kasztelana radomskiego. Na podgrodziu rozciągała się osada rzemieślniczo-handlowa. Grodzisko zostało częściowo odrestaurowane w 2004 staraniem Społecznego Komitetu Ratowania Zabytków Radomia.
Kościół św. Wacława: Najstarsza a jednocześnie najbardziej tajemnicza budowla Radomia. Opierając się na niezachowanym do dziś napisie na kamieniu znalezionym w nawie kościelnej datowano go na 1216 lub 1276. W XIX w. popadł w ruinę. Odrestaurowany w latach 1978-1986.
Kościół farny św. Jana Chrzciciela: Kościół ufundowany przez Kazimierza Wielkiego. Wybudowany w latach 1360-1370 w stylu gotyckim.
Kościół i klasztor oo. bernardynów: Zespół kościelny ufundowany w roku 1468 przez króla Kazimierza Jagiellończyka wspólnie ze starostą radomskim, Dominikiem z Kazanowa. Całkowicie wymurowany do roku 1507. W skład zespołu wchodzi kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej i klasztor z unikalną kuchnią klasztorną.
Zamek Królewski: Wzniesiony w latach 1360-1370 staraniem Kazimierza Wielkiego. Później kilkukrotnie przebudowywany. Zrujnowany podczas potopu szwedzkiego doczekał się tylko częściowej odbudowy. Zachowane elementy zamku obejmują parter i podziemia tzw. „Domu Wielkiego”. W ostatnich latach staraniem Społecznego Komitetu Ratowania Zabytków Radomia przeprowadzono na zamku badania archeologiczne oraz częściową rekonstrukcję przypór.
Mury miejskie: Budowane wraz z zamkiem od 1364 przez Kazimierza Wielkiego. Posiadały ponad trzydzieści baszt oraz trzy bramy. Do dziś zachowały się fragmenty jednej z nich (tzw. „iłżeckiej”) oraz fragment murów wtopiony w południowe skrzydło Kolegium oo. Pijarów.
Średniowieczna szkoła parafialna: Odkryta zupełnie przypadkiem w 2005 podczas prac badawczych w zespole zabudowy na placu farnym. Niepozorna kamienica, która jak sądzono jest bezwartościową ruderą okazał się kryć pod warstwą tynku stare gotyckie mury. Planowane są kompleksowe prace archeologiczne, które pozwolą m.in. ustalić czas wzniesienia budowli.
Kolegium oo. pijarów: Wznoszone etapami począwszy od 1736 wg projektu A. Solariego. W latach międzywojennych siedziba Okręgowej Dyrekcji Kolejowej. Obecnie muzeum.
Klasztor benedyktynek z kościołem św. Trójcy: Fundowany w 1613. Zasadniczą część budowli wzniósł w latach późniejszych Tylman z Gameren. Wielokrotnie niszczony i odbudowywany. Ostatni raz w 1920
Ratusz: Pierwotny, gotycki stał pośrodku rynku. Obiekt rozebrano w 1820. Nowy, neorenesansowy zbudowano wg projektu Henryka Marconiego w latach 1847-1848. W latach okupacji hitlerowskiej planowana była rozbiórka ratusza – na szczęście nie doszła do skutku.
Kościół ewangelicko-augsburski w Radomiu: Parafia ewangelicka powstała w 1826 roku na skutek napływu kolonistów ewangelickiego wyznania. W 1827 parafia odkupiła budynek teatru od Towarzystwa Dobroczynności. Po zakończonej przebudowie pierwsze nabożeństwo odprawiono 15 sierpnia 1828 roku. Parafia szybko się rozwijała. W 1893 odnotowano liczbę 5000 wiernych.
Dawny gmach komisji województwa sandomierskiego: Wybudowany w 1825-1827 jako siedziba władz utworzonego w 1816 województwa sandomierskiego ze stolicą w Radomiu. Klasycystyczny, monumentalny, zaprojektowany przez Antonio Corazziego po dziś dzień pełni rolę siedziby władz wojewódzkich.

Resursa Obywatelska: Wybudowana w 1852 wg projektu Ludwika Radziszewskiego. W latach 1918-1939 siedziba Teatru Rozmaitości. Po wojnie przebudowana na kino. Obecnie siedziba Centrum Sztuki 'Resursa'.
Rogatki: Murowane, klasycystyczne, wzniesione w XIX w. przy głównych traktach wylotowych. Zachowały się dwie – przy dawnym przedmieściu lubelskim oraz warszawskim.
Loża masońska: Wzniesiona w połowie XIX w. w stylu, klasycystycznym. Obecnie siedziba Prokuratury Okręgowej.

Stara elektrownia: Pierwsza elektrownia w tzw. „Kongresówce”, wzniesiona w 1903. Obecnie przebudowywana na Centrum Sztuki Współczesnej.
Stary Ogród: Utworzony w 1820 roku w układzie promienistym. Założenie ogrodowe, poważnie zdewastowane w trakcie I wojny światowej uległo dużym przekształceniom. Trwa renowacja kompleksu parkowego.
Cmentarz żydowski: założony w 1837 roku. Ostatni pochówek odbył się w 1951 roku.

Cmentarz rzymskokatolicki: założony w 1812 roku, znajduje się przy jednej z głównych ulic Radomia, Limanowskiego.

Pomniki i miejsca pamięci narodowej

Pomnik Czynu Legionów
Pomnik Jana z Czarnolasu
Pomnik Prymasa Kardynała Stefana Wyszyńskiego
Pomnik Jacka Malczewskiego
Pomnik Jana Pawła II
Pomnik Fryderyka Chopina
Pomnik Jana Kilińskiego
Pomnik Matki Polki
Pomnik Łucznika
Pomnik Mauzoleum Dionizego Czachowskiego
Pomnik WINu
Pomnik Radomskich Żydów

Zieleń miejska

Według publikacji z 2008 r. w obszarze miasta istnieją użytki ekologiczne o łącznej powierzchni 6,9 ha<ref>Strategia Rozwoju Miasta Radom na lata 2008-2020. Warszawa: WYG International, 2008-02. s. 69. (Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 371/2008 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 25 sierpnia 2008 r.).</ref>.

Gospodarka

W końcu stycznia 2011 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Radomiu obejmowała ok. 21,9 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 22,7% do aktywnych zawodowo<ref></ref>.

W Radomiu mieszczą się Fabryka Broni Łucznik, Zbyszko Company Sp. z o.o., Komandor S.A., Jadar, Techmatik oraz wiele inne innych zakładów produkcyjnych. Poza tym Radom jest również siedzibą wielu firm usługowych, takich jak np. MNI Telecom S.A., Biuro Podróży "Alfa Star", eSky.pl

W mieście jest kilka centrów i galerie handlowe (Galeria Słoneczna, Galeria Gama, Galeria Rosa, Galeria Stokrotka, Galeria Feniks, Centrum Handlowe M1, Centrum Handlowe Echo, Centrum Handlowe E. Leclerc, Street Mall „Vis a Vis”).

Ponadto Radom posiada 8 miejsc targowych<ref>Targowisko Korej, Targowisko Feniks, „Pasaż nad rzeczką”, „przy stadionie Radomiaka”, Targ-Borg (ul. Limanowskiego), Targ-Borg (ul. Nowogrodzka), „Merkury”, „Universal”, targowisko osiedlowe ul. Królowej Jadwigi.</ref>.

Demografia

<timeline>
ImageSize = width:700 height:220
PlotArea = left:70 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:230651
ScaleMajor = unit:year increment:25000 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
</timeline>

Edukacja

Radom jest w województwie mazowieckim największym po Warszawie ośrodkiem akademickim. W mieście znajduje się 10 szkół wyższych i 2 kolegia nauczycielskie.

Poza tym:

11 zespołów szkół ponadgimnazjalnych
13 liceów ogólnokształcących
3 szkoły artystyczne
22 gimnazja
30 szkół podstawowych

Kultura

, później kino „Przyjaźń”

W mieście działa Radomskie Towarzystwo Naukowe.

Kina

Centrum Filmowe Helios – 5 sal
Multikino – 6 sal (Galeria Słoneczna<ref>Na podstawie http://galeriasloneczna.pl/.</ref>)

Wcześniej działały jeszcze w Radomiu kina: Atlantic (wcześniej Bałtyk), Hel, Mega, Mewa, Odeon, Pokolenie, Przyjaźń i Walter. W planach jest budowa kolejnych dwóch multipleksów oraz uruchomienie po przerwie kina studyjnego.

Resursa Obywatelska – Klub Dobrego Filmu (pokazy specjalne)

Filharmonia

Radomska Orkiestra Kameralna

Teatry

Teatr Powszechny im. Jana Kochanowskiego
Teatr Poszukiwań w Ośrodku Kultury i Sztuki „Resursa Obywatelska” w Radomiu

Muzea

Muzeum im. Jacka Malczewskiego
Muzeum Wsi Radomskiej
Muzeum Sztuki Współczesnej
Muzeum Harcerstwa Ziemi Radomskiej
Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej "Elektrownia"
Galeria Dziedzictwa Kulturowego Miasta Radomia
Muzeum Diecezjalne

Domy Kultury

Miejski Ośrodek Kultury „Amfiteatr” w Radomiu ul. Parkowa 1
Młodzieżowy Dom Kultury im. Heleny Stadnickiej
Dom Kultury „Południe”
Dom Kultury „ Borki”
Dom Kultury „Idalin”

Lokalne środki przekazu

TVP Warszawa – oddział w Radomiu
Telewizja Dami (kanał dostępny w sieci kablowej Vectra oraz poprzez internet)
Praca Radom TVI – intenetowa telewizja Powiatowego Urzędu Pracy
TV Radom – prywatna internetowa telewizja o Radomiu

W Radomiu działają dwie sieci kablowe: Vectra oraz Korbank

Lokalne rozgłośnie radiowe:

Radio Rekord
Radio Plus Radom
Radio Eska Radom
Radio dla Ciebie
RMF Maaxxx Kielce/Radom

Gazety radomskie ukazujące się regularnie:

Anonse – Gazeta Bezpłatnych Ogłoszeń
Gazeta Wyborcza
Echo Dnia
Życie Radomskie
Nasze Miasto
7 Dni – tygodnik
Tygodnik Radomski
Mój Radom – Miejska Gazeta Internetowa
Teraz Radom – bezpłatny tygodnik
Panorama Radomska – bezpłatny tygodnik
Salt@Pepper – lifestyle’owy bezpłatny miesięcznik
OK!magazyn – pierwsze kolorowe czasopismo lifestyle, bezpłatny miesięcznik wydawany od 2008 roku
Oko na miasto – bezpłatny tygodnik
CoolturalnyRadom.pl – Radomskie Wiadomości Kulturalne w Internecie

Sport

Początkiem historii sportu radomskiego jest rok 1910, kiedy to po uzyskaniu oficjalnego pozwolenia od władz carskich powstało Radomskie Towarzystwo Sportowe. Posiadało ono pięć sekcji: piłki nożnej (pod nazwą „Kordian”), kolarską, tenisową, łyżwiarską i gimnastyczną („Sokół”).

Wspólnoty religijne

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i wspólnoty wyznaniowe:

Kościół Rzymskokatolicki – siedziba diecezji radomskiej, oraz 35 parafii, podzielonych na 5 dekanatów, to jest: Radom-Centrum, Radom-Wschód, Radom-Zachód, Radom-Północ, Radom-Południe.
Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny – parafia i cerkiew w Radomiu
Kościół Ewangelicko-Augsburski – parafia i kościół w Radomiu
Kościół Chrześcijan Baptystów – zbór w Radomiu
Wspólnota Kościołów Chrystusowych – zbór w Radomiu
Kościół Chrystusowy – zbór w Radomiu
Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej – zbór w Radomiu
Kościół Boży – zbór Jezusa Chrystusa w Radomiu
Wspólnota Chrześcijańska "Golgota" w Radomiu
Protestancki związek wyznaniowy
Kościół Adwentystów Dnia Siódmego – zbór w Radomiu
Świadkowie Jehowy – zbory w Radomiu

Ponadto w Radomiu mieszkają przedstawiciele następujących wyznań:

Kościół Starokatolicki Mariawitów – parafia w Wierzbicy
Kościół Polskokatolicki – parafia w Studziankach Pancernych
Lectorium Rosicrucianum
Ośrodek Misyjny (Karma Kagyu)
Radomska Grupa Medytacyjna buddyzmu Diamentowej Drogi

Administracja i polityka

Radom jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do swojej Rady Miejskiej w Radomiu 28 radnych. Organem wykonawczym jest prezydent miasta. Siedziba władz znajduje się przy ul. Jana Kilińskiego.

Radom jest członkiem Związku Miast Polskich.

Miasto jest także siedzibą starostwa powiatu radomskiego.

Pomimo utraty funkcji administracyjnej stolicy województwa w 1999 r., w Radomiu funkcjonuje wiele instytucji o regionalnym znaczeniu. Mieści się tu wojewódzki urząd skarbowy, wydział zamiejscowy wojewódzkiego sądu administracyjnego, sąd okręgowy wraz z prokuraturą okręgową, delegatura urzędu wojewódzkiego i urzędu marszałkowskiego. Ponadto ma tu siedzibę Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych i delegatura Instytutu Pamięci Narodowej.

Prezydenci Radomia

Przewodniczący rady miejskiej

Prezesi rady miejskiej okresu II RP:

1919-1927 – Maria Kelles-Krauz (PPS)
1927-1928 – Stanisław Kelles-Krauz (PPS, od 1928 senator RP)
- 1927 – wiceprezes Ludwik Brylant (Lista Nr 6, Związek Rzemieślników i Lokatorów Żydowskich, tzw. folkiści)
- 1927-1930 – wiceprezes Morduch Kotler (Lista Nr 6, Związek Rzemieślników i Lokatorów Żydowskich, tzw. folkiści)
1930-1934 – brak rady miejskiej decyzją Ministra Spraw Wewn. Felicjana Składkowskiego
1934-1939 – obradom rady przewodniczył prezydent miasta

Przewodniczący okresu III RP:

1991-1994 – Ryszard Fałek
1994-1997 – Jan Rejczak (od 1997 poseł RP)
1999-2002 – Zygmunt Jacek Nita (SLD)
2002-2006 – Tadeusz Derlatka (Radomianie Razem)
2006– Ryszard Fałek (PiS; od grudnia 2006 wiceprezydent miasta)
2006-2007 – Wojciech Skurkiewicz (PiS; od 2007 senator RP)
od 2007 – Dariusz Wójcik (PiS)

Sekretarze rady miejskiej

Sekretarze okresu II RP:

1919-1923 – Jechiel vel Hilary Frenkiel (Lista Nr 6, tzw. syjoniści)
1923-1927 – Ludwik Brylant (Lista Nr 3, Związek Rzemieślników i Lokatorów Żydowskich, tzw. folkiści)
1926-1927 – Abram Mojżesz Rottenberg (LIsta Nr 6, Zjednoczone Stronnictwa Żydowskie)
1927-1930 – Chaim Marek Finkielsztajn (Lista Nr 3, Poalej Syjon-Lewica)
1927-1930 – Lejzor Symcha Finkielsztajn (Lista Nr 13, Żydowski Zjednoczony Komitet Wyborczy)

Sekretarze okresu III RP:

2002-2006 – Włodzimierz Dłużewski
od 2006 – Rafał Czajkowski

Parlamentarzyści

Mieszkańcy wybierają posłów na Sejm z okręgu wyborczego nr 17.

Podział administracyjny

W Radomiu nie istnieje oficjalny podział na dzielnice. MZDIK pracuje nad nowym podziałem który am wejść w życie w lutym 2012<ref>Konsultacje społeczne na temat proponowanego podziału Radomia na osiedla.</ref>. Zwyczajowo miasto dzieli się na następujące dzielnice i osiedla:

{ width="100%"
width="20%" valign="top"

width="20%" valign="top"

width="20%" valign="top"
}

Transport

Kolejowy

Radom leży na skrzyżowaniu linii kolejowych prowadzących do Warszawy, Krakowa, Łodzi i Lublina. W mieście znajduje się dworzec kolejowy oraz 2 stacje: Radom Potkanów i Radom Wschodni.

Drogowy

Radom leży na skrzyżowaniu szlaków komunikacyjnych drogowych i kolejowych łączących wschód z zachodem i północ z południem.

Przez Radom biegną trzy drogi międzynarodowe i krajowe:

Gdańsk – Warszawa – Radom – Kielce – Kraków – Chyżne
Radom – Rzeszów – Barwinek
Piotrków Trybunalski – Radom – Lublin – Dorohusk

Z Radomia do innych miejscowości prowadzą trzy drogi wojewódzkie:

Radom – Kozienice
Radom – Potworów
Radom – Starachowice

Port lotniczy

W Radomiu znajduje się port lotniczy Radom-Sadków , które jest aktualnie wykorzystywane głównie przez wojsko. Raz na dwa lata na lotnisku Radom-Sadków odbywają się największe w Polsce międzynarodowe pokazy lotnicze Air Show. Drugie lotnisko, będące siedzibą aeroklubu radomskiego znajduje się w podradomskim Piastowie. System komunikacji lotniczej Radomia uzupełnia lądowisko przy Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym.

Komunikacja miejska

Obecnie w ramach regularnej komunikacji miejskiej po Radomiu i kilku okolicznych gminach kursują 24 linie autobusowe oznaczone cyfrowo. Codziennie w ramach komunikacji miejskiej na ulice wyjeżdża około 130 autobusów. Średnia częstotliwość wszystkich linii w szczycie wynosi 20 minut<ref>Na podstawie www.mzdik.pl.</ref>.
Organizatorem i regulatorem komunikacji miejskiej jest zakład budżetowy gminy – Miejski Zarząd Dróg i Komunikacji.
Komunikacja podmiejska obecnie jest obsługiwana przez wielu przewoźników prywatnych, a także spółki wykonujące przewozy w ramach sieci MZDiK.

Infrastruktura techniczna

Wodociągi:

Wg publikacji z 2008 r. w Radomiu do sieci wodociągowej podłączonych jest 98,46% ogółu mieszkań, a do sieci kanalizacji sanitarnej podłączonych jest 93,59% mieszkań<ref>Strategia Rozwoju Miasta Radom na lata 2008-2020. Warszawa: WYG International, 2008-02. s. 72. (Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 371/2008 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 25 sierpnia 2008 r.).</ref>.

Ciepłownictwo:

Wg danych z 2005 r. sieć ciepłownicza obejmuje swoim zasięgiem ponad 27 km² a to jest 24% powierzchni miasta<ref>Model organizacji usług ciepłowniczych dla Gminy Miasta Radom w latach 2005-2015. Katowice: Fundacja na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii, 2004-12.</ref>. Jednakże system ten pokrywa wszystkie najgęściej zaludnione obszary miasta. W Radomiu istnieją 2 źródła ciepła: Ciepłownia „Południe” (o mocy 203,5 MW) oraz Ciepłownia „Północ” (116,3 MW)<ref>Strategia Rozwoju Miasta Radom na lata 2008-2020. Warszawa: WYG International, 2008-02. s. 73. (Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 371/2008 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 25 sierpnia 2008 r.).</ref>.

Gospodarka odpadami:

Jeśli chodzi o odbiór odpadów komunalnych, Radom obsługiwany jest przez składowisko o łącznej powierzchni 20 ha, 93% składowanych odpadów stanowią odpady komunalne, pozostałe 7% odpady przemysłowe. Dodatkowo w sąsiedztwie wysypiska występuje kompostownia odpadów „zielonych” o powierzchni 3 ha<ref>Strategia Rozwoju Miasta Radom na lata 2008-2020. Warszawa: WYG International, 2008-02. s. 74. (Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 371/2008 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 25 sierpnia 2008 r.).</ref>.

Energia elektryczna:

Radom czerpie energie elektryczną z elektrowni Kozienice, skąd przesyłany jest do 2 stacji rozdzielczych w Kozienicach i Rożkach<ref>Strategia Rozwoju Miasta Radom na lata 2008-2020. Warszawa: WYG International, 2008-02. s. 77. (Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 371/2008 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 25 sierpnia 2008 r.).</ref>.

Obiekty nadawczo-transmisyjne:

Radom ''Komin CM Południe'' (Potkanów) – Radio Rekord; TV4
Radom ''Komin CM Północ'' (Komin Ciepłowni Miejskiej) – Radio Plus Radom
RON Radom Wacyn
maszt Radom ''Hotel Asystencki'' – Polskie Radio Euro – od lutego 2009 nadajnik wyłączony
Radom ''Iłża'' – Twoje Radio Iłża
Radom – Radio Eska (Radom)

Bezpieczeństwo

Mazowiecka Komenda Wojewódzka Policji w Radomiu
Crime Stoppers Radom
Delegatura ABW w Radomiu
Garnizon Radom

Honorowi obywatele Radomia

Antoni Czortek
Ignacy Daszyński
Mirosław Hermaszewski
Jan Paweł II
Maria Fołtyn
Piotr Klimuk
Leszek Kołakowski
Bolesław Limanowski
Edward Materski
Michaił Orłow
Kazimierz Paździor
Józef Piłsudski
Edward Śmigły-Rydz
Włodzimierz Sedlak
Tadeusz Sołtyk
Andrzej Wajda
Lech Wałęsa
Zygmunt Zimowski
Lech Kaczyński<ref>Informacja o podjęciu uchwały na stronach Życia Warszawy.</ref>

Współpraca międzynarodowa

Miasta i gminy partnerskie:

Bańska Bystrzyca
Dyneburg
Homel
Huzhou
Magdeburg
Oziory
Ploeszti
Samorząd Rejonu Wileńskiego<ref></ref>
- Stara Zagora
- Talavera de la Reina
- Taoyuan<ref></ref>
  - Tarnopol
  Zobacz też
  Linki zewnętrzne
  - Oficjalna strona miasta
  - Informator miejski
  - Wydarzenia Kulturalne w mieście i okolicach
  - BIP powiatu grodzkiego Radom
  Radom
  Radom
  Radom

Polska