Piła
Piła – samodzielne narzędzie lub część urządzenia w formie ząbkowanego ostrza służące do przerzynania materiałów takich jak drewno, kamień, metal i innych ciał stałych. Ostrze to wprawiane jest w ruch w zależności od rodzaju piły, np. za pomocą mięśni lub energii elektrycznej, parowej czy wodnej.
Piła jako podstawowe narzędzie znana była już w starożytności. bratankowi Dedala, który przypłacił to życiem; zginął z ręki zazdrosnego wuja.
Piła zwykle składa się z zębatego ostrza zwanego brzeszczotem napiętego w ramie lub zaopatrzonego w jeden lub dwa uchwyty służące do jego poruszania. Wyjątkiem są piły tarczowe, o kolistym kształcie, gdzie zęby umieszczone są na obwodzie tarczy. Kształt zębów piły ma różne formy w zależności od rodzaju materiału poddawanego obróbce (np. drewno mokre czy suche, twarde lub miękkie), kierunku cięcia (wzdłuż czy w poprzek włókien) jak i wymaganej precyzji cięcia.
Zęby piły mają kształt klinowaty, łukowaty (tzw. "wilcze zęby") czy kwadratowy (w piłach do kamienia). Brzeszczot piły wykonywany jest ze stali, a zęby piły stanowią jedną całość wraz z brzeszczotem. Zęby piły mogą być miejscowo hartowane w celu zmniejszenia ich tępienia. Są również wykonywane piły o zębach z nakładkami z twardszych materiałów np. z węglików spiekanych.
Technika obróbki
{align="right"
}
Piły w formie stalowej taśmy napiętej w ramie lub zaopatrzonej w uchwyty pracują ruchem posuwisto - zwrotnym wykorzystując jeden (pchanie lub ciągnięcie) lub obydwa cykle robocze. Przykładem piły wykorzystującej dwa cykle jest piła dwuręczna (popularnie zwana "moja-twoja") lub piły kabłąkowe - warunkiem jest dokładnie taka sama geometria zębów w obie strony.
Piły jednouchwytowe stosowane w kulturze zachodniej są tradycyjnie przystosowane do cięcia przez pchanie (pracujemy "od siebie"). Stwarza to pewną niedogodność, że przy słabym rozwiedzeniu piła może się klinować w materiale, a przez to brzeszczot może ulec zdeformowaniu. Praca piłą w ten sposób wymaga znacznych umiejętności manualnych.
W kulturze wschodniej natomiast piły ciągniemy (pracujemy "do siebie"), ostrze nawet jeśli stawia opór pozostaje proste. Precyzyjne cięcie taką piłą jest o wiele łatwiejsze nawet dla laika. Stąd tak wielka popularność np. "pił japońskich"
Podział pił
Ze względu na obrabiany materiał, zastosowanie, sposób napędu i wykonywany ruch roboczy wyróżnia się podstawowe rodzaje pił:
Piły ręczne
- piły ramowe:
- ramówka (klobzega) do przerzynania wzdłużnego kłody na deski i forniry – długość 120 – 150 cm;
- krawężnica do zgrubnego przerzynania wzdłużnego – dł. 76 – 86 cm, szer. 40 – 55 mm;
- czopnica – cięcie precyzyjne wzdłuż włókien – dł. 55 – 75 cm, szer. 35 – 40 mm;
- odsadnica – cięcie precyzyjne w poprzek włókien – dł. 48 – 56 cm, szer. 35 – 42 mm;
- krzywica – do wyrzynań krzywoliniowych – dł. 28 – 100 cm, szer. od 6 mm w górę;
- włosowa (włośnica, laubzega) do artystycznych, precyzyjnych wyrzynań w cienkich deseczkach, fornirach i sklejkach
- piły jednouchwytowe:
- płatnica (rozpłatnica, fuchszwanc) – cięcie precyzyjne wzdłuż włókien;
- grzbietnica – cięcie precyzyjne w poprzek włókien;
- otwornica (lochzega) - do wyrzynań krzywoliniowych;
- narżnica (zarzynaczka, gratzega) – do wpustów na zasuw – „jaskółczy ogon”;
- pasownica – z grzbietem, czasem z przestawnym ostrzem do pasowania styku krawędzi połączeń
- poprzeczne do drewna okrągłego i prętów:
- dwuręczna (dwuchwytowa);
- kabłąkowa;
- ogrodnicza.
Piły mechaniczne
- trak – do przerzynania wzdłużnego kłód na sortymenty drzewne:
- poziomy jednopiłowy;
- pionowy wielopiłowy;
- piła tarczowa (cyrkularka – z niem. Circularsäge, krajzega – z niem. Kreissäge) - ostrze w formie zębatego dysku mocowane w różny sposób na wale napędowym do cięcia podłużnego lub poprzecznego:
- stołowa – najbardziej popularny typ pilarki zwykle do cięcia podłużnego – tarcza piły wystaje ponad blat stołu roboczego;
- ukośnica – cięcie pod kątem – tarcza z napędem zawieszona na uchylnym ramieniu nad blatem roboczym;
- wahadłowa – tarcza z napędem zawieszona na uchylnym ramieniu nad blatem roboczym – do cięcia poprzecznego;
- ramieniowa – przesuwna tarcza z napędem zawieszona na ramieniu nad blatem roboczym – do cięcia poprzecznego;
- panelowa – zautomatyzowana, z systemem optymalizującym rozkrój płyt w dużych zakładach meblarskich;
- formatowa – pozioma, wyposażona w wózek boczny i tzw. podcinak (mała dodatkowa piła wykonująca przeciwrzaz) zapobiegający strzępieniu krawędzi płyty przez główne ostrze – w małych stolarniach do przerzynania w różnych kierunkach;
- formatyzerka – pionowa, z pił poruszającą się w pionie i poziomie (posuw ręczny lub mechaniczny) używana do rozkroju płyt;
- ręczna - mała pilarka, która oprócz tarczy składa się głownie z silnika i malutkiego "blatu", który tak jak w wyrzynarce dociskamy do przecinanej powierzchni a nie kładziemy na nim materiału tak jak ma to miejsce w przypadku piły stołowej;
- piła taśmowa – zębata taśma o obwodzie zamkniętym napięta między dwoma lub trzema kołami, z których jedno jest napędzane – do cięcia podłużnego, poprzecznego lub profilowego (po łuku, którego promień zależy od szerokości taśmy);
- pilarka łańcuchowa – jako narzędzie tnące wykorzystywany jest łańcuch podobny do rowerowego którego ogniwa zaopatrzone są w zęby o specyficznym kształcie zbliżonym do litery U (ostrzy się je pilnikiem okrągłym) - do przerzynania zgrubnego;
- wyrzynarka zaopatrzona w stosunkowo krótki brzeszczot mocowany w jednym punkcie poruszający się ruchem posuwisto-zwrotnym – do wyrzynania profili;
- pilarka szablasta posiada krótki, zbieżny brzeszczot łukowato wygięty (stąd nazwa piły) lub prosty mocowany w jednym punkcie, poruszający się ruchem posuwisto-zwrotnym – do przerzynania poprzecznego.
Urządzenie wykorzystujące piłę jako narzędzie robocze nazywane jest pilarką, a obsługującą ją osobę pilarzem.
Galeria
<gallery>
Plik:Circ saw.jpgRęczna pilarka tarczowa
Plik:Band saw (PSF).pngPilarka taśmowa - schemat
Plik:Reminis pjuklas 001.jpgPiła ramowa - odsadnica
Plik:Baumsäge.jpgPiła "moja-twoja"
Plik:Pily rozne 01.jpgPiły jednouchwytowe: A- płatnica, B- otwornica, C- grzbietnica
Plik:Pily rozne 03.jpgPiły specjalne: D- narżnica, E- włośnica
Plik:Pily pasownice.jpgPiłki pasownice
Plik:Astsäge&Schere&Seilzug.jpgPiła ogrodnicza
Plik:Beugelzaag hout.jpgPiła kabłąkowa
Plik:AvBlerck Säge 3.jpgTrak poziomy
Plik:Pila tarczowa RB.jpgPilarka stołowa - piła tarczowa
Plik:Miter saw.jpgPilarka ukosowa - piła tarczowa
Plik:Chainsaw.arp.750pix.jpgPiła łańcuchowa w akcji
Plik:Osteotome3.jpgPiła chirurgiczna
Plik:Zingzaag.jpgPiła jako instrument
Plik:Heilsbronn Münster - Hochaltar 03.jpgApostoł Szymon z piłą
</gallery>
Ciekawostki
- Niewielkie piły o specjalnej budowie stosuje się również w medycynie. Na przykład w chirurgii do przecinania kości podczas operacji, a także do przecinania lekkich opatrunków żywicznych usztywniających złamane kończyny. Piła do opatrunków zaopatrzona w małą tarczę posiada zabezpieczenie uniemozliwiajace przeciecie materiałów miękkich, np. skóry pacjenta. Osiągnięte jest to przez niewielkie ruchy oscylacyjne okrągłej tarczy. Nie wykonuje ona pełnego obrotu, a jedynie niewielkie, ale szybkie ruchy tam i z powrotem.
- Piła jest też atrybutem np. św. Szymona, gdyż przy pomocy tego narzędzia wykonywano również egzekucje.
- Piły długie jedno lub dwuchwytowe umiejętnie wyginane i wprawiane w wibracje za pomocą smyczka awansowały do rangi instrumentu muzycznego. Początek XX w. obfitował w wirtuozów tego „egzotycznego” instrumentu. Powstawały też konstrukcje pił koncertowych przeznaczonych tylko do muzykowania.
Linki zewnętrzne
- Historia piły (niem.)
- Sposoby ostrzenia pił (ang.)
- Piły przemysłowe (porady)