Opole

Opole (niem. Oppeln, śl-niem. Uppeln, cz. Opolí, śl. Uopole<ref>Zapis według alfabetu śląskiego Steuera.</ref>) – miasto na prawach powiatu w południowo-zachodniej Polsce, na Nizinie Śląskiej, nad rzeką Odrą.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 125 710 mieszkańców<ref name="Ludność2010-06"></ref>.

Od 1950 r. stolica województwa opolskiego<ref></ref>. Główny ośrodek gospodarczy, naukowy, kulturalny i administracyjny województwa. Siedziba władz ziemskiego powiatu opolskiego. Jedna z historycznych stolic Górnego Śląska i jedno z najstarszych jego miast.

Położenie

Opole jest położone w Pradolinie Wrocławskiej, a wschodnie części miasta na Równinie Opolskiej.

Przez Opole przepływa rzeka Odra, która rozdziela się w centrum miasta na główny nurt oraz starorzecze – Młynówkę. Lokalne rzeki: Czarnka, Malina, Olszanka i Swornica, a także 2 kanały: Kanał Wiński oraz kanał ulgi dla Odry. Wysokość najwyższego punktu – 183,1 m n.p.m. (wzgórze przy ulicy Stara Droga, ok. 3 km od granicy z Winowem w Gminie Prószków).

Toponimia

Nazwa miasta Opole pochodzi od nazwy jednej z najstarszych jednostek terytorialnych Słowian w środkowej Europie – tzw. „opola”<ref>http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/560 Filip Sulimierski, Władysław Walewski, „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego”, Warszawa 1880–1902</ref>. Były one tworzone jeszcze w czasach przedpaństwowych, od połowy I tysiąclecia n.e. Termin ten określał nazwę lokalnego terytorium na którym mieszkała wspólnota sąsiedzka wspólnie broniąca się przed wrogiem. „O-pole” oznaczało społeczność sąsiedzko-lokalną zamieszkującą wokół pasa pól uprawnych i pastwisk stanowiących podstawę ich bytu<ref>Praca zbiorowa "Kultura Polski średniowiecznej X-XIII w.", PIW, Warszawa 1985</ref>. Organizacja opolna przetrwała do późnego średniowiecza. Opola były podokręgami kasztelanii i stanowiły najniższą jednostką administracyjno-podatkową w Polsce średniowiecznej. Bulla z 1136 roku wymienia wśród miejscowości należących do arcybiskupa w okolicach Żnina ludną wieś o nazwie Opole<ref>I. Zakrzewski, Franciszek Piekosiński, „Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski” t. I-V, Poznań-Kraków 1877-1908</ref>. W Polsce oprócz miasta Opole od tej nazwy wywodzą się także takie nazwy własne miejscowości jak miasto Opole Lubelskie w woj. lubelskim, wieś Opole w woj. lubelskim, wieś Opole Świerczyna w województwie mazowieckim, wsie Stare Opole i Nowe Opole w województwie mazowieckim, wieś Opole w woj. łódzkim, region pod nazwą Opole na Ukrainie oraz inne nazwy geograficzne.

Historia

Średniowiecze

845 – druga wzmianka o grodzie w Geografie Bawarskim.
990 – Opole zostaje przyłączone do Polski<ref name="Historia miasta Opola"></ref>.
1039 – najazd księcia czeskiego Brzetysława I na Śląsk – Opole na 11 lat pod panowaniem czeskim.
1050 – Kazimierz I Odnowiciel odzyskuje Śląsk z Opolem.
1138 – na mocy testamentu Bolesława Krzywoustego Śląsk zostaje przyznany jako dziedziczna dzielnica najstarszemu synowi księcia, Władysławowi II, który dał początek linii Piastów śląskich.
1179 – Śląsk podzielony zostaje na trzy dzielnice, m.in. wyodrębnione zostaje księstwo opolskie, którego pierwszym władcą zostaje książę Jarosław opolski.
1211-1230 – w Opolu rządy sprawuje Kazimierz I opolski, który jako pierwszy tytułuje się księciem opolskim.
przed 1217 – lokacja miasta.
1220 – Kazimierz I opolski rozpoczyna budowę zamku książęcego na Ostrówku (zakończona w 1289 roku przez Bolka I).
1234 – założenie klasztoru o.o. franciszkanów.
1241 – I najazd mongolski na Polskę, oblężenie Opola i spalenie podgrodzia za rządów Mieszka II Otyłego.
1281 – po śmierci księcia Władysława następuje podział księstwa opolskiego na mniejsze dzielnice. Opole dostaje się we władanie Bolka I (1281-1313).
1289-1291 – synowie Władysława opolskiego, władający w poszczególnych częściach Górnego Śląska zostają lennikami Wacława II Czeskiego.
1295 – zbudowany zostaje klasztor dominikanów ("na górce").
1352 – wzniesiony zostaje opolski ratusz.
1395 – oblężenie Opola przez wojska króla Władysława Jagiełły, jako odpowiedź na antypolskie intrygi ks. Władysława Opolczyka. Władzę w Opolu obejmuje Bolko IV oraz Bernard.

XV-XVII wiek

1474 – oblężenie Opola przez wojska polskiego króla Kazimierza Jagiellończyka, za poparcie udzielone przez ks. Mikołaja I królowi węgierskiemu Maciejowi Korwinowi.
1526 – Opole i Śląsk wchodzi w skład państwa – Monarchii Habsburgów
1532 – umiera Jan II Dobry, ostatni książę opolski z dynastii Piastów.
1532-1552 – tytułem zastawu miasto dostaje się we władanie Jerzego Hohenzollerna.
1552-1556 – królowa węgierska Izabela Zapolya (córka króla polskiego Zygmunta Starego i Bony) zostaje nową władczynią Opola, jako lenniczka cesarza Ferdynanda Habsburga.
1600 – wielka powódź, Odra przenosi swój nurt na zachodni brzeg Pasieki.
1615 – pożar zniszczył dużą część miasta.
1632 – zdobycie Opola przez oddziały saskie i szwedzkie. Okupacja trwała dwa lata i kosztowała miasto blisko 10 tys. florenów.
1645 – Opole wraz z całym księstwem opolsko-raciborskim przechodzi, tytułem zastawu, we władanie polskiej dynastii Wazów.
1655 – Król Polski Jan II Kazimierz wraz z całym dworem przybywa do Opola, chroniąc się przed najazdem szwedzkim na Rzeczpospolitą. Z Opola wyruszył 18 grudnia 1655 po dotarciu wieści o przełomowym zwycięstwie pod Krosnem (7 grudnia 1655 r.), król wyruszył przez Śląsk, Lubowlę (27 grudnia), Biecz, Nowy Żmigród, Duklę i 3 stycznia 1656 przybył do Krosna.
1666 – po spłaceniu sum zastawnych Habsburgowie przejmują ponownie Opole i księstwo opolsko-raciborskie.

XVIII-XIX wiek

1741 – do Opola wkroczyły wojska pruskie. Po pokoju wrocławskim w lipcu 1742 r., kończącym I wojnę śląską, miasto wraz ze Śląskiem znalazło się w granicach Prus.
1756-1763 – w czasie wojny siedmioletniej miasto zdobywali dwukrotnie Austriacy (1757, 1762) i Rosjanie (1761). Pokój w Hubertsburgu pozostawił Opole pod panowaniem pruskim, kolejna zmiana przynależności państwowej Opola i Górnego Śląska.
1800 – założenie drukarni polskiej.
na początku XIX wieku w Opolu nadal dominował język polski<ref>Dorota Borowicz: "Mapy narodowościowe Górnego Śląska od połowy XIX wieku do II Wojny Światowej". Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 36. ISBN 83-229-2569-7</ref>.
1807 – podczas wojen napoleońskich wkraczają do miasta sprzymierzeńcy Francuzów – Bawarczycy, a później załoga francuska (opuściła Opole w lipcu 1808 r.).
1818 – Opole zostaje stolicą rejencji opolskiej, jednostki administracyjnej, obejmującej cały pruski Górny Śląsk. W mieście powstaje urząd rejencji (Regierungsbezirk Oppeln), jeden z czterech w prowincji śląskiej<ref>Rejencja opolska</ref>.
1824 – powstanie pierwszej biblioteki publicznej.
1827 – oświetlenie po raz pierwszy ulic Opola 17 latarniami.
1828 – zaczęła ukazywać się urzędowa gazeta miejska "Stadtblatt fur Oppeln", przemianowana później na "Oppelner Stadtblatt".
1843 – do Opola dotarła pierwsza na Śląsku linia kolejowa z Wrocławia.
1849-1850 – ks. Bernard Bogedain wydaje polskojęzyczną "Gazetę miejską dla Górnego Śląska".
1862 – zbudowana zostaje gazownia miejska, dzięki której Opole zostaje niebawem oświetlone przez 140 gazowych latarni ulicznych.
1864 – ukazuje się najstarszy periodyk niemiecki w Opolu, początkowo jako "Wochenblatt fur Stadt und Land", od 1890 r. jako dziennik "Oppelner Zeitung".
1881 – od września – Jan Kasprowicz uczęszczał przez jeden semestr do gimnazjum w Opolu. Wielokrotnie odwiedzał też polską gospodę "Harenda" w Czarnowąsach.
1890 – Bronisław Koraszewski rozpoczyna wydawanie "Gazety Opolskiej" (wychodziła do 1922 r.)
1897 – otwarty zostaje "Bank ludowy", polska placówka spółdzielcza.
1899 – Zakrzów zostaje przyłączony w granice miejskie Opola. Opole zostaje siedzibą odrębnego powiatu miejskiego.

lata 1901-1944

1909 – oddany zostaje do użytku dworzec kolejowy Opole-Wschód.
1910 – Wyspa Bolko zostaje zakupiona na potrzeby miasta.
1911
- przed głównym gmachem poczty staje pomnik Otto von Bismarcka.
- Franciszek Ksawery Kurpierz rozpoczyna wydawanie gazety "Nowiny", od 1922 r. ukazującej się jako "Nowiny Codzienne".
1913 – zostaje otwarty port rzeczny w Zakrzowie.
1918 – początek tzw. rewolucji listopadowej; po manifestacji na Rynku utworzona zostaje rada garnizonowa i rada robotnicza (przekształcona później w Radę Ludową). Obok nich powstały też polskie rady ludowe, nie uznane przez Centralną Radę Ludową we Wrocławiu
1920 – do Opola, w związku z przygotowaniami do plebiscytu górnośląskiego, przybywa Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa w składzie: gen. Henri Le Rond (przewodniczący), płk Harold Percival i gen. gen. Andreo de Marinis. Wielka manifestacja ludności polskiej na Zaodrzu, zakończona starciem z bojówkami niemieckimi.
1920-1922 – w budynku "Banku Rolników" przy dzisiejszej ul. Książąt Opolskich działał Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej
1921 – Plebiscyt na Górnym Śląsku – w Opolu za przyłączeniem do Polski głosuje 1098 osób, za pozostaniem w Niemczech – 20 816; wśród głosujących było 25% tzw. emigrantów plebiscytowych (ściągniętych na tereny plebiscytowe w celu podniesienia końcowego rezultatu<ref>Dorota Borowicz, Mapy narodowościowe Górnego Śląska od połowy XIX wieku do II wojny światowej, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 39. ISBN 83-229-2569-7</ref>; wniosek o prawo głosu dla emigrantów złożyła Polska, ale w praktyce znaczna większość z nich głosowała na Niemcy). Wybuch III powstania śląskiego; w Opolu powstańcza grupa destrukcyjna Wawelberga wysadza mosty kolejowe. Po decyzji Rady Ambasadorów i podziale obszaru plebiscytowego Opole pozostaje w granicach Rzeszy Niemieckiej.
1922 – powrót niemieckiej administracji i garnizonu wojskowego. Opole zostaje siedzibą władz rejencji i zarazem prowincji górnośląskiej (do 1938 r.)
w latach 1923-1933 obowiązki landrata pełni Michael Graf von Matuschka – ostatni nienazistowski starosta Opola, oskarżony później o udział w zamachu na Hitlera.
1928 – zburzenie Zamku Piastowskiego na Pasiece; pozostaje tylko wieża.
28 kwietnia 1929 – do Opola po raz pierwszy przyjechał polski teatr (Teatr Polski z Katowic) - w sali ratusza wystawił operę Stanisława Moniuszki Halka. Po przedstawieniu aktorzy zostali bestialsko pobici przez niemiecką bojówkę<ref>Edmund Osmańczyk: Wisła i Kraków to Rodło. Nasza Księgarnia Warszawa 1985 ISBN 83-10-08675-X</ref><ref>"...napad na artystów Teatru Polskiego z Katowic w Opolu 28 kwietnia 1929, kiedy to grupy narodowych socjalistów i konserwatywnego Stahlhelmu zaatakowały i dotkliwie pobiły, po odbytym przedstawieniu, zmierzających na dworzec artystów polskich." [w:] Dorota Simonides, Jan Zaremba. Śląskie miscellanea: literatura-folklor. 2006. str. 82</ref><ref>Helena Lehr, Edmund Osmańczyk: Polacy spod znaku Rodła. MON 1972</ref><ref>Tablica pamiątkowa na budynku: W Sali Teatralnej opolskiego Ratusza 28 kwietnia 1929r. Teatr Polski w Katowicach wystawił operę St. Moniuszki "Halka". Po przedstawieniu na ul. Krakowskiej, przed dworcem i w tunelu dworcowym nacjonalistyczne bojówki niemieckie zmasakrowały aktorów opery i baletu z Katowic przy milczącej aprobacie policji. Tablicę tę odsłonięto w Międzynarodowym Dniu Teatru w kwietniu 1967 roku. Towarzystwo Przyjaciół Opola</ref><ref>2170Teatr Polski z Katowic był pierwszym zawodowym teatrem z Polski, który pojawił się w niemieckim wówczas Oppeln2171</ref>.
1931 – do Opola przeniesiony zostaje z Bytomia Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej, zlokalizowany w budynku przy dzisiejszej ul. Konsularnej.
1936 – w obszar Opola włączone zostają Szczepanowice i Półwieś.
1938 – w czasie nocy kryształowej zostaje spalona przez bojówki hitlerowskie Nowa Synagoga przy Hafenstrasse (dzisiejszej ul. Piastowskiej). Zniszczono także 13 żydowskich sklepów, a ich rodziny pobito, po czym nałożono na nich karne kontrybucje. Rozpoczęła się emigracja ludności żydowskiej z miasta (głównie do Stanów Zjednoczonych.
1939 – Opole staje się miejscem koncentracji sił 10 Armii Niemieckiej i kwatery jej dowództwa. Aresztowanie aktywistów Związku Polaków w Niemczech. Transporty aresztowanych Polaków z Dworca Głównego do obozów koncentracyjnych Buchenwald i Ravensbrück.
1939-1945 – w czasie II wojny światowej w Opolu funkcjonują obozy pracy przymusowej i oddziały robocze jeńców wojennych. Liczba mieszkańców wzrasta do ok. 60 tysięcy wskutek napływu migrujących ludzi z bombardowanych rejonów III Rzeszy.
1944 – Opole ogłoszone zostaje miastem-twierdzą (Festung Oppeln) w związku z krytyczną sytuacją Wehrmachtu na froncie wschodnim i przygotowań do obrony na linii Odry. Dowódcą twierdzy zostaje hrabia von Pfeil.

lata 1945 – 1988

1945
- 17 stycznia – komunikaty nadawane w opolskim radiu nakazują ewakuację kobiet, dzieci i chorych.
- 20 stycznia – nakaz ewakuacji dla wszystkich mieszkańców. Z dzisiejszego placu Kopernika autobusami odwożono ich na dworzec w Groszowicach, skąd pociągami uciekali w kierunku Kłodzka. Pieszo ewakuowano w tym samym kierunku więźniów oraz robotników przymusowych z 26 istniejących obozów pracy. W ciągu czterech dni miasto opuściło 58 tys. osób.
- 21/22 stycznia – generał von Pfeil, wobec niemożności utrzymania Opola, popełnia samobójstwo. Dowództwo nad załogą Festung Oppeln, liczącą jedynie 10 tys. obrońców (w tym oddział polskich granatowych policjantów, wycofujących się z Generalnego Gubernatorstwa) przejmuje generał Fritz Gräser. Anuluje on rozkaz obrony miasta do ostatniego żołnierza i nakazuje wycofać się zza Odrę, na nową linię obrony<ref></ref>.
- 24 stycznia – zdobycie prawobrzeżnego Opola przez oddziały 1 Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej, połączone z masowymi gwałtami i mordami, głównie na terenach dzisiejszych przedmieść (w prawobrzeżnej części miasta pozostało zaledwie 300-600 mieszkańców)<ref></ref>.
- Lewobrzeżna część Opola zostaje obszarem umocnionym pod dowództwem mjra Matthiasa Wensauera. Niemcom udaje się utrzymać tę pozycję do marca.
- Radziecka komendantura wojenna przekazuje władzę polskiej administracji. Do Opola przybywają pierwsze transporty przymusowych polskich wysiedleńców zza Buga<ref>Kresowiacy. Mija 60 lat od ich przyjazdu do Opola, gazeta.pl/opole, [dostęp 08.06.2009]</ref>, udział Kresowian w rewitalizacji miasta. Rozpoczyna działalność Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika. Opole po raz kolejny zmienia przynależność państwową razem z zachodnim Śląskiem. Po 610 latach przynależności do państw Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego i postcesarskich, ponownie zostaje włączone w granice państwa polskiego.
15 września 1946 – Dożynki Śląskie w Opolu z udziałem prezydenta Bolesława Bieruta, wicepremiera i ministra Ziem Odzyskanych Władysława Gomułki oraz wojewody śląsko-dąbrowskiego Aleksandra Zawadzkiego. Z całego kraju przybywa ok. 300 tysięcy delegatów.
1947 – Otwarcie Miejskiej Biblioteki Publicznej. Powołanie Komitetu Badań Prehistorycznych (w maju 1955 przekształconego w Opolskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk).
9 maja 1948 – w Opolu otwarto Gimnazjum i Liceum Repolonizacyjne.
1949
- Przekazanie do użytku odremontowanego budynku teatru przy ul. 24 Marca (obecnie ul. Mozarta). Przy dużej scenie PTZO powstaje Teatr lalek.
- Odbudowa dawnego Szpitala św. Wojciecha przy pl. Czerwonej Armii (obecnie pl. Kopernika).
1950 – Powstaje województwo opolskie.
1952
- Powołanie do życia Opolskiej Orkiestry Symfonicznej (we wrześniu 1972 r. przemianowana na Filharmonię Opolską im. Józefa Elsnera) i Zespołu Pieśni i Tańca "Opole".
- 1 stycznia – ukazał się pierwszy numer Trybuny Opolskiej – wówczas organ PZPR.
- 18 czerwca – otwarto ekspozyturę Polskiego Radia w Opolu
- 22 lipca – otwarto Wojewódzki Dom Kultury
26 lipca 1953 – zmarł w Opolu wybitny pisarz i redaktor – autor pracy "Na Śląsku Opolskim", Stanisław Wasylewski.
1 października 1954 – inauguracja roku akademickiego w przeniesionej z Wrocławia do Opola Wyższej Szkole Pedagogicznej.
16 sierpnia 1955 – utworzono Związek Literatów Polskich Oddział opolski, na czele którego stanął Rafał Urban z Głogówka.
1956 – Rozpoczyna pracę Rozgłośnia Polskiego Radia w Opolu.
1960 – Zorganizowana zostaje I Wiosna Opolska – Festiwal Artystyczny Ziem Zachodnich i Północnych.
1961
- Kolonia Gosławicka zostaje włączona w granice Opola.
- 26 maja – do Opola przybył pierwszy pociąg elektryczny.

1963
- Zorganizowany zostaje I Krajowy Festiwal Piosenki Polskiej.
- 2 maja – otwarto krytą pływalnię.
1964 – Rozpoczyna działalność Muzeum Martyrologii Jeńców Wojennych w Łambinowicach, z siedzibą dyrekcji w Opolu.
1968
- marzec – studenci opolskiej WSP zorganizowali akcję ulotkową na terenie miasta oraz jednodniowy strajk w proteście przeciw represjom jakie dotnęły krakowskie i warszawskie środowisko akademickie. W odwecie, powołana przez władze partyjne komisja usunęła z opolskiej uczelni kilkudziesięciu studentów i pracowników. Ze stanowiska rektora został także usunięty broniący studentów – prof. Maurycy Horn.
- 20 lipca, podczas uroczystej sesji wojewódzkiej i miejskiej rady narodowej, dokonano otwarcia nowej hali widowiskowo-sportowej – popularnego "Okrąglaka".
1970
- ukazał się pierwszy numer miesięcznika kulturalnego "Opole", redaktorem pisma był Edward Pochroń.
- 23 września – w Opolu-Bierkowicach otwarto Muzeum Wsi Opolskiej.
- 14 listopada – powołano Opolskie Towarzystwo Kulturalno-Oświatowe.
1971 – Bracia Kowalczykowie podłożyli ładunek wybuchowy w auli Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu. Zniszczeniu uległa aula WSP oraz magazyny biblioteczne.
1975
- styczeń – otwarcie Teatru im. Jana Kochanowskiego.
- 10-20 maja – I Opolskie Konfrontacje Teatralne – Klasyka Polska.
1976
27 maja – na zebraniu przedstawicieli Opolskiej Spółdzielni Mieszkaniowej Przyszłość podjęto uchwałę powołującą Osiedle im. Związku Walki Młodych. Rozpoczyna się budowa największego opolskiego osiedla mieszkaniowego.
23 września – zmarł bp ordynariusz opolski Franciszek Jop – nowym biskupem został Alfons Nossol
1980
- strajki ostrzegawcze opolskich załóg pracowniczych, m.in. w FSD w Nysie, Elektrowni "Opole", Zakładach Koksowniczych w Zdzieszowicach.
- 29 września – spotkanie I sekretarza KW PZPR Józefa Masnego z działaczami MKZ NSZZ "Solidarność".
1981
- czerwiec – powstało Opolskie Towarzystwo Jazzowe na czele z Tadeuszem Pabisiakiem.
- 15 czerwca – W opolskim amfiteatrze zorganizowane zostaje spotkanie przewodniczącego NSZZ "Solidarność" Lecha Wałęsy z mieszkańcami Opolszczyzny.
- listopad/grudzień w opolskich uczelniach WSP i WSI wybucha strajk studentów związanych z NZS oraz pracowników działaczy "Solidarności". Trwający ponad 20 dni strajk akademików był najdłuższą tego typu akcją protestacyjną przeprowadzoną w 1981 na Opolszczyźnie.

od 1989 r. do dzisiaj

1990 – Ukazuje się pierwszy numer "Gazety Opolskiej", której redaktorem naczelnym zostaje Edward Pochroń
1992 – W Opolu otwarty zostaje Wicekonsulat RFN.
1997
- 6 maja – w budynku przy ul. Słowackiego otwarte zostaje Centrum Rehabilitacji dla Dzieci z Porażeniem Mózgowym.
- 10 lipca – Opole oraz wiele miast i wsi Opolszczyzny dotyka katastrofalna, tragiczna w skutkach powódź.
- 1 sierpnia – rozpoczyna działalność Wojewódzkie Centrum Medyczne w nowych obiektach przy al. Witosa.
- W opolskiej katedrze zamontowane zostają 4,5-tonowe drzwi, wyrzeźbione w brązie przez opolskiego artystę Adolfa Panitza.
1998
- 11 stycznia – w obronie zachowania Opolskiego na mapie administracyjnej Polski z inicjatywy lokalnych elit samorządowych utworzony zostaje Obywatelski Komitet Obrony Opolszczyzny (OKOOP).
- 11 marca – kilka tysięcy Opolan manifestuje pod pomnikiem Bojownikom o Polskość Śląska Opolskiego przeciwko rządowym planom likwidacji województwa opolskiego oraz włączenia go do województwa śląskiego.
- 16 maja – uroczystość przekazania Opolu Flagi Honorowej, przyznanej przez Radę Europy za wkład w działanie na rzecz integracji europejskiej.
- 18 lipca – Sejm podejmuje uchwałę o nowym podziale administracyjnym Polski na 16 województw, z opolskim włącznie, które powiększone zostaje o Olesno i miejscowości wchodzące w skład powiatu oleskiego.
1999
- 17 lutego – w laboratorium kryminalistycznym KWP w Opolu uruchomiono jedna z najnowocześniejszych w kraju pracownię badań genetycznych.
- Na Targach "Investcity'99" w Poznaniu Opole zdobywa główne nagrody w dwóch (i jedynych) targowych konkursach: na najlepiej przygotowany udział w targach oraz najlepiej zaaranżowane stoisko.
- Radni Sejmiku Wojewódzkiego wybrali herb ostatniego księcia piastowskiego Jana Dobrego na herb województwa opolskiego.
2000
- Opole uhonorowane zostaje Plakietą Honorową Rady Europy, przyznaną przez Parlament Europejski za aktywność w podejmowaniu międzynarodowych kontaktów i propagowanie idei nowoczesnej Europy.
- Po popowodziowym remoncie otwarty zostaje zabytkowy "Dom lodowy", czyli budynek PTTK przy stawku na ul. Barlickiego.
- W rankingu miast o największym potencjale rozwojowym opracowanym przez Centrum Badań Regionalnych w Warszawie Opole trafia do ścisłej czołówce miast, plasując się za Sopotem, Poznaniem oraz Krakowem.
2004 – papież Jan Paweł II odebrał w Watykanie doktorat honoris causa Uniwersytetu Opolskiego.
2007
- w Opolu powstała Podstrefa Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.
- czerwiec – Opole w rankingu miesięcznika "Forbes" zajęło dziewiąte miejsce w kategorii miast najatrakcyjniejszych dla biznesu i trzecie wśród miast najatrakcyjniejszych dla kapitału zagranicznego.
- Opole zdobyło pierwsze miejsce pod względem pozyskanych środków europejskich w przeliczeniu na jednego mieszkańca w rankingu samorządowym opublikowanym 13.07. przez "Rzeczpospolitą".

Demografia

Wykres liczby ludności Opola na przestrzeni ostatnich 5 stuleci

<timeline>
ImageSize = width:630 height:300
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:135000
ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
PlotData=
</timeline>

Największą populację Opole odnotowało w 1994 r. – wg danych GUS 130 624 mieszkańców<ref>GUS Bank Danych Regionalnych, faktyczne miejsce zamieszkania, stan na 31.XII.1994</ref>.

Turystyka

Zabytki

Bazylika katedralna Podwyższenia Krzyża Św. – gotycka świątynia z XV wieku, z dwiema wieżami z 1899 r. o wysokości 73 metrów; stoi w miejscu, w którym ok. 1005 r. Bolesław Chrobry wzniósł drewniany kościół; w podziemiach groby Piastów Śląskich.
Kościół Świętej Trójcy – halowy kościół z 1309 r., przebudowany w XVIII i XX wieku, z barokowym wnętrzem; w podziemiach znajdują się groby Piastów Śląskich.
Kościół Matki Boskiej Bolesnej i św. Wojciecha – najstarsza opolska świątynia (z X wieku), według legendy wzniesiona w miejscu żarliwych kazań św. Wojciecha; w 1739 r. przebudowana w stylu barokowym, w 1875 r. dobudowano wieżę; z racji umiejscowienia nazywany kościołem na górce.
Kościół św. Sebastiana – wybudowany w 1696 r. jako wotum dziękczynne po wygaśnięciu w 1680 r. epidemii dżumy, w miejscu ówczesnej karczmy, w której zmarła pierwsza ofiara zarazy.
Kościół św. Aleksego – wzniesiony po 1421 r. z fundacji Jana Kropidły, przebudowany w 1691 r. w barokowym stylu.
Kościół św. Piotra i Pawła
Wieża Piastowska – zbudowana ok. 1300 r. jedyna pozostałość po rozebranym w latach 30. XX wieku Zamku Piastowskim; na wysokości 42 metrów znajduje się taras widokowy.
Wieża Zamku Górnego – pochodząca z końca XIV wieku pozostałość po spalonym w 1615 r. zamku; przebudowana w 1844 r., obecnie włączona do zabudowań pobliskiej szkoły.
Ratusz – wzniesiony w 1864 i przebudowany w 1936 roku (po zawaleniu się wieży) na wzór florenckiego pałacu Vecchio.
neogotycka wieża ciśnień – wybudowana w 1896 r., przy obecnej ul. Oleskiej
Stara Synagoga przy ul. Szpitalnej, powstała w 1842 r., obecnie siedziba TVP Opole.
gmach Poczty Polskiej
gmach Urzędu Wojewódzkiego
gmach Dworca Głównego
pozostałości murów obronnych

Miejsca i atrakcje turystyczne

Rynek Starego Miasta
ul. Krakowska
Plac Daszyńskiego z fontanną i pomnikiem opolskiej Ceres
Plac Wolności
Pomnik Bojownikom o Wolność Śląska Opolskiego z 1970 (autor: Jan Borowczak)
zabudowa Starego Miasta
Most Groszowy (tzw. Zielony)
Ogród zoologiczny – jedyne w Polsce uchatki kalifornijskie i jeden z dwóch ogrodów polskich, gdzie są eksponowane goryle
Aleja Gwiazd Festiwalu Polskiej Piosenki
Wieża Piastowska
Amfiteatr
Opolska Wenecja
Cmentarz przy ul. Wrocławskiej w Opolu
Cmentarz żydowski w Opolu

Kościoły i związki wyznaniowe

Od 1972 roku Opole jest stolicą diecezji opolskiej – znajduje się tu kościół katedralny pw. Św. Krzyża (bazylika mniejsza), a także 16 parafii rzymskokatolickich

Parafie rzymskokatolickie

Dekanat Opole:

Bazylika katedralna Podwyższenia Krzyża Świętego
Kościół św. Sebastiana (parafia katedralna)
Kościół św. Aleksego (parafia katedralna)
Kościół Świętej Trójcy – oo. franciszkanie (parafia katedralna)
Kościół Matki Boskiej Bolesnej i św. Wojciecha ("na górce")
Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa – oo. jezuici
Kościół św. Piotra i Pawła
Kościół św. Jadwigi Śląskiej – seminaryjno-akademicki (parafia św. Apostołów Piotra i Pawła)
Kościół Przemienienia Pańskiego – os. AK (d.ZWM)
Kościół Chrystusa Króla Wszechświata – osiedle Metalchem
Kościół św. Karola Boromeusza – os. Chabrów
Kościół Wniebowzięcia NMP – Gosławice
Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej – Groszowice
Kościół Matki Boskiej Królowej Polski – Grotowice (parafia Metalchem)
Kościół Matki Boskiej Nieustającej Pomocy – Nowa Wieś Królewska
Kościół Matki Boskiej Fatimskiej – Grudzice
Kościół św. Jacka – Kolonia Gosławicka
Kościół św. Jadwigi Śląskiej – Malina

Dekanat Opole-Szczepanowice:

Kościoły protestanckie

Parafia Ewangelicko-Augsburska w Opolu – Wyspa Pasieka
zbór Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego
zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów
zbór Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan
zbór Kościoła Zielonoświątkowego "Ostoja" – Szczepanowice

Buddyzm

Świadkowie Jehowy

Świadkowie Jehowy z dwoma Salami Królestwa<ref>Sale Królestwa Świadków Jehowy</ref>

Edukacja

W mieście działa 31 przedszkoli (w tym 2 integracyjne i 1 specjalne), 21 szkół podstawowych (1 specjalna, 1 z oddziałami integracyjnymi, 1 katolicka), 11 gimnazjów (w tym 1 z oddziałami integracyjnymi, 1 specjalne i 1 Katolickie). Poza placówkami publicznymi działa również kilka zespołów szkół społecznych i niepublicznych.

Szkoły ponadgimnazjalne

I Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika
II Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Marii Konopnickiej
III Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Marii Curie-Skłodowskiej
IV Liceum Ogólnokształcące – ZS Technicznych i Ogólnokształcących im. Kazimierza Gzowskiego
V Liceum Ogólnokształcące – ZS im. Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego
VI Liceum Ogólnokształcące im. gen. Leopolda Okulickiego
Publiczne Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Dwujęzycznymi przy Regionalnym Centrum Kształcenia Języków Obcych w Opolu
Zespół Państwowych Placówek Kształcenia Plastycznego im. Jana Cybisa
ZS im. Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego
ZS Budowlanych im. Papieża Jana Pawła II
ZS Ekonomicznych im. Generała Stefana Roweckiego "Grota"
ZS Elektrycznych im. Tadeusza Kościuszki
ZS Mechanicznych
ZS Zawodowych im. Stanisława Staszica
ZS Zawodowych nr 4 im. Bronisława Koraszewskiego
Zespół Szkół Specjalnych
Społeczne Językowe Liceum Ogólnokształcące im. Alberta Einsteina W.S.E.R.O.

Łącznie w Opolu funkcjonuje 7 liceów ogólnokształcących, 8 liceów profilowanych, 7 techników, 5 zasadniczych szkół zawodowych, a także Liceum Plastyczne oraz Ogólnokształcąca Szkoła Sztuk Pięknych. Ponadto funkcjonuje kilkanaście szkół ponadgimnazjalnych dla osób dorosłych.

Szkoły wyższe

Publiczne

Politechnika Opolska
Uniwersytet Opolski
Państwowa Medyczna Wyższa Szkoła Zawodowa
Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych

Prywatne

Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Opolu
Szkoła Wyższa im. Bogdana Jańskiego
Wyższa Szkoła Bankowa we Wrocławiu Wydział Ekonomiczny w Opolu
Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi – Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny w Opolu

Kultura i sztuka

Cykliczne imprezy

Krajowy Festiwal Piosenki Polskiej
Międzynarodowy Festiwal Perkusyjny
Ulica Kultury
Opolskie Konfrontacje Teatralne "Klasyka Polska"
Opolski Festiwal Teatru Lalek
Czas Europy, czas teatru – festiwal młodych teatrów ulicznych
Opolska Jesień Literacka
Ogólnopolski Festiwal Filmów Niezależnych OPOLSKIE LAMY
Międzynarodowe Dni Młodej Dramaturgii ODRAMA (w Teatrze im. J. Kochanowskiego od 2005 roku)
Opolska Noc Kabaretowa
Dni Opola
Międzynarodowa Wystawa Psów
Międzynarodowa Wystawa Kotów
Opolskie Targi Budownictwa "Mój Dom"
Opolskie Targi Książek Naukowych
Międzynarodowe Targi Motoryzacyjne
Wyścigi 1/4 mili w Porcie Lotniczym Opole-Kamień Śląski
Jarmark Franciszkański
Jarmark Świętego Wojciecha (odbywa się w Święta Wielkanocne)
Jarmark Bożonarodzeniowy, organizowany przez młodzieżówkę Mniejszości Niemieckiej
Jazz Rock Meeting
Międzynarodowy Plener Rzeźbiarski (we współpracy z włoskim miastem Carrara)
Silesia Superior Attack
Opolskie Dni Tybetu

Teatry i filharmonia

Muzea i galerie

Muzeum Śląska Opolskiego
Muzeum Diecezjalne
Muzeum Wsi Opolskiej
Muzeum Polskiej Piosenki (w fazie organizacji)
Centralne Muzeum Jeńców Wojennych
Galeria Sztuki Współczesnej
Galeria im. Jana Cybisa
Galeria Autor
Galeria Studzienna
Galeria Aneks

Kina

Centrum Filmowe Helios
Klub Dobrego Filmu "Studio"
Uniwersytecki Klub Filmowy

Inne instytucje kultury i sztuki

Miejski Ośrodek Kultury
Młodzieżowy Dom Kultury
Krakowski Salon Poezji w Opolu
Klub Literacki Suterena
Klub Nadwórnian (prezes Adam Karcher) – skupiający dawnych mieszkańców (i ich potomków) kresowego miasta Nadwórna
Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Emanuela Smołki w Opolu

Media lokalne

Telewizja:
- TVP Opole
- TVO Telewizja Opolska

Stacje regionalne i lokalne:
- Polskie Radio Opole
- Radio Eska Opole
- Radio Planeta
- Radio Plus Opole
- Radio Roxy
- Radio Sygnały (emisja internetowa)
- Radio TOK FM
- Radio Złote Przeboje 92,8 FM
- Radio Złote Przeboje 104,1 FM
- RMF Maxxx Opole
- Studenckie Studio Radiowe Emiter (emisja internetowa)

Prasa:

Transport

Drogi i mosty

W odległości ok. 15 km od centrum miasta biegnie autostrada A4. Przez Opole i Obwodnicę Północną przebiegają drogi krajowe:

: ul. Krapkowicka – Prószkowska – Wróblewskiego – Wojska Polskiego – Hallera – Domańskiego – Partyzancka – Powstańców Warszawskich – Oleska
: ul. Częstochowska – Powstańców Warszawskich
: ul. Strzelecka – Powstańców Warszawskich

Ponadto w mieście mają swój początek i bieg drogi wojewódzkie:

: Prudnik – Prószków – (ul. Prószkowska – Niemodlińska – Wrocławska) – Wrzoski
: Krapkowice – (ul. Oświęcimska – Popiełuszki – Marka z Imielnicy – Reymonta – Ozimska – Częstochowska) (do skrzyżowania z obwodnicą)
: Prądy – Chróścina – ul. Niemodlińska (do skrzyżowania z ul. Hallera)
: (pl. Konstytucji 3 Maja – ul. Budowlanych – Sobieskiego) – Dobrzeń Wielki – Namysłów
: ul. Partyzancka (od skrzyżowania z obwodnicą) – Sławice – Skorogoszcz

Opole dzieli Mała Panew, Swornica, Prószkowski Potok ale przede wszystkim Odra rozbita dodatkowo na Młynówkę, kanał ulgi oraz kanał Wiński. Sytuacja taka wymusza rozbudowany system mostów zapewniający miastu dobrą komunikację. W obrębie miasta znajdują się m.in. 4 mosty drogowe nad Odrą, 4 nad kanałem ulgi, 3 nad Młynówką.

Komunikacja zbiorowa i transport

Autobusy miejskie

Pierwsze autobusy zaczęły kursować po ulicach Opola w latach 20. XX wieku. Zaraz po II wojnie transportem zajmował się PKS, w 1953 roku powstał Miejski Zakład Komunikacyjny, który obecnie obsługuje 16 linii dziennych i 1 nocną; część tras posiada wariantowe zakończenia, 5 linii wybiega poza strefę miejską. MZK dysponuje ponad dziewięćdziesięcioma wozami, z czego przewozy pasażerskie obsługuje każdego dnia ponad 70 autobusów.

Autobusy podmiejskie i dalekobieżne

Przy ul. 1 Maja funkcjonuje Dworzec Autobusowy, skąd odjeżdżają wozy Opolskiego PKS-u, innych przewoźników PKSu, a także prywatnych firm. Opole ma bezpośrednie połączenia z takimi miastami, jak: Białystok, Bielsko-Biała, Bytom, Częstochowa, Gliwice, Jelenia Góra, Karpacz, Katowice, Kielce, Kraków, Lubliniec, Łódź, Nowy Sącz, Piła, Słupsk, Warszawa, Wrocław, Zakopane, Zielona Góra. Z Dworca odchodzą również autokary za granicę, m.in. do Niemiec i Holandii.

Kolej

Początki kolei żelaznych w Opolu sięgają I połowy XIX wieku. 28 maja 1843 uruchomiono 2-torową 37,4 km linię kolejową do pobliskiego Brzegu<ref></ref>.

W Opolu znajduje się obecnie 6 działających pasażerskich stacji kolejowych:

Z Opola wychodzą

zelektryfikowane linie kolejowe do:
- Wrocławia przez Brzeg (linia kolejowa nr 132)
- Kędzierzyna-Koźla (linia kolejowa nr 136)
- Tarnowskich Gór przez Fosowskie (linia kolejowa nr 144) i dalej do Lublińca i Częstochowy.
- Wrocławia przez Jelcz-Laskowice (linia kolejowa nr 277)
- Gliwic przez Strzelce Opolskie
niezelektryfikowane linie kolejowe do: Nysy i Kluczborka przez Jełowę (6,1 km fragment linii kolejowej nr 301 Jełowa-Mańczok jest nieczynny).

Opole posiada bezpośrednie połączenia kolejowe z takimi polskimi miastami, jak: Białystok, Bielsko-Biała, Częstochowa, Ełk, Gdynia, Gliwice, Jelcz-Laskowice, Jelenia Góra, Katowice, Kielce, Koluszki, Kołobrzeg, Koszalin, Kraków, Legnica, Leszno, Lublin, Lubliniec, Olsztyn, Poznań, Racibórz, Rzeszów, Radom, Rybnik, Słupsk, Suwałki, Szczecin, Świnoujście, Tarnów, Ustka, Wałbrzych, Warszawa, Wrocław, Zabrze, Zakopane, Zamość, Zielona Góra.
Ponadto z Opola odjeżdżają pociągi do Niemiec (Hamburg, Berlin) i Czech ( Bohumin, Jesenik, Ostruzna).
Funkcjonują także lokalne połączenia: Brzeg, Głuchołazy, Kędzierzyn-Koźle, Kluczbork, Namysłów, Nysa, Strzelce Opolskie, Zawadzkie.

Transport lotniczy

Najbliższe porty lotnicze znajdują się we Wrocławiu oraz Katowicach. Planowane było uruchomienie regularnych rejsów z regionalnego portu Opole-Kamień Śląski (ok. 24 km od centrum miasta).

Podział administracyjny

Opole jako całość nie jest podzielone na dzielnice i osiedla – w użytku funkcjonują zwyczajowe nazwy poszczególnych części miasta. 18 października 2009 r. odbyły się pierwsze wybory do pilotażowo utworzonych rad dzielnic: Gosławic, Grudzic, Nowej Wsi Królewskiej oraz Zakrzowa. Przed 1899 rokiem Opole obejmowało obecne Śródmieście, Wyspę Pasiekę oraz część Zaodrza. Przed II wojną światową do miasta włączono Zakrzów, Półwieś i Szczepanowice. W latach 50. Nową Wieś Królewską z Wyspą Bolko, w latach 60. Groszowice i Kolonię Gosławicką, a w połowie lat 70. Bierkowice, Gosławice, Grotowice, Grudzice, Malinę, Wójtową Wieś i Wróblin.

Dzielnice Opola:

Bierkowice,
Gosławice,
Groszowice,
Grotowice,
Grudzice,
Kolonia Gosławicka,
Malina,
Nowa Wieś Królewska,
Półwieś,
Szczepanowice,
Śródmieście,
Wójtowa Wieś,
Wróblin,
Wyspa Bolko,
Wyspa Pasieka,
Zakrzów,
Zaodrze

Osiedla Opola:

Armii Krajowej (ZWM)
Bolko,
Chabrów,
Dambonia,
Festival Park,
Kolorowe,
Książęce,
Malinka,
Medyk,
Metalchem,
Przylesie,
Słoneczne

Osiedla w budowie:

Arcadia Park (przerwano)
Atrium Malinka,
Sady,
Zachodnie

Gospodarka

Od 1857 roku rozwijał się w Opolu przemysł cementowy. Na przestrzeni lat funkcjonowało aż 9 fabryk cementu:

Odra – ul. Budowlanych
Groszowice
Bolko – Nowa Wieś Królewska
Piast (Opole-Miasto)
Grundmann
Pringsheim
Giesel
Wróblin
Silesia – ul. Kępska

W latach powojennych działały pierwsze cztery, natomiast obecnie tylko "Odra".

Handel

Opole jest centrum finansowym, biznesu i handlu. Ma tutaj swoją siedzibę Business Centre Club. W Opolu obecnie istnieje kilka centrów oraz galerii handlowych.

Istniejące:

Centrum Handlowe Karolinka
Real – pierwsze w Opolu centrum handlowe
Galeria Ozimska – galeria wybudowana w miejscu fabryki mebli,
Galeria Opolanin
Galeria Piastowska – dawne kino Odra,
Galeria Ziemowit – kiedyś dom towarowy,
Solaris Center – wybudowana w miejscu szkieletu niedokończonej galerii Copernicus Center.

Tuż za granicami administracyjnymi Opola, na terenie wsi Zawada, przy ul. Powstańców Warszawskich, znajduje się Park Handlowy Turawa.

Sport

Obiekty sportowe

sztuczne kryte lodowisko Toropol
stadion lekkoatletyczny Gwardia
stadion żużlowy Kolejarza
stadion Odry Opole
basen (pl. Róż)
kryta pływalna Akwarium (ul. Ozimska)
hala widowiskowo-sportowa ''Okrąglak''
hala widowiskowo-sportowa Gwardia
hipodrom Ostrogi (Opole – Bierkowice)

Kluby i zespoły

Piłka nożna
- Odra Opole
- LKS Groszmal
- LZS Grudzice
- Puks Rodło Opole
- Tempo Opole
- Wiking Opole
- UKS Zryw Opole
- Sparta Opole
Sporty zimowe
- UKŁF "Piast" Opole – łyżwiarstwo figurowe
- UIKŁF "Piruette" Opole – łyżwiarstwo figurowe i łyżwiarstwo synchroniczne (formacja "Desire Dance")
- MUKS Orlik Opole – hokej na lodzie
Kolarstwo
- LKS Ziemia Opolska
- Opolski Klub Rowerowy
Sporty walki
- Lutadores Opole – MMA
- Sagat Gym Opole – Muay Thai
- Opolski Klub Karate Kyokushin – Karate Kyokushin
Inne
- OTK Opole – kajakarstwo
- AZS Opole – koszykówka
- AZS Opole – siatkówka
- Budowlani Opole – podnoszenie ciężarów
- CPPA Opole – capoeira
- Gwardia Opole – piłka ręczna, judo, MMA
- Kolejarz Opole – żużel
- Versus Opole – futsal
- Vetrim Opole – strzelectwo sportowe
- Międzyszkolny Klub Sportowy "Zryw" Opole – pływanie
- UKS Trolik Opole – unihokej
- UKS MOS OPOLE – siatkówka
- UKS MOS OPOLE – kajakarstwo

Osoby związane z Opolem

Duchowni

Antoni Adamiuk- opolski biskup pomocniczy w latach 1970-1989
Leo Baeck – rabin, teolog, najwybitniejszy przedstawiciel judaizmu liberalnego XX wieku (zm. 1956)
Andrzej Czaja – biskup, ordynariusz diecezji opolskiej od 2009 roku
Konstanty Damrot – ksiądz, działacz górnośląski (zm. 1895)
Sebastian Jasiński – profesor dr habilitowany, biblista
Franciszek Jop – biskup, ordynariusz diecezji opolskiej w latach 1972-1977
Bolesław Kominek – kardynał, administrator Apostolski Opolszczyzny po 1945 roku
Gerard Kusz – opolski biskup pomocniczy w latach 1985-1992; obecnie biskup pomocniczy gliwicki
Alfons Nossol – arcybiskup, ordynariusz diecezji opolskiej w latach 1977-2009
Jan Wieczorek – opolski biskup pomocniczy w latach 1981-1992; obecnie ordynariusz gliwicki

Artyści, poeci

Zofia Badura – poetka, urodzona w Opolu
Michał Bajor – piosenkarz, debiutował w Opolu
Anna Brzezińska – pisarka fantasy, urodzona w Opolu
Jan Fethke – reżyser filmowy, scenarzysta, pisarz esperanto, urodzony w Opolu
Walter Geisler – śpiewak operowy (tenor)
Edyta Górniak – piosenkarka
Max Glauer – słynny fotografik
Elisabeth Grabowski – pisarka
Jerzy Grotowski – twórca Teatru 13 Rzędów
Alfons Hayduk – autor i nauczyciel
Celina Hellerowa – pedagog opolskiej Szkoły Muzycznej, muzykolog
Arkadiusz Janiczek – aktor, urodzony w Opolu
Jan Kasprowicz – poeta Młodej Polski
Ryszard Kotys – aktor, występował na scenie opolskiego Teatru im. Jana Kochanowskiego w Opolu
Paweł Kukiz – absolwent opolskiej Szkoły Muzycznej, mieszka w podopolskim Łosiowie
Friedrich Wilhelm Kuhnert – malarz, autor i ilustrator (zwierząt)
Szymon Bar Jona Madelka – kompozytor
Meszuge – pisarz, urodzony w Opolu
Georg Nehrlich – malarz i grafik
Janusz Onufrowicz – aktor, urodzony w Opolu
Mariola Ordak Kaczorowska – aktorka opolskiego Teatru Lalki i Aktora
Krzysztof Pieczyński – aktor, urodzony w Opolu
Bolesław Polnar – opolski grafik i malarz
Tomasz Różycki – poeta
Ruth Seydewitz – pisarka i dziennikarka
Jerzy Turek – aktor, występował na scenie Teatru Ziemi Opolskiej
Hugo Ulrich – kompozytor, urodzony w Opolu
Jacek Zejdler – aktor, odtwórca tytułowej roli w serialu „Stawiam na Tolka Banana”
członkowie zespołu TSA
członkowie zespołu Paprika Korps
bracia Minkiewicz – tworcy serii komiksów o Wilq superbohaterze

Sportowcy

Joachim Halupczok
Bernhard Kempa – piłkarz ręczny i trener, dwukrotny mistrz świata i 11-krotny mistrz Niemiec, urodzony w Opolu
Konrad Kornek
Józef Kloze
Miroslav Klose
Józef Młynarczyk
Antoni Piechniczek
Aleksander Polaczek – reprezentant Niemiec w hokeju na lodzie, urodzony w Opolu
Jerzy Szczakiel
Roman Wójcicki
Eryk Wyra

Politycy i działacze

Andrzej Diakonow
Edwin von Drenkmann – prawnik, syndyk królewski (koronny) i prezes sądu w Berlinie
Danuta Jazłowiecka – urzędniczka samorządowa, posłanka na Sejm i do Parlamentu Europejskiego
Hans Adolf von Moltke – poseł na Sejm, dyplomata i ambasador
Karol Musioł – twórca Festiwalu Polskiej Piosenki, wieloletni burmistrz Opola
Edmund Osmańczyk
Jürgen Peters – działacz IG Metall
Dorota Simonides
Grzegorz Schetyna
Joachim Zeller – samorządowiec, od 2009 poseł do Parlamentu Europejskiego

Naukowcy

Peter Badura – prawnik urodzony w Opolu
Hans-Busso von Busse – architekt, nauczyciel akademicki, urodzony w Opolu
Robert Garbe – pionier pruskiej konstrukcji lokomotyw, urodzony w Opolu
Maurycy Horn – rektor WSP
Teodor Kałuża
Eckart Klein – prawnik, dziekan na uniwersytecie w Poczdamie, urodzony w Opolu
Carl Mainka – geofizyk i sejsmolog, wykładowca uniwersytetów w Strasburgu i Getyndze. Budowniczy stacji sejsmicznej w Raciborzu, którą wyposażył w aparaturę własnej konstrukcji, oraz pierwszej w Europie sieci obserwatoriów sejsmicznych działającej na Górnym Śląsku, urodzony w Opolu
Friedrich Münzer – filolog (rozwinął prozopografię), urodzony w Opolu
Emin Pasza – (wł. Eduard Schnitzer) lekarz, podróżnik, badacz Afryki, urodzony w Opolu
Jürgen Roloff – teolog ewangelicki, urodzony w Opolu
Emil Friedrich Julius Sommer – filolog, germanista, urodzony w Opolu
Stanisław Urbańczyk
Max Wiener – filozof, teolog i rabin, urodzony w Opolu

Książęta

książę Władysław Opolczyk – fundator klasztoru na Jasnej Górze
książę Jan II Dobry – jego pomnik stoi przed budynkiem Uniwersytetu Opolskiego przy ul. Oleskiej

Dowódcy i żołnierze

Kaspar Colonna – oficer urodzony w Opolu
Henri Le Rond – francuski generał, przewodniczący Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej, kawaler Virtuti Militari tablica poświęcona pamięci gen. Le Ronda znajduje się na pl. Wolności
Hans-Joachim Schulz-Merkel – oficer urodzony w Opolu
Józef Szmechta (1900-1942) – komendant śląskiego okręgu Armii Krajowej<ref>Ryszard Hajduk, "Nieznana karta tajnego frontu", MON, W-wa 1985, ISBN 83-11-07208-6</ref>

Inne postacie związane z Opolem

Jan Adamek – powstaniec śląski i bibliotekarz
Zbyszko Bednorz
Antoni Czubiński
Zygmunt Gorgolewski – architekt
Jerzy Gurawski
Józef Kachel – harcmistrz
Johann Kuben – malarz fresków, matematyk
Rochus Misch – radiotelegrafista Hitlera, członek Leibstandarte-SS Adolf Hitler
Diana Rudnik – dziennikarka i prezenterka TVP Info
Stanisław Wasylewski – literat

Polska