Operacja polska NKWD

Operacja polska NKWD – antypolska akcja NKWD wynikająca z rozkazu 00485, z dnia 11 sierpnia 1937 r. podpisanego przez ówczesnego szefa NKWD Nikołaja Jeżowa, przeprowadzona w latach 1937 i 1938. Według dokumentów NKWD skazano 139 835 osób, z tego zamordowano bezpośrednio 111 091 Polaków – obywateli ZSRR, a 28 744 skazano na pobyt w obozach koncentracyjnych struktury GUŁAG-u. Wyroki były wykonywane natychmiast. Masowo deportowano Polaków zamieszkujących USRR i BSRR m.in. do Kazachstanu, na Syberię, w rejony Charkowa i Dniepropietrowska, łączna liczba deportowanych Polaków wyniosła ponad 100 tysięcy.

Przebieg

Polska operacja NKWD była jedną z zaplanowanych ludobójczych operacji NKWD przeprowadzonych w czasie Wielkiego terroru, którego ofiarą padło w latach 1936–1938 co najmniej 8 milionów ludzi<ref>Robert Conquest Great Terror (1968), wydanie uzupełnione: The Great Terror: A Reassessment (1990) ISBN 0-19-505580-2; wydanie polskie: Wielki Terror (1997), ISBN 83-902063-9-0</ref>. Była to jednocześnie największa liczebnie operacja NKWD dotycząca zbiorowo (w formie oficjalnej) członków konkretnej narodowości, w tym wypadku polskiej. Akcja objęła wszystkich Polaków, bez względu na przynależność klasowo-społeczną, decydowało pochodzenie. Wśród zamordowanych i deportowanych ze względu na narodowość polską byli:

Miejsca zbrodni w granicach współczesnych państw

Białoruś

Wiele z pomordowanych osób narodowości polskiej spoczęło w zbiorowych mogiłach w Kuropatach na peryferiach stolicy Białorusi – Mińska.

Ukraina

Ofiary tej operacji stanowią prawdopodobnie znaczną część osób pochowanych przed rokiem 1939 w Bykowni pod Kijowem. Po inwazji na Polskę dołączyli do nich także polscy oficerowie.

Zasięg operacji był tak powszechny, że np. w Berdyczowie do czerwca 1938 aresztowano do 60% zamieszkujących miasto Polaków. Ważną jej częścią był także mord w Winnicy, gdzie oprócz Ukraińców mordowano także Polaków. Mord w polskiej dzielnicy Płoskirowa, Greczanach, znamy dzięki świadectwie Zofii Pawłowskiej<ref>Wspomnienia Zofii Pawłowskiej</ref>.

Azja Środkowa i Syberia

Masowe deportacje bardzo często miały charakter świadomego ludobójstwa. Ofiary pozostawiano samym sobie w miejscach pozbawionych jakiejkolwiek możliwości wyżywienia. Osoby, którym udało się przetrwać założyły sporą liczbę miejscowości, np. Tajynszę oraz Żanaszar, potomkami tych osób jest znaczna część Polaków w Kazachstanie.

Jak obliczył historyk Uniwersytetu Harvarda, profesor Terry Martin, w czasie Wielkiej Czystki Polak mieszkający w ZSRR miał 31 razy większą szansę być rozstrzelanym, niż wynosiła średnia dla innych grup narodowościowych w tym okresie. Polaków w tym okresie zabijano tylko dlatego, że byli Polakami, tak samo jak Żydów w okresie późniejszego Holokaustu. Ocenia się, że we wszystkich operacjach w czasie Wielkiej Czystki zginęło nie mniej niż 200 tysięcy Polaków. Jest to dziesięć razy więcej niż w operacji katyńskiej. Zamordowana została czwarta część Polaków mieszkających w tym czasie w ZSRR.

Upamiętnienie

14 lipca 2009 Sejm RP przyjął uchwałę o upamiętnieniu 150 tysięcy Polaków zamordowanych przez NKWD w latach 1937–1939 w ramach tzw. operacji polskiej w czasie Wielkiego Terroru. Sejm wyraził wdzięczność działaczom rosyjskiego stowarzyszenia Memoriał oraz tym historykom rosyjskim i ukraińskim, którzy podtrzymują pamięć o dokonanym przez NKWD ludobójstwie<ref>UCHWAŁA Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lipca 2009 r. upamiętniająca ofiary zbrodni dokonanych w latach 1937–1939 na Polakach zamieszkałych w ZSRR. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej oddaje cześć pamięci 150 tysięcy Polaków zamordowanych przez NKWD w latach 1937–1939 w ramach tzw. operacji polskiej w czasie „Wielkiego Terroru". Sejm wyraża wdzięczność działaczom rosyjskiego stowarzyszenia „Memoriał" oraz tym historykom rosyjskim i ukraińskim, którzy podtrzymują pamięć o ludobójstwie dokonanym na naszych niewinnych rodakach. Oficjalny tekst uchwały na stronie Sejmu RP.</ref>.

Zobacz też

Źródła, bibliografia, literatura

Linki zewnętrzne


Polnische Aktion
Genocide of Poles in the Soviet Union (1937–1938)