Nowy Dwór Mazowiecki


Nowy Dwór Mazowiecki – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie nowodworskim, położone przy ujściu Narwi do Wisły. Położony jest 34 km od centrum Warszawy.

Ośrodek przemysłowy i usługowy, także dla pobliskich terenów letniskowych.

Położenie

Według danych z roku 2002<ref name=autonazwa1></ref> Nowy Dwór Mazowiecki ma obszar 28 km², w tym:

Według danych z 1 stycznia 2010 powierzchnia miasta wynosi 28,21 km²<ref></ref>. Miasto stanowi 4,09% powierzchni powiatu.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.

Części miasta: Osiedle Młodych, Śródmieście, Modlin-Twierdza, Nowodworzanka, Stary Modlin (Głasica), Okunin, Kępa Nowodworska.

Miasto (gmina) graniczy z 5 innymi gminami. Sąsiednie gminy: Czosnów, Jabłonna, Pomiechówek, Wieliszew, Zakroczym.

Demografia

Dane statystyczne GUS<ref></ref> z 30 czerwca 2010:
!Opis 2Ogółem 2Kobiety 2Mężczyźni

jednostka osób % osób % osób %
-
populacja 27 774 100,0 14 503 52,0 13 271 48,0
-
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²) 2 988,0 2 514,1 2 473,9
}

<timeline>
ImageSize = width:500 height:220
PlotArea = left:70 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:28000
ScaleMajor = unit:year increment:4000 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
</timeline>

Historia

Pierwsze ślady bytności ludzi pochodzą z epoki neolitu (4 – 2 tys. lat p.n.e.)<ref>W czasie wykopalisk w XIX wieku znaleziono 8 szkieletów ludzkich z okresu neolitu.</ref>, natomiast pierwsze ślady osadnictwa pochodzą z około 1,7 tys. lat p.n.e.<ref>Wyniki wykopalisk w 1962.</ref>. Podczas pogłębiania rzeki Narew w 1980 znaleziono także fragmenty łodzi z I w n.e., grot włóczni z XV wieku oraz głownię mieczową z XVII wieku.

Za założyciela późniejszego miasta uważa się księcia Konrada I Mazowieckiego (około 1233), a pierwsza wzmianka pochodzi z 1294, jako o własności wojewody mazowieckiego Jana herbu Nałęcz. Miasto wymieniane jest w dokumentach pod różnymi nazwami: Nowidwor circa fluvium Narew (Nowy Dwór Nad Rzeką Narew) (1355), Nova Curia (Nowy Dwór)<ref>Nazwa może nawiązywać do curii książąt mazowieckich w Zakroczymiu.</ref>, Nova Aula, później także Novidwor, Nouidwor czy Nowodwor. 29 czerwca 1374 książę Ziemowit III Mazowiecki nadał osadzie prawa miejskie chełmińskie oraz oddaje je na własność Abrahamowi, Dobrogostowi i Niemierzy, synom Tomisława<ref>Tomisław najprawdopodobniej był synem wojewody Jana herbu Nałęcz.</ref>, wraz z przywilejem na połów ryb w Narwi i Wiśle oraz pobieranie cła na rzece Narwi. W 1421 nastąpił podział majątku pomiędzy synami Niemierzy – Abraham osiada w Wielkopolsce koło Wolsztyna, Dobrogost zostaje i przybiera nazwisko Nowodworski.

W 1544 nastąpiło odnowienie praw miejskich przez króla Zygmunta Starego<ref>„Odnowienie dwóch dokumentów dziedzicom w Nowym Dworze Danym".</ref>, w XVII wieku miał miejsce upadek miasta w wyniku licznych powodzi, zaraz, grabieży i wojen – 30 września 1655 w bitwie pod Nowym Dworem<ref>Właściwie bitwa na terenie dzisiejszego Stanisławowa, Modlina i Nowego Modlina.</ref> wojska szwedzkie w czasie potopu szwedzkiego rozgromiły tu mazowieckie pospolite ruszenie. Po potopie szwedzkim miasto podupadło do rangi wsi, którą pozostało aż do końca XVIII wieku.

20 czerwca 1782 folwark Nowy Dwór otrzymał ponownie prawa miejskie od księcia Stanisława Poniatowskiego. 21 października 1792 odbyła się konsekracja kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Michała Archanioła, fundacji księcia Stanisława. W 1794 Nowy Dwór odkupił hrabia Gutakowski. Po III rozbiorze Polski Nowy Dwór znajduje się w zaborze pruskim, a po kongresie wiedeńskim w zaborze rosyjskim.


W 1807 rozpoczęła się, z rozkazu Napoleona Bonaparte, budowa Twierdzy Modlin, od 1810 budowana była już nie jako magazyn żywności, ale obóz warowny. Nadzór nad budową objął, w miejsce generała Prospera de Chasseloup-Laubat, Jean Mallet de Granville (w 1811 w pracy przy budowie zatrudnionych jest 19 000 ludzi). Od 5 lutego 1813 do 1 grudnia 1813 w oblężonej przez Rosjan twierdzy Modlin bronili się Francuzi. W związku z budową twierdzy nastąpiło ożywienie gospodarcze miasta Nowy Dwór i w 1820 stał się on miastem rządowym oraz otrzymał prawo do organizowania jarmarków. W tym okresie zaczęły powstawać tu szynki i karczmy oraz rozpoczął się napływ ludności niemieckiej, rosyjskiej i żydowskiej.

W 1832 rozpoczęła się rozbudowa twierdzy Modlin pod nową nazwą Nowogieorgiewsk<ref>Nazwa obowiązująca w latach 1834-1915.</ref> pod nadzorem generała Iwana Iwanowicza Dehna. Twierdza rozbudowywana była jeszcze w latach 60. XIX wieku. Pod koniec tego wieku wybudowano tu linię kolejową, w wyniku czego powstały tu pierwsze zakłady przemysłowe takie jak: fabryka krochmalu, wyrobów fajansowych, fabryka dykty, 2 tartaki a na początku XX wieku powstał tu młyn parowy, fabryka guzików z masy perłowej, browar i dwie masarnie. Pomimo tego miasto niszczone było przez powodzie w 1813, 1844, 1876 oraz w 1888, gdy dodatkowo miasto zniszczył pożar.

W czasie I wojny światowej, w połowie lipca 1915, pod twierdzę Modlin podeszły wojska niemieckie, ostatecznie odcinając garnizon twierdzy od reszty sił rosyjskich 10 sierpnia. W wyniku oblężenia 19 sierpnia 1915 twierdza została zdobyta przez Niemców, a do niewoli dostało się 105 000 ludzi<ref>W chwili kapitulacji twierdzy znajdowało się w niej 105 000 Rosjan, z czego karabiny posiadało jedynie 39 000 żołnierzy, a artyleria składała się z 1000 przestarzałych armat</ref>. W trakcie opuszczania twierdzy Rosjanie zniszczyli m.in. mosty na Narwi i Wiśle, sam Nowy Dwór spłonął podczas niemieckiej ofensywy.

W 1918 po odzyskaniu niepodległości twierdzę obsadził polski garnizon pod dowództwem płk. Edwarda Malewicza. W chwili wybuchu wojny polsko-bolszewickiej, w sierpniu 1920, znajdowała się w Nowym Dworze w koszarach przy ul. Paderewskiego kwatera 5 armii pod dowództwem gen. Władysława Sikorskiego. Armia licząca 46 000 żołnierzy jako Grupa Modlin broniła północnego brzegu Narwi i zachodniego brzegu Wkry<ref>W dniach 13 i 14 sierpnia udało się zająć wojskom bolszewickim część fortów od północnej strony twierdzy, zostały one jednak odbite 15 sierpnia.</ref>.

W okresie międzywojennym, w latach 1919-1926, na terenie twierdzy, w koszarach mieściła się szkoła Kadetów, Szkoła Podchorążych Broni Pancernych, Centrum Wyszkolenia Saperów i wiele innych jednostek. W latach 20. powstała tu elektrownia, w Modlinie powstała też stocznia i port Marynarki Wojennej<ref>Tutaj zostały zbudowane i zwodowane takie jednostki jak: trałowce "Rybitwa" i "Czajka", kutry dla Flotylli Straży Granicznej – "Mazur", "Ślązak", "Kaszub" oraz pościgowiec "Batory".</ref>.

W czasie II wojny światowej w dniach 13 września – 29 września 1939 trwała obrona twierdzy w kampanii wrześniowej pod dowództwem gen. Wiktora Thommée, po jej upadku została zajęta przez Wehrmacht. Sam Nowy Dwór mocno ucierpiał i został przemianowany na Neuhof, a od 1942 na Bugmünde (gdy zmieniono nazwy ulic na niemieckie). Od maja 1940 do 12 grudnia 1942 istniało tu żydowskie getto, w mieście istniały 4 szubienice wybudowane przez Niemców. W 1944 istniał tu obóz pracy przymusowej. 15 stycznia 1945 o godzinie 17.20 wyzwolono zniszczony w 70% Nowy Dwór.

Po wojnie przystąpiono do odbudowy miasta i jego przemysłu, jednak miasto znów ucierpiało od powodzi w 1947 i w 1962. W końcu 1952 skończono budowę wałów przeciwpowodziowych wzdłuż Narwi, a w 1975 wzdłuż Wisły. W latach 1952-1975 Nowy Dwór był siedzibą powiatu, a po reformie administracyjnej, 1 stycznia 1999 ponownie został miastem powiatowym. W 1961 do Nowego Dworu Mazowieckiego jako dzielnicę dołączono Modlin a w 2002 roku Okunin.

Przemysł

Miasto posiada rozwinięty przemysł chemiczny, ponadto lekki, spożywczy, elektro – maszynowy, drzewny; wytwórnie artykułów szkolno – biurowych, opakowań, materiałów budowlanych, sprzętu wędkarskiego, zakłady poligraficzne; składy, hurtownie i agencje celne.

Transport

Ważny węzeł drogowy. W mieście krzyżują się drogi krajowe oraz wojewódzkie:

Przez miasto przebiega też linia kolejowa nr 9 (trasa E-65) Warszawa Wschodnia – Gdańsk Główny.

Transport publiczny

Sport

W mieście działa wielosekcyjny klub Świt Nowy Dwór Mazowiecki. Jego sekcja piłkarska uczestniczy obecnie w sezonie 2009/10 w II lidze (trzecia klasa rozgrywkowa) w grupie wschodniej. W sezonie 2003/04 klub uczestniczył w rozgrywkach Ekstraklasy. W Nowym Dworze Mazowieckim znajduje się również hala sportowa, boisko oraz otwarty w 2011 roku basen.

Wspólnoty religijne

Zabytki

Podział administracyjny

W Nowym Dworze Mazowieckim utworzono "osiedla" jako samorządowe jednostki pomocnicze miasta<ref>Uchwały Nr IX/117/95 Rady Miejskiej w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia 24 maja 1995 r. ws. utworzenia osiedli w mieście</ref>. Obszar miasta został podzielony na 8 osiedli o nazwach<ref>Uchwała V/46/2003 Rady Miejskiej w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia 20 lutego 2003 r. zmieniająca uchwałę</ref>:

Zobacz też