Nestor Machno
'Nestor Iwanowicz Machno, ukr. Нестор Іванович Махно (Bat’ko Machno), ur. 26 października 1888<ref> Taka data figuruje w księgach metrykalnych cerkwi w Hulajpolu, które znajdują się w Państwowym Archiwum Zaporoskiego Obwodu. W. Werstiuk, Machnowszsczyna, Kyiv 1991, s. 19; W. Wołkowyński, Nestor Machno. Lehendy i realnist, Kyiv 1994.</ref> w Hulajpolu na Ukrainie, zm. 6 lipca 1934 w Paryżu) – ukraiński anarchista i rewolucjonista.
Jego rodzice Iwan Rodionowicz i Eudokia Matwiejewna byli chłopami wyzwolonymi edyktem carskim w 1863 r. Ukończył szkołę cerkiewno-parafialną . Brał udział w rewolucji 1905 roku jako członek anarchokomunistycznej grupy. Aresztowany, osadzony w więzieniu "Butyrki" w Moskwie. W 1909 za zabójstwo naczelnika policji skazany na karę śmierci, zamienioną na 10 lat katorgi. Odbywając karę przystąpił do anarchistów.
Zwolniony z więzienia w czasie rewolucji lutowej 1917 powrócił do Hulajpola i tam utworzył oddział zbrojny. Oddział walczył z okupacyjną armią austro-węgierską, a później z władzami niemieckimi. Oddział zyskał wielką popularność wśród miejscowego chłopstwa. Żołnierze Machny wyróżniali się odwagą ale i okrucieństwem. W latach 1919–1920 walczył z oddziałami Białej Gwardii i oddziałami Petlury, później przywódca anarchizującej Rewolucyjno Powstańczej Armii Ukrainy (machnowców). RPAU(m) na przemian współpracowała z bolszewikami i walczyła z nimi. Trzy razy zawierał przymierza z władzami sowieckimi i trzy razy były one zrywane i była prowadzona walka. Po wspólnym zwycięstwie nad wojskami białych, bolszewicy rozbili machnowców i zlikwidowali ich anarchistyczną republikę w Hulajpolu.
Machno przedostał się do Rumunii 28 sierpnia 1921 r. Przez pewien czas mieszkał w Polsce (w Toruniu)<ref>Zbigniew Karpus, Rosjanie i Ukraińcy na Pomorzu w latach 1920-1939 [w:] Mniejszości narodowe i wyznaniowe na Pomorzu w XIX i XX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 1998, s.107-108</ref> w 1922, po czym przez Gdańsk w 1923 przedostał się do Paryża, gdzie pracował jako szewc i robotnik w drukarni. Zmarł 6 lipca 1934, został pochowany na cmentarzu Pere Lachaise.
W 2006 r. na podstawie jego życia został nakręcony 12-odcinkowy film biograficzny pt. Dewjat żyznei Nestora Machno (Девять жизней Нестора Махно) w reż. Nikołaja Kaptana. W filmie w roli głównej wystąpił Paweł Derewianko.
Zobacz też
=