Monako



Monako, Księstwo Monako (fr. Monaco, Principauté de Monaco, monegaski (nie jest językiem urzędowym) Mùnegu, Principàtu de Mùnegu) – niewielkie państwo-miasto położone w Europie Południowej nad Morzem Śródziemnym w obrębie Riwiery francuskiej. Po Watykanie jest to drugie najmniejsze pod względem powierzchni niezależne państwo świata.

Od 1865 jest w unii celnej z Francją, a od 1918 Francja uzyskała prawo do stacjonowania wojsk na terenie Monako i zatwierdzania zawieranych przez to państwo umów międzynarodowych<ref>Encyklopedia Gazety Wyborczej. wyd. Mediasat Poland Kraków tom 11, str 156, ISBN 83-89651-35-1</ref>.

Podstawowe informacje

Historia

Geografia


Monako jest drugim po Watykanie najmniejszym państwem świata. Monako to państwo-miasto w południowej Europie, nad Morzem Śródziemnym, na Wybrzeżu Lazurowym. Leży 18 km na wschód od francuskiej Nicei.

Państwo to graniczy jedynie z Francją, długość tej granicy wynosi 4,4 km. Monako położone jest nad brzegiem Morza Śródziemnego, długość jego wybrzeża wynosi 4,1 km.

Klimat

Monako jak i całe Lazurowe Wybrzeże leży w strefie klimatu podzwrotnikowego o łagodne śródziemnomorskiej odmianie. Zimy w księstwie są wilgotne i łagodne, zaś lata suche i ciepłe. Średnia temperatura zimą wynosi 8&nbsp;°C, zaś latem od 23 do 26&nbsp;°C. Średnia suma opadów wynosi od 600 do maksymalnie 800 mm, opady występują głównie jesienią i zimą. Latem deszcz prawie nie pada, a klimat kształtowany jest w głównej mierze przez masy powietrza zwrotnikowego.

Przyroda

Monako stanowi przykład państwa, którego całe terytorium pokrywa infrastruktura miejska. To oznacza, że naturalna roślinność praktycznie nie istnieje, zajmując jedynie niewielkie skrawki w postaci roślinności twardolistnej, która stanowiła naturalną formację roślinną tego regionu. Powszechnie występującym drzewostanem są posadzone przez człowieka palmowate. Fauna lądowa nie istnieje. Jedynymi dziko żyjącymi zwierzętami są różne gatunki ptaków morskich.

Podział administracyjny


Monako stanowi administracyjnie jedność (nie występują żadne jednostki administracyjne). Jednak do lat 90. kraj dzielił się na 4 dystrykty: Monaco-Ville, Monte Carlo, La Condamine i Fontvieille. Obecnie są to tradycyjne dzielnice miasta Monako, nie posiadające jednak żadnego znaczenia administracyjnego. Obok tych czterech największych dzielnic istnieje kilka mniejszych: Moneghetti, Larvotto, Saint Roman, Ténao, Les Revoires, La Colle, Saint Michel. Granice pomiędzy tradycyjnymi dzielnicami nie są wyznaczone.

{ border=1 cellpadding=3 cellspacing=0 class="wikitable sortable" style="border: 1px gray solid; border-collapse: collapse;"
bgcolor=#ececec
! Lp.
! Dzielnica
! Spis ludności
1990
! Spis ludności
2000
! Spis ludności
2006

1
Fontvieille
1961
3292
3995

2
La Condamine
12 158
12 187
12 163

3
Monaco-Ville
1151
1034
975

4
Monte Carlo
14 702
15 507
16 112
}

System polityczny


Księstwo Monako jest monarchią konstytucyjną. Stan taki rozpoczął się w 1911 roku, kiedy to przyjęto konstytucję tego państwa. Na jej mocy książę zachował pozycję głowy państwa, ale szereg uprawnień przeszło w ręce innych ciał i instytucji.

Książę


Książę jest samodzielnym władcą i głową państwa. Jak dotychczas, wszyscy książęta Monako pochodzili z dynastii Grimaldi. Od 2005 r. księciem jest Albert II.

Władza ustawodawcza dzielona jest pomiędzy księciem i Radą Narodową. Władca wnosi projekty ustaw, a Rada przyjmuje je lub odrzuca w drodze głosowania. Władza wykonawcza spoczywa niemal całkowicie w rękach księcia – Minister Stanu i Rada Rządowa są bezpośrednio odpowiedzialni przed księciem za kierunek podejmowanych działań. Również władza sądownicza jest częściowo zależna od księcia – sądy wydają wyroki w jego imieniu.

Rada Rządowa

Rada Rządowa jest ciałem wspierającym księcia Monako w rządzeniu. Składa się z sześciu członków. Przewodniczącym Rady jest Minister Stanu, posiadający podobną pozycję jak we Francji premier, będący tak naprawdę "pierwszym pomiędzy równymi" (primus inter pares). W skład rady wchodzi także pięciu radców:

Rada Narodowa


Rada Narodowa jest parlamentem Księstwa Monako. Składa się z jednej izby (unikameralizm). W jej skład wchodzi 24 członków, wybieranych w wyborach powszechnych na kadencję trwającą 5 lat. Książę może rozwiązać parlament w każdym momencie, co implikuje nowe wybory, które muszą odbyć się w przeciągu 3 miesięcy.

Rada spotyka się co najmniej dwa razy na rok, w celu głosowania nad projektem budżetu i projektami aktów prawnych wniesionymi przez rząd księcia.

Partie polityczne

Partie polityczne w Księstwie Monako:

Rada Koronna

Ciało administracyjne składające się z 7 członków, zbierające się przynajmniej dwa razy do roku w celu doradzania księciu przy podejmowaniu decyzji w ważnych wewnętrznych i międzynarodowych kwestiach. Książę powołuje przewodniczącego rady i trzech innych członków, pozostała trójka wybierana jest przez monarchę spośród kandydatów wysuniętych przez Radę Narodową.

Książę musi skonsultować się z Radą Koronną przed podpisaniem umów międzynarodowych, rozwiązaniem Rady Narodowej, przyznaniem obywatelstwa i innymi ważnymi decyzjami.

Sądownictwo

Sądy w Monako obsadzane są przez księcia. Podobnie jest z Sądem Najwyższym (Tribunal Supreme), w którym sędziów mianuje monarcha, część spośród kandydatów przedstawionych mu przez Radę Narodową.

Państwo-miasto

Z powodu tego, iż Księstwo Monako jest jednocześnie państwem i miastem, równolegle z instytucjami państwowymi, funkcjonują instytucje miejskie, o podobnych kompetencjach i zakresie działań. Przykładem tutaj może być Rada Komunalna – ciało odpowiedzialne za administrowanie czterema dzielnicami miasta. Składa się z 15 członków, wybieranych w wyborach powszechnych na 4 lata i burmistrza, wybieranego przez tę piętnastkę. Rada zbiera się co 3 miesiące.

Polityka zagraniczna


Monako jako w pełni niepodległe oraz suwerenne państwo ma własną politykę zagraniczną. Jest mocno związane z Francją, z którą utrzymuje bliskie stosunki dyplomatyczne. Francja w 1919 roku wraz z podpisaniem traktatu wersalskiego zobowiązała się do obrony suwerenności Monako oraz ochrony kraju przed militarną agresją. W zamian za ochronę Monako miało zagwarantować Francji strefę wpływów. Traktat z Wersalu został zreformowany podczas spotkań obu krajów, w 1945 oraz 1963 roku.

W 2002 roku Monako podpisało z Francją nową umowę, która weszła w życie w 2005 roku. Umowa zawiera następujące gwarancje:

Monako jako kraj nie zrzeszony w Unii Europejskiej, lecz mający szczególne stosunki z Francją ma prawo do stowarzyszenia z krajami wchodzącymi w skład UE oraz ma możliwość wprowadzenia euro jako walutę narodową.

Monako jest pełnoprawnym członkiem ONZ, do której państwo wstąpiło w 1993 roku. 4 października 2004 roku dołączyło do Rady Europy. Monako jest również członkiem Interpolu oraz Międzynarodowej Organizacji Hydrograficznej, której siedziba znajduje się właśnie w Monako.

Monako ma 10 misji dyplomatycznych w Europie Zachodniej, ma stałego członka w Radzie Europy oraz ONZ. Państwo ma także 106 generalnych konsulatów w 45 państwach świata. 76 krajów ma swoje ambasady lub konsulaty na terenie Monako.

Demografia


18% (2003) ludności stanowią Monageskowie (elitarni obywatele księstwa), pozostali to imigranci, głównie z Francji (46,8%) i Włoch (16,5%). 100% ludności mieszka w bardzo gęsto zaludnionym mieście – ok. 16 923 mieszk. na km². Jest to największa gęstość zaludnienia w Europie i druga na świecie (po Makau). W usługach pracuje 75% ludności zawodowo czynnej, w przemyśle – 25%. Część zatrudnionych dojeżdża do pracy z terytorium Francji.

---
!"2" align="center" (2006)
---
Liczba ludności
32 543
---
!"2" Ludność według wieku
---
0 – 14 lat
15,2%
---
15 – 64 lat
62,1%
---
ponad 64 lata
22,6%
---
!"2" Wiek (mediana)
---
W całej populacji
45,4 lat
---
Mężczyzn
43,3 lat
---
Kobiet
47,3 lat
---
Przyrost rzeczywisty
0,40%
---
Współczynnik urodzeń
9,19 urodzin/1000 mieszkańców
---
Współczynnik zgonów
12,91 zgonów/1000 mieszkańców
---
Współczynnik migracji
7,68 migrantów/1000 mieszkańców
---
!"2" Ludność według płci
---
przy narodzeniu
1,15 mężczyzn/kobietę
---
poniżej 15 lat
1,15 mężczyzn/kobietę
---
15 – 64 lat
0,97 mężczyzn/kobietę
---
powyżej 64 lat
0,69 mężczyzn/kobietę
---
!"2" Umieralność noworodków
---
W całej populacji
5,35 śmiertelnych/1000 żywych
---
płci męskiej
6,19 śmiertelnych/1000 żywych
---
płci żeńskiej
4,46 śmiertelnych/1000 żywych
---
!"2" Oczekiwana długość życia
---
W całej populacji
79,69 lat
---
Mężczyzn
75,85 lat
---
Kobiet
83,74 lat
---
Rozrodczość
1,76 urodzin/kobietę
}

Struktura etniczna

+Struktura etniczna (1998)<ref name="cia"></ref>

! Narodowość !! % całej populacji

Francuzi 47%

Monageskowie 16%

Włosi 16%

inni 21%
}

Wyznania religijne

Wyznania religijne w 2000 roku<ref>Kościół Zielonoświątkowy Zbór "FILADELFIA" w Bielsku-Białej</ref>:

Gospodarka

Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca Monako wynosi ok. 70 tysięcy USD rocznie. Podstawą gospodarki są usługi, zwłaszcza bankowość, turystyka i handel nieruchomościami.

Przemysł Monako opiera się na produkcji żywności, przyrządów precyzyjnych, wyrobów farmaceutycznych, sprzedaży znaczków pocztowych i turystyce. Port jachtowy i kasyno w Monte Carlo są słynne na całym świecie. Monte Carlo jest ponadto ośrodkiem badań oceanograficznych.
Monako jest siedzibą wielu firm zagranicznych i banków (z uwagi na korzystne przepisy podatkowe). Istnieje tu rozbudowana sieć hoteli. W 2000 w hotelach Monako nocowało 240 tysięcy turystów zagranicznych. Znaczne dochody przynosi kasyno gry w Monte Carlo oraz emisja znaczków pocztowych i pamiątkarstwo.
W dzielnicy Fontvieille znajdują się nowoczesne zakłady przemysłu precyzyjnego, chemicznego (w tym farmaceutycznego), odzieżowego i jubilerskiego, ponadto funkcjonuje lądowisko dla śmigłowców, nowoczesny stadion, przystań jachtowa. Energia elektryczna w całości importowana jest z Francji. Przez terytorium Monako przechodzą: linia kolejowa i autostrada Nicea – Genua. Transport wewnętrzny zapewniają samochody prywatne (676 samochodów osobowych na 1000 mieszkańców). Monako łączy unia celna z Francją, która pośredniczy w całości wymiany handlowej księstwa. Monako uczestniczy w Europejskiej Unii Gospodarczej i Walutowej.

Galeria

<gallery>
Plik:Monaco-CasinoMonteCarlo.jpgKasyno w Monte Carlo
Plik:Monaco aerial view.jpgZdjęcie lotnicze Monako
Plik:Monaco-YellowSubmarine.jpg"Żółta łódź podwodna" – batyskaf przed muzeum oceanograficznym w Monako
Plik:Hafenansicht Monaco.jpgPort w Monako
Plik:Monaco.jpgMorze Śródziemne
Plik:Monte Carlo.jpgMonte Carlo
Plik:Monaco, palace.jpgPałac księcia Monako
Plik:Monte Carlo b.jpgWidok na domy na stromym brzegu Monako
</gallery></div>

Linki zewnętrzne


}}



Monaco
Monaco
Monaco