Mołdawianie


Mołdawianie (mołdawski / rumuński Moldoveni; w grażdance oficjalnie dziś używanej w Naddniestrzu Молдовень) – naród romański zamieszkujący głównie Republikę Mołdawii oraz Mołdawską Republikę Naddniestrza 2,7 mln (1989), częściowo Ukrainę i Rumunię; jest ich ogółem ok. 10 mln.

Nazwa i jej znaczenie

Obecnie pod pojęciem Mołdawianie rozumie się:

1. Naród zamieszkujący przede wszystkim Republikę Mołdawii i Mołdawską Republikę Naddniestrza.

2. Rumuńską grupę etniczną

3. Mieszkańców historycznego terytorium Hospodarstwa Mołdawskiego (obszary między Karpatami Wschodnimi a Dniestrem i między Morzem Czarnym a Czeremoszem).

Mołdawianie a Rumuni

Główna część terytorium historycznej Mołdawii znajduje się obecnie w Rumunii. Na obszarze tym tożsamość narodowa Mołdawian niemal zupełnie uległa rumuńskiej. Natomiast na terytorium dzisiejszej Republiki Mołdawii różnice istniejące między Mołdawianami a Rumunami nie są wyraźne. Wielu ludzi określa siebie (autoidentyfikuje etnicznie) jako Mołdawianie i Rumuni jednocześnie. Mołdawianie różnią się od Rumunów tradycją własnej państwowości, bogatszym rosyjskim dziedzictwem kulturowym oraz niektórymi cechami językowymi: akcentem, większą archaicznością gramatyki i słownictwa, oraz większym zasobem słów pochodzenia słowiańskiego. W Mołdawii do 1991 r., a w Naddniestrzu do dzisiaj używa się do zapisywania grażdanki, w Rumunii – alfabetu łacińskiego. Część Mołdawian mówi po rosyjsku i ukraińsku.

Problem uznania Mołdawian za odrębny naród (i zarazem mołdawskiego jako osobnego języka) zwłaszcza w Rumunii i Mołdawii wzbudza wiele emocji. Przed powstaniem Mołdawskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w 1924 r., mołdawska świadomość narodowa niemal całkowicie uległa rumuńskiej ideologii narodowej. Obywatele historycznego obszaru państwa mołdawskiego w znacznej mierze identyfikowali się z Rumunią.

Po I Wojnie Światowej i upadku Cesarstwa Rosyjskiego cała Mołdawia należała do Rumunii. Władze rumuńskie, po tym jak Besarabia została przyłączona do Rumunii przeprowadzały planową rumunizację zyskanych obszarów<ref>Treptow, Kurt W. (red.): A History of Romania Iaşi, The Center for Romanian Studies 1997</ref>. W celu przerwania więzi łączących Besarabię z Rumunią ZSRR sztucznie "wzbudzał" tożsamość narodową Mołdawian na terenie całego Związku Radzieckiego.

W 1940 r. w wyniku porozumieniu Ribbentrop – Mołotow ZSRR przyłączył do swego terytorium ziemie leżące pomiędzy Dniestrem a Prutem, czyli tzw. Besarabię (z grubsza terytorium dzisiejszej Republiki Mołdawii) realizując plan stopniowego odzyskiwania ziem należących wcześniej do Imperium Rosyjskiego, podobnie jak to wcześniej nastąpiło w Polsce, krajach nadbałtyckich oraz Finlandii.
Po agresji hilterowskich Niemiec na ZSRR, Rumunia jako państwo sprzymierzone z Hitlerem otrzymała ponownie Besarabię, a nawet tereny etnicznie nie rumuńskie na wschód od Dniestru tzw. Transnistrię. Po przegranej wojnie Rumunia ponownie zmuszona została do oddania Besarabii. W ciągu kilku lat (1939-1945) obszar ten trzykrotnie zmieniał przynależnośc państwową. Ostatecznie z większej części Besarabii i skrawka Transnistrii reaktywowano Mołdawską SRR. Południowa Besarabia (Budziak) oraz północna Bukowina przypadła Ukrainie. Zmiany terytorialne nie odzwierciedlały historycznych granic Mołdawii, co spowodowało późniejsze konflikty trwające do dnia dzisiejszego w tzw. Naddniestrzu.

Po rozwiązaniu ZSRR w 1991 r. w Rumunii oczekiwano, że Mołdawianie powrócą do rumuńskiej tożsamości narodowej; do tego jednak nie doszło – Rumuni są w dzisiejszej Rep. Mołdawskiej mniejszością narodową (2% 2004), przy czym sami Mołdawianie stanowią 75,8% populacji kraju.

Terytorium etniczne


Mołdawianie, pomijając Mołdawię, Naddniestrze i Rumunię, są ludnością autochtoniczną na Ukrainie (w regionach historycznych: Bukowina, Podole, Zaporoże, Budziak). Tradycyjnymi miejscami do których Mołdawianie w przeszłości emigrowali były: Polska (szczególnie Województwo ruskie ze stolicą we Lwowie – dziś Ukraina), Rosja, Grecja, Carogród (Stambuł), Paryż, Siedmiogród i Budapeszt. Dziś Mołdawianie najczęściej emigrują do Rumunii, Rosji, Włoch, Francji, Hiszpanii i Portugalii.

Etnogeneza

Mołdawianie są potomkami wielu ludów, które w dużej mierze nie pozostawiły po sobie istotnych śladów na kartach historii, ale weszły w tło etniczne. Wydaje się, że największy udział miały ludy słowiańskie i koczownicze ludy Wielkiego Stepu (w tym Scytowie a później Hunowie). Z innych należy wymienić ludy: trackie, helleńskie, gockie, awarskie i bułgarskie, a z nieco późniejszych: Kipczaków, Madziarów, Pieczyngów, Mongołów oraz ich spadkobierców – Tatarów krymskich.

Natomiast na proces formowania się narodowości mołdawskiej wydaje się, że najważniejszy wpływ miało schyłkowe średniowiecze (od XIII do XV w.) kiedy to zamieszkująca te tereny ludność pochodzenia mieszanego (ale posługująca się już w znacznej mierze dialektami słowiańskimi) przemieszała się z napływającymi pasterskimi ludami wołoskimi oraz przyjęła chrześcijaństwo wschodniego rytu.

Kultura Mołdawii z przyczyn geopolitycznych kształtowała się pod wpływem kultury bizantyjskiej, rosyjskiej, zachodnioeuropejskiej i w mniejszym stopniu tureckiej oraz polskiej.

Większość Mołdawian wyznaje prawosławie, proces chrystianizacji rozpoczął się w IX w.

Statystyki

Mołdawianie na tle populacji niektórych państw

Mołdawia

{ class="standard"
! Rok !! Liczba (w tys.) !! %
align=right
1989 2833,415 65
align=right
2004 2564,849 75,8
}

W Mołdawii od 1989 r. nieustannie rośnie liczba Mołdawian w stosunku do reszty ludności, przy czym całkowita populacja państwa w przebiegu lat 1989-2004 zmalała o 22,38%.

Mołdawia naddniestrzańska

{ class="standard"
! Rok !! Liczba (w tys.) !! %
align=right
1989 218,56 40%
align=right
2004 177,156 31,9%
}

W Naddniestrzu w przeciągu lat 1989-2004 liczba Mołdawian w stosunku do reszty ludności zmalała o ok. 8%, przy czym całkowita populacja kraju wzrosła o 1,6%.

Ukraina

{ class="standard" align="left" style="margin: 10px;"
! Region administracyjny !! Liczba (w tysiącach) !! %
align=right
align=left Autonomiczna Republika Кrym 3,7 0,2%
align=right
align=left Obwód winnicki 2,9 0,1%
align=right
align=left Obwód dniepropietrowski 4,4 0,12%
align=right
align=left Obwód doniecki 7,2 0,15%
align=right
align=left Obwód żytomierski 1,4 0,1%
align=right
align=left Obwód zaporoski 1,5 0,1%
align=right
align=left Obwód iwanofrankowski 0,6 < 0,1%
align=right
align=left Obwód kijowski 1,5 0,1%
align=right
align=left Obwód kirowogradzki 8,2 0,7%
align=right
align=left Obwód ługański 3,3 0,1%
align=right
align=left Obwód mikołajowski 13,2 1,0%
align=right
align=left Obwód odeski 123,8 5,0%
align=right
align=left Obwód połtawski 2,5 0,2%
align=right
align=left Obwód rówieński 0,4 0,03%
align=right
align=left Obwód sumski 0,8 0,1%
align=right
align=left Obwód charkowski 2,5 0,09%
align=right
align=left Obwód chersoński 4,2 0,4%
align=right
align=left Obwód czerkaski 1,6 0,1%
align=right
align=left Obwód czerniowiecki 67,2 7,3%
align=right
align=left miasto Kijów 1,9 0,1%
align=right
align=left miasto Sewastopol 0,8 0,2%
}

<br clear="all"/>

Na Ukrainie żyje obecnie około 409 tys. Mołdawian i Rumunów. Na zachodzie państwa, szczególnie w Obwodzie czerniowieckim przeważa rumuńska tożsamość narodowa, na południu i wschodzie – mołdawska.

Rosja

{ class="standard" align="left" style="margin: 10px;"
! Region administracyjny !! Liczba (w tys.)
align=right
align=left Obwód moskiewski 10 418
align=right
align=left Obwód rostowski 7599
align=right
align=left Kraj krasnojarski 6537
}

<br clear="all"/>

W Rosji w 2004 r. żyło około 173 tys. Mołdawian. Dane umieszczone w tabelce pochodzą tylko z trzech regionów państwowych. W Rosji dominuje mołdawska tożsamość narodowa nad rumuńską. Mołdawianie emigrują do Rosji przeważnie w celach zarobkowych i są zazwyczaj skupieni w wielkich miastach.

Kazachstan

{ class="standard"
! Rok !! Liczba (w tys.) !! %
align=right
1959 15 0,2%
align=right
1970 26 0,2%
align=right
1979 30 0,2%
align=right
1989 33 0,2%
align=right
1999 19,458 0,13%
}

Rumunia

W Rumunii nie powstały do tej pory żadne oficjalne statystyki, które by uwzgędniały mołdawską narodowość.

Znani Mołdawianie

<gallery>
Plik:Bogdan.I.pictura.jpgBogdan I. Portret pędzla Pierre Balleta
Plik:Stefan cel Mare.jpgStefan Wielki
Plik:Miron Costin - Foto01.jpgMiron Kostyn
Plik:Dosoftei.jpgDosoftei
Plik:Dimitrie Cantemir - Foto01.jpgDymitr Kantemir
Plik:Eminescu.jpgMihai Eminescu
Plik:Kotovsky.jpgGrigore Kotowski
Plik:Michaił Frunze.jpgMichaił Frunze
Plik:Vladimir Voronin 2006.jpgVladimir Voronin
Plik:Igor Smirnov.jpgIgor Smirnow
Plik:Bologan Victor.jpgWiktor Bołogan
Plik:ESC 2007-Natalia Barbu-IMG 2761.jpgNatalia Barbu
</gallery>

Literatura przedmiotu

Zobacz też

Informacje oficjalne



Moldauer
Moldovans