Mali
Mali (Republika Mali fr. République du Mali, bambara Mali ka Fasojamana) – śródlądowe państwo położone w Afryce Zachodniej, siódme co do wielkości w Afryce ze stolicą Bamako, graniczy z Algierią na północy, Nigrem na wschodzie, Burkiną Faso oraz Wybrzeżem Kości Słoniowej na południu, Gwineą na południowym zachodzie oraz z Senegalem i Mauretanią na zachodzie.
Mali składa się z ośmiu regionów i jego granice na północy sięgają południowej Sahary, podczas gdy południowa część kraju, zamieszkana przez większość społeczeństwa, graniczy z rzekami Niger oraz Senegal. W strukturze gospodarczej kraju przeważa rolnictwo oraz rybołówstwo. Niektóre z bogactw naturalnych Mali to złoto, uran czy sól. Uważa się, że Mali jest jednym z najbiedniejszych państw świata.
Geografia
- Powierzchnia całkowita: - 1 240 192 km²
- lądowa: - 1 220 190 km²
- wodna: - 20 002 km²
- Długość granic: - 7243 km (z Mauretanią 2237 km, z Algierią 1376 km, z Burkina Faso 1000 km, z Gwineą 858 km, z Nigrem 821 km, z Wybrzeżem Kości Słoniowej 532 km, z Senegalem 419 km)
- Linia brzegowa: - 0 km (brak dostępu do morza)
Mali jest krajem wyżynnym, gdzie na zachodzie znajduje się rozległa niecka Al-Dżauf. Północno-wschodnia część Mali, to tereny górzyste - masyw Adrar des Iforas. Mali leży w strefie klimatu zwrotnikowego suchego na północy i podrównikowego suchego na południu. Przez cały rok występują wysokie temperatury, a większość kraju cechuje się opadami nie przekraczającymi 1000 mm rocznie, gdzie występuje pora deszczowa i sucha. Większość Mali pokrywają obszary pustynne i półpustynne. Południowy obszar zajmuje sawanna, w większości sucha - region Sahelu<ref> Encyklopedia PWN - warunki naturalne</ref>.
Ustrój polityczny
Republika z wielopartyjnym systemem politycznym. Władza ustawodawcza spoczywa w rękach zarówno rządu, jaki i Zgromadzenia Narodowego liczącego 160 członków, wybieranych na pięcioletnie kadencje. Rząd stanowi ponadto władzę wykonawczą. Władza sądownicza zależna jest od władzy ustawodawczej i wykonawczej.
Prezydent wybierany jest na pięcioletnią kadencję i może być ponownie wybrany tylko raz. Mianuje on premiera i ministrów, przy czym sam jest przewodniczącym rady ministrów, która zgłasza propozycje ustaw do zatwierdzenia przez zgromadzenie narodowe.
Podział administracyjny
Mali jest podzielone na osiem regionów i jeden region stołeczny. Regiony w Mali podzielone są na 49 okręgów (cercles) i 703 gminy<ref></ref>.
Od marca 2012 roku rząd malijski nie sprawuje kontroli nad regionami Gao, Kindal, Koulikoro i częścią regionu Mopti. 6 kwietnia 2012 roku Narodowy Ruch Wyzwolenia Azawadu, częściowo kontrolujący ten obszar, ogłosił jednostronnie niepodległość tych terytoriów jako niepodległe państwo Azawad, którego niepodległości nie uznaje Mali, ani społeczność międzynarodowa<ref></ref>.
Demografia
w Bamako
Populacja Mali jest szacowana na 14,5 miliona osób. 64% populacji w 2010 roku mieszkało na terenach wiejskich<ref name="CIA Factbook"></ref>. Większość populacji kraju zamieszkuje jego południowy teren.
W 2011 roku 47,3% Malijczyków było w wieku poniżej 15 lat, 49,7% miało 15-64 lata, a 3% było w wieku powyżej 64 lat<ref name="CIA Factbook"/>. Mediana wieku wynosiła 16,3 lat (15,9 dla mężczyzn, 16,4 dla kobiet)<ref name="CIA Factbook"/>. Współczynnik urodzeń w 2012 roku wynosił 14,15 na 1000 mieszkańców, a współczynnik dzietności 6,35 dzieci na kobietę<ref name="CIA Factbook"/>. Śmiertelność w 2012 roku wynosiła 13,94 zgonów na 1000 mieszkańców<ref name="CIA Factbook"/>. Średnia długość życia wynosi 53,06 lat (51,43 dla mężczyzn, 54,73 dla kobiet)<ref name="CIA Factbook"/>. Mali jest trzecim krajem na świecie pod względem największego współczynnika umieralności niemowląt, który wynosi 109,8 na 1000 żywych urodzeń<ref name="CIA Factbook"/>.
Językiem urzędowym w Mali jest język francuski, ale powszechnie używane są też liczne języki afrykańskie używane przez różne grupy etniczne. Około 80% ludności posługuje się językiem bambara<ref name="CIA Factbook"/>.
Religia
Islam dotarł do Afryki Zachodniej w XI wieku i pozostaje dominującą religią w większości krajów w regionie. Szacuje się, że 90% Malijczyków to muzłumanie, 9% to wyznawcy tradycyjnych religii afrykańskich i animiści, a pozostały 1% to chrześcijanie<ref name="CIA Factbook"/>. Ateizm i agnostycyzm są rzadko spotykane, a większość Malijczyków praktykuje swoje religie<ref name="loc"></ref>. Konstytucja Mali definiuje kraj jako państwo świeckie i zapewnia wolność wyznania, a malijski rząd w dużej mierze przestrzega tego prawa<ref name="loc"/>.
Historia
- VIII-1078 rok - ziemie dzisiejszego Mali wchodzą w skład Imperium Ghany
- 1235 - Sundiata Keïta z plemienia Mande zakłada Imperium Mali
- 1312 - władzę objął Musa I
- XVI wiek - terytorium Mali pod kontrolą państwa Songhaj
- XVII wiek - upadek Imperium Mali.
kolonia Francji
- XIX wiek - tereny dzisiejszego Mali opanowuje Francja
- 1905 - tereny dzisiejszego Mali włączono do Sudanu Francuskiego
- 1959 – Utworzenie przez Sudan Francuski i Senegal Federacji Mali
Prezydentura Modibo Keita (1960-1968)
- 1960
- 20 czerwca – Ogłoszenie niepodległości przez Mali
- 20 sierpnia – Wycofanie się Senegalu z federacji.
- Prezydentem zostaje Modibo Keita
Dyktatura Moussa Traoré (1968-1991)
- 1968, listopad – Wojskowy zamach stanu przeprowadzony przez Moussa Traoré
- 1973 – Susza w Mali i w Nigrze - zob. Klęska suszy w Sahelu
- 1985 – Wojna sześciodniowa między Mali a Burkina Faso - malijsko-burkiński konflikt graniczny 1985
- 1990 - wybuch rebelii Tuaregów
- 1991 - upadek dyktatury Traoré
Demokracja 1991 - 2011
- 1992 – Wielopartyjne wybory w Mali. Prezydentem zostaje Alpha Oumar Konaré (absolwent Uniwersytetu Warszawskiego).
- 2002 - prezydentem zostaje Amadou Toumani Touré
- 2007 - ataki Tuaregów na wojska rządowe zakończone zawieszeniem broni
- 2012, 17 stycznia - wybuch zbrojnego powstania Tuaregów pod przewodnictwem Narodowego Ruchu Wyzwolenia Azawadu.
- 2012, 21 marca – zamach stanu przeprowadzony przez kpt. Amadou Sanogo. Utworzony zostaje Narodowy Komitet na rzecz Przywrócenia Demokracji i Państwa. Przyczyną zamachu według buntowników były niedostateczne wysiłki na rzecz stłumienia rebelii Tuaregów.
- 2012, marzec - Tuaregowie opanowali północno-wschodnie Mali, w tym miasta Tessalit, Gao, Kidal i Timbuktu.
- 2012, 6 kwietnia - Tuaregowie ogłosili zakończenie działań zbrojnych oraz ogłosili deklarację niepodległości Azawadu, obejmującego północną część Mali komunikując jednocześnie nienaruszalność granic państw ościennych.
Gospodarka
PKB na 1 mieszkańca wynosi 1 200 USD. Gospodarka opiera się na rolnictwie (uprawy sorga, prosa, kukurydzy i batatów), rybołówstwie i górnictwie (wydobycie złota, uranu i soli).
Osadnictwo
Bamako skupia przeszło 40% ludności miejskiej.
Zobacz też
Linki zewnętrzne
- Oficjalny portal rządowy
- http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gpro&lng=en&des=wg&geo=-140&srt=pabn&col=abcdefghinoq&msz=1500
}}