Koszalin


Koszalin (kasz. Kòszalëno, niem. Köslin, łac. Coslinum<ref></ref>) – miasto na prawach powiatu w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, drugi ośrodek miejski na Pomorzu Zachodnim. Położone na Pobrzeżu Koszalińskim, nad rzeką Dzierżęcinką, nad jeziorem Jamno i Jeziorem Lubiatowskim Północnym. Siedziba powiatu koszalińskiego, sądu okręgowego, wydziału zamiejscowego urzędu marszałkowskiego i delegatury urzędu wojewódzkiego.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 107 948 mieszkańców<ref name="Ludność2010-06"></ref>.

Miasto jest większym ośrodkiem kulturalnym w regionie, w którym znajdują się teatry, kina, filharmonia, amfiteatr oraz muzea. Jest także siedzibą lokalnych mediów. W Koszalinie znajduje się również siedziba diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej.

Koszalin stanowi węzeł komunikacji pasażerskiej, gdzie znajduje się dworzec autobusowy i kolejowy. Przez miasto prowadzą dwie drogi krajowe: nr 6 i nr 11.

Centrum miasta znajduje się ok. 11 km od Morza Bałtyckiego. Obszar miasta sięga południowego brzegu nadmorskiego jeziora Jamno.

Położenie

Miasto położone jest na Pobrzeżu Koszalińskim, a dokładnie znajduje się na styku granic trzech mezoregionów: Wybrzeża Słowińskiego, Równiny Białogardzkiej i Równiny Słupskiej. Po zmianach granic w 2010 roku miasto leży nad jeziorem Jamno.

Wg danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosi 98,34&nbsp;km²<ref name="Powierzchnia2010-01"></ref>.

Historycznie Koszalin jest położony na Pomorzu Zachodnim. W latach 1815–1945 miasto było siedzibą rejencji koszalińskiej. W latach 1946–1950 znajdowało się w województwie szczecińskim. Od 1950 do 1998 roku miasto było stolicą województwa koszalińskiego. Od 1999 roku leży w północnej części województwa zachodniopomorskiego.

Dzielnice i inne osiedla w Koszalinie: 4 Marca, Akademickie, Kędzierzyn, Kretomino, Przylesie, Unii Europejskiej, Zagórzyno, Za Murem, Lechitów, Wenedów, Na Skarpie, Rokosowo, Bukowe, Chełmoniewo, Dzierżęcino, Lubiatowo, Raduszka.

Dawne miejscowości stanowiące obecnie części miasta: Jamno, Łabusz, Sarzyno, Wilkowo, Żabowo<ref>na podstawie rozporządzenia MSWiA z dnia 15 grudnia 2006 r. 7 wsi (i osad) zostały przemianowane jako "część miasta Koszalin" (, s. 12046–12047)</ref><ref>Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 lipca 2009 r. (, s. 8883)</ref>.

Historia

W 1214 r. książę pomorski Bogusław II nadał wieś Koszalin (łac. Cossalitz), koło Góry Chełmskiej, w ziemi kołobrzeskiej klasztorowi w Białobokach k. Trzebiatowa<ref> przypis 7.</ref><ref></ref><ref></ref>.

W 1248 r. wschodnia część ziemi kołobrzeskiej z Koszalinem przeszła na własność biskupów pomorskich (kamieńskich), dając początek biskupiemu księstwu kamieńskiemu. 23 maja 1266 r. biskup Herman von Gleichen lokował miasto na prawie lubeckim, nadając mu okoliczne wsie i liczne przywileje i ustanawiając tu swoją główną rezydencję oraz stolicę biskupiego księstwa kamieńskiego.

Nabywając wieś Jamno (1331), część jeziora Jamno wraz z mierzeją i grodem Unieście (1353) Koszalin uzyskał bezpośredni dostęp do morza, uczestnicząc intensywnie w następnych wiekach w handlu morskim jako członek Hanzy. Prowadziło to do zatargów z Kołobrzegiem i Darłowem – m.in. w 1446 doszło do wygranej bitwy z Kołobrzegiem. W 1516 wprowadzono tu zakaz kupowania towarów od osób, które mówiły językiem słowiańskim<ref>Hieronim Kroczyński [w]: Kołobrzeg zarys dziejów, Wyd. Poznańskie Poznań 1979, str. 27</ref>. Zarazy i wojna trzydziestoletnia zmniejszyły znaczenie miasta – w 1535 na dżumę zmarło 1,5 tys. z 2,5 tys. mieszkańców<ref>Wiesław Stachlewski, Koszalin i okolice, Wyd. Sport i Turystyka Warszawa 1981, ISBN 83-217-2326-8</ref>.

W 1582 roku ukończono budowę zamku-rezydencji książąt pomorskich.

Po wymarciu książąt pomorskich w 1637 r. miasto dostało się w ręce kuzyna Gryfitów – Ernesta Bogusława von Croy, a następnie margrabiów brandenburskich.

W 1690 wielki sztorm zamulił Jamieński Nurt, co zakończyło funkcjonowanie miasta jako portu morskiego<ref name=autonazwa1>Wacław Nowicki: Koszalin i okolice, Wyd. Region Gdynia 2006. ISBN 83-60437-06-8</ref>.

Prawie całe miasto spłonęło w pożarze w 1718 r. i od tego czasu miasto rozwijało się bardzo powoli. W 1816 r. w Koszalinie umieszczono stolicę jednej z trzech rejencji (obok szczecińskiej i stralsundskiej) wchodzącej w skład prowincji pomorskiej państwa pruskiego.
W 1859 r. ukończono budowę linii kolejowej Koszalin – Stargard jako część linii do Gdańska.
W 1890 r. przeniesiono tu Szkołę Kadetów z Chełmna.
W latach 1911-1937 działała komunikacja tramwajowa.
W 1938 r. z części rejencji koszalińskiej utworzono prowincję Poznań-Prusy Zachodnie z siedzibą w Pile istniejącą do 1945 r.

4 marca 1945 miasto zajęła Armia Czerwona (3 Korpus Pancerny Gwardii generała Aleksego Panfiłowa), radzieckim wojennym komendantem miasta został major Woronkow. Miasto zostało zburzone w 40%<ref>Kalendarium Koszalina z lat 1945-1950 Muzeum w Koszalinie</ref>. Jest sprawą dyskusyjną – na ile te zniszczenia powstały w wyniku krótkich walk, a na ile w wyniku świętowania zdobycia niemieckiego miasta.

Na mocy ustaleń konferencji w Poczdamie Koszalin znalazł się w Polsce. W lipcu 1945 r. administracja polska rozpoczęła proces wysiedlania dotychczasowych mieszkańców miasta do Niemiec<ref></ref>. 10 lipca przybył z Gniezna pierwszy transport 500 polskich osadników<ref name=autonazwa1 />. Niemców wysiedlono z Koszalina ostatecznie do końca 1947 r.

W 1945 r. władze dwa razy przenosiły siedzibę administracyjną pierwszego województwa szczecińskiego (Pomorze Zachodnie) między Koszalinem i Szczecinem (19 maja-9 czerwca; 19 czerwca-5 lipca)<ref>Jan M. Piskorski, Bogdan Wachowiak, Edward Włodarczyk Szczecin, zarys historii. PTPN Poznań 2002. ISBN 83-7063-338-2</ref>. W 1950 r. podzielono województwo na województwo szczecińskie i województwo koszalińskie. Koszalin był w latach 1950–1975 stolicą "dużego" województwa koszalińskiego (jednego z 17) oraz w latach 1975–1998 siedzibą władz "małego" województwa koszalińskiego (jednego z 49). W latach 1946–54 siedziba wiejskiej gminy Koszalin.

4 lutego 1954 r. do Koszalina przyłączono obręb Rokosowo<ref>Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1954 r. w sprawie zmiany granic miasta Koszalina ()</ref>.
31 grudnia 1959 r. do Koszalina przyłączono tereny zakładu remontowo-montażowego z Chełmoniewa o powierzchni 3,31 ha<ref>Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 listopada 1959 r. ws. zmiany granic miasta Koszalina ()</ref>.

1 stycznia 1989 r. powiększono obszar Koszalina o tereny o łącznej powierzchni 17,875 km², gdzie przyłączono wsie: Lubiatowo, Chełmoniewo, Dzierżęcino, Wilkowo, Sarzyno, Raduszka, część wsi Konikowo oraz pomniejsze działki przygranicznych wsi<ref>Uchwała Nr XXVII/225/88 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Koszalinie z dnia 29 grudnia 1988 r. ws. zmiany granic miasta Koszalina ()</ref>.

W wyniku reformy administracyjnej z 1998 Koszalin znalazł się w województwie zachodniopomorskim, mimo że część mieszkańców głównie z Koszalina opowiadała się za utworzeniem województwa środkowopomorskiego (pokrywającego się w części z dawnym woj. koszalińskim, istniejącym w latach 1950-1975).

1 stycznia 2010 roku zmianie uległy granice miasta, przyłączono tereny o powierzchni 15,01 km², w kierunku północnym, wraz z dawnymi wsiami Jamno i Łabusz<ref>Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 lipca 2009 r. ()</ref>.

Środowisko naturalne

{ class="wikitable" align=left style="font-size: 90%; text-align:right;"
+ Struktura użytkowania gruntów (2005)<ref name="pl-bdr"></ref>

! Rodzaj !! Powierzchnia !! %

bgcolor="FFEBCD" Użytki rolne
2119 ha
25,47%

bgcolor="FFEBCD" Lasy i grunty leśne
3393 ha
40,78%

bgcolor="FFEBCD" Pozostałe grunty i nieużytki
2808 ha
33,75%

Razem (Σ)
<u>8 320</u> ha
<u>100%</u>
}

w Koszalinie

Obszar miasta znajduje się w dorzeczu Dzierżęcinki, Unieści i Parsęty. Z Góry Chełmskiej spływa strumień Grodna. Na południowym obszarze miasta znajduje się potok Raduszka, którego wody płyną w dwóch kierunkach: do Dzierżęcinki oraz do strugi Czarnej (jej odcinek stanowi południową granicę miasta).

W granicach administracyjnych miasta w 2005 roku powierzchnia lasów wynosiła 3393 ha, a użytków rolnych 2119 ha<ref name="pl-bdr" />.

Na leżącym w granicach miasta wale morenowym Góry Chełmskiej znajduje się kilka wzniesień, z których najwyższa jest Krzyżanka, następnie Krzywogóra, Leśnica, Lisica.

Klimat

Klimat obszaru Koszalina kształtują masy powietrza napływające znad Oceanu Atlantyckiego, których cechy ulegają modyfikacji za sprawą sąsiedztwa Morza Bałtyckiego i deniwelacji terenu na granicy Pobrzeża Południowobałtyckiego i Pojezierza Pomorskiego. Najmniej opadów notuje się w lutym i marcu, a najwięcej w lipcu. Na terenie obszaru Koszalina zdecydowanie przeważają wiatry wiejące z kierunków południowo-zachodnich (sektor W–SE). W miesiącach zimowych wieją wiatry zachodnie i południowo-zachodnie, które przynoszą odwilż. Na wiosnę wieją wiatry północne i północno-wschodnie, przynoszące pogodę dość suchą i silnie skontrastowaną termicznie. W lecie przeważają chłodne wiatry zachodnie i północno-zachodnie, przynoszące wilgotne i deszczowe masy powietrza polarno-morskiego. Zima jest tu łagodna i krótka; przeciętna temperatura powietrza jest ujemna tylko w styczniu i lutym. Wiosna jest relatywnie długa i chłodna. Również lato jest chłodniejsze niż w Polsce centralnej, lecz różnice te są mniejsze aniżeli wiosną. Szczególnie charakterystyczna jest niewielka liczba dni gorących. Jesień jest długa i ciepła, znacznie cieplejsza od wiosny<ref> (Załącznik do Uchwały Nr XXI/207/2008 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 20 marca 2008 r.)</ref>.

{ class="wikitable" style="text-align:center; margin: 1em auto 1em auto;"
+ Średnie wartości temperatury i opadów w Koszalinie<ref name="pogoda_Koszalin">
</ref>
! Miesiąc
! Sty
! Lut
! Mar
! Kwi
! Maj
! Czer
! Lip
! Sie
! Wrz
! Paź
! Lis
! Gru
! style="border-left: 2px solid #000;" Rocznie

! Śr. wysoka temperatura [°C]
style="background: #FFFFFF;" 1
style="background: #FFFFCC;" 1
style="background: #FFFF99;" 5
style="background: #FFCC66;" 10
style="background: #FFA500;" 15
style="background: #FF8C00;" 18
style="background: #FF8C00;" 20
style="background: #FF8C00;" 20
style="background: #FFA500;" 16
style="background: #FFCC66;" 12
style="background: #FFFF99; " 6
style="background: #FFFFCC;" 2
! style="border-left: 2px solid #000;" 10

! Śr. niska temperatura [°C]
style="background: #FFFFFF;" -2
style="background: #FFFFFF;" -3
style="background: #FFFFCC;" 0
style="background: #FFFFCC;" 2
style="background: #FFFF99;" 7
style="background: #FFCC66;" 11
style="background: #FFA500;" 12
style="background: #FFA500;" 12
style="background: #FFCC66;" 10
style="background: #FFFF99;" 6
style="background: #FFFFCC;" 2
style="background: #ffffff;" 0
! style="border-left: 2px solid #000;" 5

! Opady [mm]
style="background: #87CEEB;" 46
style="background: #87CEEB;" 38
style="background: #87CEEB;" 38
style="background: #87CEEB;" 43
style="background: #6495ED;" 51
style="background: #6495ED;" 66
style="background: #4169E1;" 89
style="background: #4169E1;" 86
style="background: #4169E1;" 76
style="background: #6495ED;" 63
style="background: #6495ED;" 58
style="background: #6495ED;" 53
! style="border-left: 2px solid #000;" 709
}

Przyroda

Dużą powierzchnię miasta (40,78%) zajmują tereny zielone: Park im. Książąt Pomorskich, Las komunalny na masywie Góry Chełmskiej, Las Bukowy i wiele innych mniejszych parków oraz terenów zielonych.

Północna część miasta została objęta Koszalińskim Pasem Nadmorskim, który jest obszarem chronionego krajobrazu. W północno-zachodniej części Koszalina znajduje się większa część Bukowego Lasu Górki, będącego obszarem mającym znaczenie dla Wspólnoty (Natura 2000). Na terenie Koszalina znajduje się część Jeziora Lubiatowskiego ze ścisłym rezerwatem przyrody, rezerwat glebowy Bielica, zespół przyrodniczo-krajobrazowy Dolina Grabowa.


Architektura


Układ urbanistyczny

Koszalin posiada koncentryczny układ miasta, który tworzy siatka ulic obiegających najstarszą część miasta i ulic łączących śródmieście z pozostałymi obszarami. Początkowo miasto od swego średniowiecznego jądra rozwijało się przestrzennie w kierunku zachodnim (za Bramą Nową), północnym (za Bramą Młyńską) i południowym (za Bramą Wysoką), a od lat 20. XIX w., po rozbiórce murów miejskich, najpierw głównie w kierunku wschodnim, a następnie we wszystkich pozostałych. Od lat 60. XX w. w następstwie uzyskania przez Koszalin statusu miasta wojewódzkiego, nastąpiła ekspansja układu miejskiego na północ wzdłuż osi ul. Władysława IV., gdzie powstał zespół osiedli blokowych, a następnie na wschód i południe. W 1989 r. wskutek przyłączenia obszarów okolicznych wsi w granicach miasta znalazły się obszary niezurbanizowane. Wokół dawnych wsi powstaje zabudowa jednorodzinna, w dużej mierze rozproszona<ref>Lider Projekt: Lokalny Program Rewitalizacji Obszarów Miejskich dla Miasta Koszalina na lata 2010-2015. Koszalin: Urząd Miejski w Koszalinie, 2010, s. 12. (Załącznik do Uchwały Nr LVIII/682/2010 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 23 września 2010 roku)</ref>.

W rejonie śródmieścia skoncentrowane są usługi o znaczeniu ogólnomiejskim i regionalnym. Śródmieście jest obszarem lokalizacji podstawowych funkcji miejskich, administracji publicznej, a także szkolnictwa i funkcji usługowych. Na osiedlach Śródmieście i Tysiąclecia występuje funkcja mieszkaniowa. Zabudowa mieszkalno-usługowa realizowana była głównie w latach 1950–1960. Znajduje się tam również zabudowa o charakterze zabytkowym i wysokiej wartości architektonicznej. Struktura przestrzenna śródmieścia jest prawie w całości wypełniona.
Zachodnia część Koszalina obejmuje obszar oddzielony od śródmieścia torami kolejowymi. Są to w większości tereny poprzemysłowe. Funkcję mieszkaniową na tym obszarze tworzą osiedle Morskie i częściowo osiedle Nowobramskie.
Funkcja mieszkaniowa koncentruje się w północnej części Koszalina na osiedlach: Kotarbińskiego, Śniadeckich, Wańkowicza i Na Skarpie, gdzie dominuje zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna i wielorodzinna. Część wschodnia miasta również pełni funkcję mieszkaniową z budownictwem wielorodzinnym i jednorodzinnym. Znajdują się tu osiedla: Wspólny Dom, Rokosowo i Lubiatowo. Występują tu rezerwy terenu pod budownictwo mieszkaniowe. Funkcja mieszkaniowa dominuje również w południowej części miasta, na osiedlach Lechitów oraz Raduszka.
Funkcję rekreacyjną pełnią tereny podożynkowe w pobliżu Góry Chełmskiej, Góra Chełmska wraz z rezerwatem Jezioro Lubiatowskie oraz ciągi ekologiczne wzdłuż rzeki Dzierżęcinki (od ul. 4 Marca do ul. Batalionów Chłopskich)<ref>Lider Projekt: Lokalny Program Rewitalizacji Obszarów Miejskich dla Miasta Koszalina na lata 2010-2015. Koszalin: Urząd Miejski w Koszalinie, 2010, s. 15. (Załącznik do Uchwały Nr LVIII/682/2010 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 23 września 2010 roku)</ref>.

Zabytki


Cały obszar Starego Miasta został wpisany do rejestru zabytków<ref>Zachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Szczecinie, nr rej. 6</ref>. Zabytki Koszalina znajdują się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego.
Lista zabytków chronionych prawem:

Obiekty historyczne w mieście:

Demografia

Struktura demograficzna mieszkańców Koszalina wg danych z 31 grudnia 2007<ref name="pl-bdr" />:

Gospodarka

{ class="wikitable" style="font-size: 90%; float:right; margin: 0 0 1em 1em; text-align:right;"
+ Użytki rolne w mieście (2005)<ref name="pl-bdr" />

! Rodzaj !! Powierzchnia !! %

bgcolor="EEFFAA" grunty orne
1450 ha
68,43%

bgcolor="EEFFAA" łąki
416 ha
19,63%

bgcolor="EEFFAA" pastwiska
238 ha
11,23%

bgcolor="EEFFAA" sady
15 ha
0,71%

użytki rolne (Σ)
<u>2 119</u> ha
<u>100%</u>
}
Koszalin jest jednym z większych centrów gospodarczych Pomorza.

Na terenie Koszalina utworzono podstrefę Słupskiej Specjalnej Strefy Ekonomiczna o łącznej powierzchni 90,93 ha<ref></ref>.

Wg danych z 2007 roku w mieście działało 17 914 prywatnych podmiotów gospodarczych, z czego 14 480 stanowiły osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą<ref name="pl-bdr" />. W 2007 r. spośród 1032 spółek handlowych – 205 miało udział kapitału zagranicznego<ref name="pl-bdr" />.

W końcu lutego 2011 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Koszalinie obejmowała ok. 6 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 11,9% do aktywnych zawodowo<ref></ref>.

Przeciętne wynagrodzenie pracownicze w październiku 2008 r. wynosiło 2933,57 zł, przy liczbie zatrudnionych pracowników w Koszalinie – 26&nbsp;029 osób. Przeciętne wynagrodzenie w sektorze publicznym wynosiło 3235,94 zł, a w sektorze prywatnym 2770,78 zł<ref></ref>.

W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rybackie Koszalin<ref></ref>.

Przemysł

Miasto jest ośrodkiem przemysłowym średniej wielkości. Przeważa przemysł elektromaszynowy (dźwigów budowlanych, szyb samochodowych, urządzeń próżniowych), spożywczy (zakłady cukiernicze, mięsne, przetwórstwa rybnego "Espersen", zbożowo-młynarskie, Browar Koszalin, chłodnia składowa), drzewny (Fabryka stolarki otworowej i kantówki Drewexim, fabryki mebli), produkcja tworzyw sztucznych (fabryka styropianu Arbet), spółdzielnia mleczarska "Mlekosz" (przeniesiona do Bobolic).

Oprócz zakładów przemysłowych w mieście istnieje szereg spółek zaopatrujących miasto w niezbędne media, m.in.: Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji, Miejski Zakład Komunikacji, PGK<ref>BIP – Urząd Miejski w Koszalinie</ref>, Zakład Energetyczny Energa, Zakład Energetyczny Koszalin.

Handel

Koszalin jest regionalnym ośrodkiem handlu. W mieście znajduje się wiele obiektów handlowych m.in. 3 centra handlowe, 3 domy handlowe oraz 1 dom towarowy. Istnieje wiele sieci supermarketów i dyskontów. W 2006 roku w mieście było 8 targowisk, z czego 7 z przewagą sprzedaży drobnodetalicznej<ref name="pl-bdr" />.

W każdą niedzielę organizowana jest także giełda na placu Podożynkowym. W mieście działają 2 hale typu cash and carry.
Produktem regionalnym jest koszalińskie piwo Brok, sprzedawane głównie na terenach dawnego województwa koszalińskiego.

Edukacja


W 2007 roku w koszalińskich 15 szkołach podstawowych uczyło się 5839 dzieci, a w 14 gimnazjach 3546 uczniów. W szkołach średnich uczyło się 6710 osób<ref name="pl-bdr" />. Miasto w 2007 roku miało 9 liceów ogólnokształcących, 12 technik dla młodzieży, 5 liceów profilowanych dla młodzieży, 3 szkoły policealne, 5 zasadniczych szkół zawodowych, 6 szkół artystycznych<ref name="pl-bdr" />.

W Koszalinie największą uczelnią jest Politechnika Koszalińska, na której wg danych z 30 listopada 2008 roku studiowało 10&nbsp;751&nbsp;osób. Jest też 2. uczelnią w woj. zachodniopomorskim pod względem liczby studentów<ref></ref>.

Kultura i rozrywka


Koszalin stanowi ośrodek kulturalny, w którym znajduje się m.in. Bałtycki Teatr Dramatyczny im. Juliusza Słowackiego, Filharmonia Koszalińska, Teatr Muza, Teatr Propozycji Dialog, Muzeum Okręgowe, Skansen Jamneński, Muzeum Radia, Muzeum Włodzimierza Wysockiego, Muzeum Wody, Studio Poezji i Piosenki Haliny i Krzysztofa Ziembińskich, wiele galerii, kina (Kryterium, Multikino). W Koszalinie znajduje się największy w Polsce amfiteatr z widownią krytą stałym dachem, mogący gościć na trybunach 5,5 tys. widzów<ref></ref>.

Uroczystym Dniem Miasta jest 23 maja, będący rocznicą nadania praw miejskich. Dni Koszalina są obchodzone w okresie od 23 maja do 2 czerwca<ref>(§3. Statut Miasta Koszalina) Uchwała Nr V/44/2003 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 20 lutego 2003 roku (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2003 r. Nr 25, poz. 347)</ref>.

Co roku odbywają się liczne imprezy i festiwale o zasięgu ogólnopolskim i międzynarodowym takie jak:

W Koszalinie działają dwa artystyczne ośrodki kształcenia: Zespół Państwowych Szkół Muzycznych im. Grażyny Bacewicz i Państwowy Zespół Szkół Plastycznych im. Władysława Hasiora.

Media

W Koszalinie mają siedzibę 4 rozgłośnie radiowe (Polskie Radio Koszalin, Eska Koszalin (dawniej Radio Północ), Radio Plus Koszalin (dawniej VOX FM Koszalin), Radio RMF MAXXX Pomorze), prywatna TV MAX i studio TVP Szczecin. Regionalne pozycje prasowe to przede wszystkim: Głos Koszaliński, Miasto, Teraz Koszalin, Impuls, Prestiż.

Sport

W mieście działa klub koszykarski AZS Koszalin, zdobywca Pucharu Polski w koszykówce mężczyzn 2010, który od 2003 występuje w ekstraklasie oraz zdobywczynie Pucharu Polski (w sezonie 2007/2008) piłkarki ręczne KU AZS Politechnika Koszalin (od 2004 w ekstraklasie). Ponadto Koszalin posiada wiele klubów sportowych w innych, niższych ligach. W 2. lidze znajdują się tenisiści stołowi KTS "Koszalinianin" Koszalin, w IV lidze znajdują się piłkarze Gwardii Koszalin. W 2011 roku do I ligi weszły koszykarki KSKK Koszalin.

W mieście istnieje około 50 klubów sportowych. Ponad 8 tys. osób, z czego większość stanowią dzieci i młodzież, bierze udział w zajęciach sportowych i ćwiczeniach<ref></ref>.

Jedną z ważniejszych organizacji sportowych jest Zarząd Obiektów Sportowych, będący spółką miejską, której przedmiotem działania jest stwarzanie warunków dla rozwoju sportu i rekreacji w mieście poprzez działalność gospodarczą<ref></ref>. ZOS zarządza największymi obiektami sportowymi w mieście: 2 kompleksy sportowo-rekreacyjne (hala sportowa, sala judo [z sauną, która będzie gotowa jeszcze w 2011 roku], basen, skatepark), stadion "Bałtyk", hala sportowa przy ul. Orlej. W mieście 2 duże obiekty sportowe posiada Gwardia Koszalin (stadion piłkarski, hala widowiskowo-sportowa "Gwardia" na 2000 miejsc). Koszalin posiada ponadto boisko golfowe<ref>boisko golfowe przy Politechnice Koszalińskiej</ref>, lodowisko, 5 obiektów, na których znajdują się korty tenisowe<ref>* korty tenisowe "Gwardia", korty "Bałtyk", korty Politechniki Koszalińskiej, korty w "Sportowej Dolinie", korty przy zakładzie energetycznym</ref> oraz 1 ściankę wspinaczkową<ref>ścianka wspinaczkowa na hali Politechniki Koszalińskiej</ref>, Park linowy, motopark, jedną kręgielnię w Galerii Kosmos. W mieście powstała tzw. Sportowa Dolina, w budowie jest hala widowiskowo–sportowa oraz aquapark.

Kluby sportowe

Administracja

Samorząd lokalny


Koszalin ma status miasta z prawami powiatu. Mieszkańcy wybierają 25 radnych do Rady Miejskiej w Koszalinie<ref>Zarządzenie Nr 75/2010 Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 25 lutego 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2010 r. Nr 20, poz. 389)</ref><ref>Zarządzenie Nr 113/2006 Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 9 marca 2006 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2006 r. Nr 42, poz. 737)</ref>, w pięciu okręgach wyborczych (każdy po 5 radnych)<ref>Uchwała Nr LIV/654/2010 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 24 czerwca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2010 Nr 76, poz. 1409)</ref>. Organem wykonawczym władz jest prezydent miasta, którym obecnie jest Piotr Jedliński. Siedzibą władz miasta jest ratusz na Rynku Staromiejskim.

Koszalin jest członkiem następujących organizacji i związków:

Urząd Miasta w Koszalinie zarządzany jest zgodnie z międzynarodowymi standardami określonymi w normach ISO 9001<ref></ref>.

Podział administracyjny


Koszalin utworzył 17 jednostek pomocniczych miasta, zwanych osiedlami. W każdym z nich mieszkańcy wybierają radę osiedla, która liczy 15 członków. Rada wybiera organ wykonawczy – zarząd osiedla, w skład którego wchodzi przewodniczący, wiceprzewodniczący i sekretarz. Przewodniczący zarządu osiedla pełni jednocześnie funkcję przewodniczącego rady osiedla<ref>Uchwała Nr XXIV/268/2008 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 10 czerwca 2008 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2008 r. Nr 56, poz. 1286, zmiana 2006 r. Nr 106, poz. 2555)</ref><ref>Uchwała Nr XLVIII/568/2010 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 25 lutego 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2010 r. Nr 24, poz. 546)</ref>.

Osiedla samorządowe Koszalina:
  1. "Bukowe",
  2. "Jedliny",
  3. "im. Tadeusza Kotarbińskiego",
  4. "Lechitów",
  5. "Lubiatowo",
  6. "Morskie",
  7. "Na Skarpie",
  8. "Nowobramskie",
  9. "Rokosowo",
  10. "im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich",
  11. "Śródmieście",
  12. "Tysiąclecia",
  13. "im. Melchiora Wańkowicza",
  14. "Wspólny Dom",
  15. "Unii Europejskiej",
  16. "Raduszka",
  17. "Jamno–Łabusz".

Instytucje państwowe

Koszalin jest siedzibą władz powiatu koszalińskiego (gminy poza Koszalinem). Znajduje się tu wydział zamiejscowy urzędu marszałkowskiego, delegatura urzędu wojewódzkiego, sąd okręgowy, Regionalne Centrum Informacji Europejskiej, urząd celny, a także Zachodniopomorski Zarząd Dróg Wojewódzkich.

Miasto jest obszarem właściwości miejscowej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie<ref>Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. ()</ref>.

Reprezentanci mieszkańców

Mieszkańcy Koszalina wybierają radnych do sejmiku województwa w okręgu IV. Posłów na Sejm wybierają z okręgu wyborczego nr 40, senatora z okręgu wyborczego nr 100.

W Koszalinie znajdują się 4 biura poselskie: Stanisława Gawłowskiego (PO), Jana Kuriaty (PO), Danuty Olejniczak (PO), Stanisława Wziątka (SLD) oraz 2 biura senatorskie: Grażyny Sztark (PO), Piotra Zientarskiego (PO).

Przy wyborach do Parlamentu Europejskiego, Koszalin znajduje się w okręgu wyborczym nr 13. W mieście znajduje się 1 biuro posła PE tj. Zdzisława Chmielewskiego (PO).

Współpraca międzynarodowa

Koszalin posiada następujące miasta i gminy partnerskie<ref></ref>:

Bezpieczeństwo

W mieście znajduje się Miejska Komenda Policji, której obszarem działania jest Koszalin oraz powiat koszaliński. Miasto posiada dwa komisariaty policji, które oprócz terenów Koszalina obejmują obszar działania powiatu koszalińskiego. Komisariat Policji I obejmuje swym działaniem północno-wschodnią część miasta, natomiast Komisariat Policji II część południowo-zachodnią<ref></ref><ref></ref>. Zarówno pierwszy rewir jak i drugi przyporządkowany jest 9 dzielnicowym. Ponadto MKP w Koszalinie posiada 4 sekcje (prewencji, ruchu drogowego, kryminalna, do walki z korupcją i przestępczością gospodarczą) oraz 7 zespołów administracyjnych.

Miasto jest położone w strefie nadgranicznej i zasięgiem służbowym obejmuje je placówka Straży Granicznej w Darłowie z Morskiego Oddziału SG<ref>Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 sierpnia 2005 r. ()</ref><ref></ref>.

W Koszalinie mieści się Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej. Miasto posiada dwie jednostki ratowniczo-gaśnicze PSP, a także jedną jednostkę Wojskowej Straży Pożarnej z JW 1223. W mieście działają jeszcze dwie jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej tzn. OSP PKS Koszalin oraz OSP ORW Klub Płetwonurków „Mares”, który działa w strukturach krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego PSP<ref></ref>.

Koszalin posiada Straż Miejską, do której zakresu działań należą przede wszystkim sprawy dotyczące czystości i porządku na terenie miasta. Zadania te wykonywane są w trakcie działań operacyjno-prewencyjnych oraz przy realizacji programów z zakresu bezpieczeństwa. W ramach programu „Bezpieczne Miasto” wykonywane były patrole prewencyjnie z Policją oraz niektóre zadania ze Strażą Pożarną, Strażą Graniczną, Żandarmerią Wojskową i Strażą Ochrony Kolei<ref name="prl2008"></ref>.

Wojsko w Koszalinie

Przyjmuje się, iż charakter miasta garnizonowego Koszalin miał od pierwszej połowy XVIII wieku – kiedy to w mieście były dyslokowane jednostki armii pruskiej.
Po I wojnie światowej w wyniku ograniczeń wynikających z postanowień Traktatu Wersalskiego w mieście była rozmieszczona stosunkowo niewielka liczba żołnierzy niemieckich.

Od 1945 roku w Koszalinie stacjonuje Wojsko Polskie. Jako pierwsze były dyslokowane w mieście jednostki 1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii. Dynamiczny rozwój garnizonu koszalińskiego miał miejsce od 1948 roku. Wówczas w Koszalinie została utworzona Oficerska Szkoła Artylerii Przeciwlotniczej, której w 1967 roku nadano status wyższej uczelni wojskowej. Jednostka była kilkakrotnie przekształcana i obecnie funkcjonuje jako Centrum Szkolenia Sił Powietrznych im. Romualda Traugutta.

W Koszalinie w okresie powojennym stacjonowały dowództwa kilku związków taktycznych:

Ogólnie w całym okresie powojennym w Koszalinie stacjonowało kilkadziesiąt różnych jednostek i instytucji wojskowych zarówno podporządkowanych Ministerstwu Obrony Narodowej jak i z pionu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Jako ciekawostkę należy odnotować, że krótki czas po zakończeniu działań wojennych Koszalin był siedzibą dowództwa Okręgu Wojskowego, przebazowanego następnie do Bydgoszczy. Również w pierwszych latach po wojnie w Koszalinie stacjonowała Oficerska Szkoła Samochodowa następnie przeniesiona do Piły.

Wspólnoty religijne

Judaizm

Katolicyzm

Od XII do XVI wieku Góra Chełmska była miejscem kultu chrześcijańskiego. Na początku XIII wieku powstało tu Sanktuarium Maryjne.
Miasto jest siedzibą diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej Kościoła rzymskokatolickiego. Koszalin posiada 8 parafii, które wchodzą w skład dekanatu Koszalin. Miasto posiada także parafię garnizonową pw. św. siostry Faustyny Kowalskiej. Głównym koszalińskim kościołem rzymskokatolickim jest katedra Niepokalanego Poczęcia NMP. W 1981 r. utworzono w Koszalinie Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej, jednak dopiero po poświęceniu nowego budynku przez Jana Pawła II w 1991 r. miasto stało się siedzibą seminarium.
W mieście znajduje się 1 męskie zgromadzenie zakonne franciszkanów (w parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego) oraz 4 zakony żeńskie: felicjanki, franciszkanki Rodziny Maryi, pallotynki, siostry szensztackie.

Prawosławie

Protestantyzm

Świadkowie Jehowy

Ludzie związani z miastem

Honorowi Obywatele Koszalina

Transport

i droga nr 206)

Drogi

{ class="wikitable" style="font-size: 90%;"
+ Drogi przechodzące przez Koszalin
! Droga
! Trasa
! Ulica/osiedle

Droga krajowa nr 6
granica państwa (Kołbaskowo) – Szczecin – Goleniów – Koszalin – Sławno – Słupsk – Gdańsk – Łęgowo
ul. Szczecińska, ul. Syrenki, ul. Bohaterów Warszawy, al. Monte Casino, ul. Juliana Fałata, ul. Gdańska

Droga krajowa nr 11
Kołobrzeg – Koszalin – Bobolice – Szczecinek – Piła – Poznań – Ostrów Wielkopolski – Lubliniec – Bytom
ul. Morska, al. Armii Krajowej, ul. Krakusa i Wandy, ul. Gnieźnieńska

Droga wojewódzka nr 167
Koszalin – Tychowo – Ogartowo
ul. Połczyńska

Droga wojewódzka nr 203
Koszalin – Darłowo
ul. Darłowska

Droga wojewódzka nr 206
Koszalin – Polanów – Miastko
ul. Orląt Lwowskich, ul. Romualda Traugutta, ul. Zwycięstwa
}

Kolej

Koszalin posiada dwa dworce kolejowe: Koszalin i Koszalin Wąskotorowy, które znajdują się przy ulicy Armii Krajowej (kolej normalnotorowa) i Kolejowej (wąskotorowa).

Przez Koszalin przechodzą linie kolejowe:

Stacja wąskotorowa jest zamknięta, choć sama kolejka działa w ramach wolontariatu Towarzystwa Miłośników Kolei Wąskotorowej.

Komunikacja lotnicza

Ok. 23 km od miasta<ref></ref> znajduje się lotnisko Koszalin-Zegrze Pomorskie, będące powojskowym lotniskiem sportowym. Obecnie wykorzystuje je Aeroklub Koszaliński i Lotnicze Pogotowie Ratunkowe. Przewidziana jest jego reaktywacja jako lotnisko cywilne.

Ok. 115 km od Koszalina<ref></ref> znajduje się port lotniczy Szczecin-Goleniów, z którego wychodzą połączenia lotnicze do Warszawy, Anglii, Irlandii, Norwegii i czarterowe do Egiptu.

Komunikacja miejska

Miejskim przewoźnikiem transportowym jest firma MZK Koszalin. Miasto posiada 15 linii oraz jedna sezonowa ("1" do Mielna, "1 J" do przystani w Jamnie) i linie podmiejskie. Łączny tabor wynosi 64 autobusy. Na linie wyjeżdża codziennie 75% taboru niskopodłogowego. Do 2004 roku MZK Koszalin pozbył się wszystkich autobusów marki Ikarus, a wcześniej zrobiono to ze wszystkimi autobusami Jelcz. Od pewnego czasu koszaliński przewoźnik pozbywa się też turystycznych autobusów marki DAB<ref>Infobus, Koszalin: MZK sprzedaje Neoplany i DAB-y, 17.02.2010</ref>.

W latach 1911–1937 w Koszalinie kursowały tramwaje, które zlikwidowano z powodu nasilenia ruchu kołowego na Bergstrasse (obecna ul. Zwycięstwa), zużycia taboru oraz malejącej opłacalności ekonomicznej i recesji<ref></ref>.

Historia koszalińskiego PKS-u sięga roku 1946. Od roku 1950 swoim zasięgiem przedsiębiorstwo objęło cały region<ref></ref>.

Infrastruktura techniczna

Nadajniki radiowe:
Nadajniki telewizyjne:

Miasto wykorzystuje także sygnał z nadajnika w Sławoborzu.