Kijów


Kijów (ukr. Київ – [Kyjiw], ros. Киев – [Kijew]) – stolica i największe miasto Ukrainy, nad rzeką Dniepr.

Historia


Kijów został założony na początku V wieku jako placówka handlowa na szlaku łączącym Konstantynopol ze Skandynawią. W okresie największego rozkwitu Państwa Chazarskiego w VIII wieku kaganowi chazarskiemu trybut płaciło 25 plemion i księstw, w tym władca Kijowa, (Kuaru).

W IX-XI w. znany jako Kanugård, Chunigard lub Känu-gard był centrum normańskiego handlu na Rusi. Był jednocześnie głównym składem daniny, ściąganej przez Normanów z plemion słowiańskich (862-1240).

W 882 roku Kijów został zdobyty przez Olega Mądrego, który przeniósł do Kijowa swoją siedzibę. W 988 lub 989 roku miał miejsce chrzest Włodzimierza I Wielkiego w Kijowie uznawany symbolicznie za chrzest Rusi. 14 sierpnia 1018 roku Bolesław I Chrobry zdobył Kijów podczas Wyprawy kijowskiej. Pod koniec IX wieku Kijów został stolicą Rusi Kijowskiej. W 1240 Gród Jarosława został najechany przez Tatarów i ośrodek ruskiej państwowości przeniósł się do Rusi Halicko-Wołyńskiej.

W 1363 książę litewski Olgierd Giedyminowic włączył Kijów do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Litwini pierwszy drewniany zamek zbudowali na Górze Zamkowej w latach 1370-1380. Po 1387 roku do miasta wrócił zakon dominikanów, którzy rozpoczęli budowę katedry katolickiej. W 1397 roku Kijów stał się siedzibą diecezji katolickiej.

W latach 1471 do 1569 stolica jednego z XI okręgów w składzie województwa kijowskiego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Od roku 1569 do 1659 miasto było stolicą województwa kijowskiego, w składzie małopolskiej prowincji Korony Polskiej.

W 1494 roku król polski Aleksander Jagiellończyk nadał miastu prawa magdeburskie. Miasto po unii lubelskiej w (1569) roku zostało włączone do Korony Polskiej. W 1648 zostało opanowane przez Kozaków Chmielnickiego, miasto odzyskał Janusz Radziwiłł w 1651 roku, jednak sytuacja zmieniła się po ugodzie perejasławskiej, w której Bohdan Chmielnicki oddał ówczesną lewobrzeżną Ukrainę i Kijów carowi Rosji. Na mocy rozejmu andruszowskiego w 1667 roku Rzeczpospolita przyznała czasowo prawa Rosji do Kijowa, a w 1686 roku na mocy traktatu grzymułtowskiego miasto oficjalnie zostało przyznane Rosji. i Petlura Kijów 1920
Żaden z traktatów polsko-rosyjskich dotyczących Kijowa nie był nigdy ratyfikowany.<ref>Eugeniusz Romer, O wschodniej granicy Polski z przed 1772 r., w: Księga Pamiątkowa ku czci Oswalda Balzera, t. II, Lwów 1925, s. [358].</ref>

W 1918 w Kijowie ogłoszono stworzenie Ukraińskiej Republiki Ludowej i stoczono ciężkie boje z bolszewikami, w których brała udział 3. Armia Wojska Polskiego, która, w porozumieniu z atamanem Symonem Petlurą, wkroczyła do miasta 7 maja 1920 roku w czasie wyprawy kijowskiej. Bolszewicy ostatecznie zdobyli miasto w 1920. W 1934 do Kijowa przeniesiona została z Charkowa stolica Ukraińskiej SRR. Po II wojnie światowej miasto zostało ważnym ośrodkiem przemysłowym i naukowym, od końca lat 50. było również głównym ośrodkiem ukraińskich dysydentów poza zachodnią Ukrainą.

Od 1991 Kijów jest stolicą niepodległej Ukrainy. W tym też roku został siedzibą katolickiej diecezji kijowsko-żytomierskiej obrządku łacińskiego.

Polacy w Kijowie

Do czasu odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 roku Kijów był jednym z najważniejszych ośrodków polskości na dawnych wschodnich ziemiach przedrozbiorowej Polski<ref>już w grodzie Jarosława przy bramie lackiej istniała (1151) Lacka Słoboda – dzielnica Polaków, obok dzielnicy Niemców i Włochów, a przy cerkwi Mikołaja – targowa osada węgierska" [w:] Tadeusz M. Trajdos. Kościół Katolicki na ziemiach ruskich Korony i Litwy za panowania Władysława II Jagiełły, 1386-1434. 1982; "W Kijowie uczynił sobie św. Jacek bazę apostolską, założył klasztor przy "Bramie Lackiej" i postarał się o wyświęcenie biskupa, którym był wrocławski dominikanin."</ref>. Na tutejszym uniwersytecie kadrę naukową i studencką początkowo (po upadku powstania styczniowego) tworzyli prawie wyłącznie Polacy (studenci i wykładowcy ukraińscy i rosyjscy stanowili w tych latach zaledwie około 10% społeczności akademickiej), natomiast samo miasto Kijów w sensie kulturowym było w ponad połowie miastem polskim. W roku akademickim 1838/39 studenci polscy stanowili 62,5% ogółu studentów<ref>Leszek Podhorodecki, Dzieje Kijowa, s. 152-155</ref>. Dzielnicę Łypki zamieszkiwała niemal wyłącznie arystokracja polska, obok rosyjskiej (tutaj znajdowały się posiadłości magnackie Potockich i Branickich), a na głównej ulicy Kreszczatik tętniło także polskie życie społecznościowe (tutaj w 1920 wkroczyły polskie dywizje wojskowe, podczas tzw. wyprawy kijowskiej). Życie teatralne opierało się niemal tylko na wędrownych polskich trupach. Centrum jednej z polskich dzielnic Kijowa była ulica Kościelna, przy której znajdował się katolicki kościół pw. św. Aleksandra. To tutaj odbyły się jedne z największych manifestacji w mieście młodzieży polskiej w przeddzień wybuchu powstania w 1863. Na przełomie wieków XIX/XX rozpoczęła się budowa kolejnego kościoła katolickiego w mieście, według projektu polskiego arch. Władysława Horodeckiego – pw. św. Mikołaja (do lat '60 XIX wieku istniał również kościół w gmachu tutejszego Uniwersytetu). W tym okresie, na przełomie wieków, żyło w Kijowie ok. 40 000 Polaków, liczba ta wzrosła dwu i pół krotnie do roku 1915 i osiągnęła 100 000, co stanowiło 25% ówczesnego udziału Polaków w społeczności miejskiej Kijowa<ref name = Engelgard>Jan Engelgard, W Mieście Bułhakowa (3), Myśl Polska, nr 47-48, 21-28 listopada 2010</ref>. Należeli oni do najbogatszych mieszkańców miasta, działało tutaj wiele filii i sklepów z Warszawy; na 142 cukrownie 50% należało do polskich właścicieli<ref name = Engelgard/>. W mieście największą księgarnią i jednocześnie magazynem książkowym z biblioteką były zabudowania Leona Idzikowskiego – księgarza i wydawcy, który wydał ponad 100 tłumaczeń oryginalnych dzieł polskich, a jego zbiory liczyły setki tysięcy książek. Poza tym w Kijowie działało wiele polskich m.in. zakładów przemysłowych, szkół prywatnych, pracowniczych, gimnazjów, siedzib gazet, teatrów, sklepów i firm, a także wydawnictw codziennych (np. gazeta Dziennik Kijowski, której nakład wynosił średnio około 5 000 egzemplarzy; była prenumerowana zarówno w Kijowie i okolicy, jak również w Moskwie, Petersburgu i Warszawie). Na tutejszym Cmentarzu Bajkowym znajduje się szereg nagrobków Polaków związanych z Kijowem, a także polscy żołnierze polegli w 1920 podczas wojny polsko-rosyjskiej.

Wkład społeczeństwa polskiego w życie miasta drastycznie był eliminowany po upadku powstania styczniowego. Polska społeczność miasta ostatecznie przestała odgrywać w nim znaczącą rolę i zeszła na stanowisko marginalne po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, kiedy to większość tutejszego polskiego życia inteligenckiego, kulturalnego i przemysłowego przeniosło się w granice II Rzeczypospolitej. Obecnie w Kijowie mieszka około 7000 Polaków.

Nazwa


– w tle Dniepr


Historyczne nazwy:

Według różnych interpretacji nazwa miasta może pochodzić od psł. kujь, kujati, "wicher" i "teren równinny, wydmowy, narażony na silne podmuchy wiatru", jednakże Kijów położony jest na wzgórzach a nie równinie; pierwotnie Kujava (porównaj polskie Kujawy, czy kraina i n.m. na Zaodrzu lechickim – Kujava z XII wieku)<ref>Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s.141-142 i 290-291</ref>; słowiańskie osady na -ov (Kijów, Kraków, Tarnów etc.) były pierwotnie pochodzenia topograficznego, nie patronimicznego<ref>Ewa Rzetelska-Feleszko, Nazwy miejscowe [w:] Polskie nazwy własne. Encyklopedia, Kraków 2005, s.191-231</ref>, średniowieczni kronikarze rzekomych eponimów dorabiali od nazwy miejscowości stąd Kij, u Kadłubka Krak, u Kosmasa Krok od Krakowa czy Libusza od Libuszyna.

Gospodarka

W Kijowie zlokalizowany jest głównie przemysł: maszynowy, środków transportu (stoczniowy), elektrotechniczny, elektroniczny, chemiczny, lekki i spożywczy. Miasto jest gospodarzem międzynarodowych targów. Ważny węzeł komunikacyjny. Kijów posiada też międzynarodowy port lotniczy i trzy linie metra o łącznej długości 63,7 km (50 stacji).

Podział administracyjny

Uczelnie

Zabytki i atrakcje

Muzea
Pomniki
Skanseny

W 1990 r. sobór Mądrości Bożej i ławra pieczerska zostały zapisane na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Transport

Sport

Miasto, jako stolica, jest również sportowym centrum Ukrainy. Najbardziej znanym klubem Kijowa jest Dynamo, wielokrotny mistrz Ukrainy, a wcześniej również i Związku Radzieckiego. Klub ten dwukrotnie zdobył również Puchar Zdobywców Pucharów, występował także w Lidze Mistrzów. Poza Dynamem działa tu jeszcze wiele klubów zarówno piłkarskich, jak i reprezentujących inne dyscypliny sportu. Corocznie rozgrywane są tutaj turnieje imienia Wiktora Bannikowa i Walerego Łobanowskiego. W 2012 roku w Kijowie ma się odbyć mecz finałowy EURO 2012.

Urodzeni w Kijowie

Ambasada RP

01034 Kijów ul. Jarosławiw Wał 12
http://www.kijow.polemb.net/

01034 Kijów ul. B. Chmielnickiego 60 http://www.kijowkg.polemb.net/

01034 Kijów ul. Wolodymyrska 45

Zobacz też

Linki zewnętrzne





Kiew
Kiev
Kiev