Jemen

Jemen (اليمن Al-Jaman; Republika Jemeńska, الجمهوريّة اليمنية Al-Dżumhurijja al-Jamanijja) – azjatyckie państwo położone na Półwyspie Arabskim nad Morzem Arabskim, Zatoką Adeńską i Morzem Czerwonym, pomiędzy Omanem i Arabią Saudyjską. Stolicą i jednocześnie największym miastem Jemenu jest Sana<ref>Największe miasta Jemenu – Mongabay.com </ref>. Największe miasta: Sana, Aden, Ta'izz, Al-Hudajda i Al-Mukalla.

Ustrój polityczny

Podstawy ustroju politycznego Jemenu zostały określone w konstytucji z 16 maja 1991 r. z poprawkami wprowadzonymi w latach 1994 i 2001.
Jemen jest republiką na czele której stoi prezydent wybierany w głosowaniu powszechnym na 7-letnią kadencję (od 2001 r.). Władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament. Licząca 301 członków Izba Reprezentantów wybierana jest w wolnych wyborach co 6 lat. Senat – druga izba parlamentu składająca się ze 111 osób jest mianowana przez prezydenta (od 2001 r.). Władzę wykonawczą sprawuje rząd pod przewodnictwem premiera.

Podział administracyjny

Jemen jest podzielony na 20 prowincji (muhafazah):

Do celów administracyjnych i wyborczych stolica kraju traktowana jest jako dodatkowa prowincja.

Geografia

Jemen leży na południowej krawędzi Płaskowyżu Arabskiego. W rzeźbie kraju dominują góry i wyżyny. W jego zachodniej części, równolegle do wybrzeża Morza Czerwonego ciągną się pasma gór krawędziowych As-Sirat z najwyższym szczytem Jemenu Dżabal an-Nabi Szuajb (3760 m n.p.m.) Od morza oddziela je nizina Tihama. Południowa część kraju jest górzysta z najwyższym szczytem Adaran (2513 m n.p.m.). We wschodniej części Jemenu dominują wyżyny i płaskowyże poprzecinane dolinami rzek okresowych. Północ kraju zajmuje pustynia Ar-Rab al-Chali. Jemen jest państwem dwóch kontynentów, ponieważ należy do niego także afrykański archipelag Sokotra.
Jemen leży w strefie klimatu zwrotnikowego suchego. Wielkość opadów waha się od 80-130 mm na nizinach nadbrzeżnych do 800 mm rocznie w najwyższych pasmach górskich. Niektóre regiony na północy i północnym wschodzie kraju (pustynia Ar-Rab al-Chali) pozbawione są opadów przez 5–10 lat. Średnie temperatury w styczniu wynoszą od 25 °C na nizinach nadbrzeżnych do 13 °C w górach. Średnie temperatury lipca wahają się od 32 °C na nizinach do 20 °C w górach.
Z powodu niesprzyjających warunków klimatycznych w Jemenie występują wyłącznie rzeki okresowe. Dominują ubogie gleby pustynne, jedynie w dolinach rzek okresowych zdarzają się żyźniejsze gleby aluwialne, a na obszarach wyżynnych czerwone buroziemy.
Na nizinach dominuje pustynna i półpustynna roślinność krzewiasta z gajami daktylowymi w miejscach o większej wilgotności. W środkowej części kraju spotkać można rzadkie sawanny i kolczaste zarośla. W górach występują lasy akacjowe w najwyższych partiach zastąpione przez karłowate oliwki i drzewiaste jałowce.
Wśród zwierząt żyjących na terytorium Jemenu występuje wiele gatunków pochodzących z terenu Afryki m.in.: pawian płaszczowy, koziorożec nubijski, gazele, oryks arabski. Żyją tam również: hiena pręgowana, karakal, szakal złocisty, waran szary i żmija rogata.

{ border="1" align="center" cellpadding="2' cellspacing="0" width="420" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;"
---
"2" align="center"(2004)
---
"2"<center>Terytorium</center>
527 970 km² (wg CIA – The World Factbook), 536 869 km² (dane oficjalne)
w skład terytorium państwa wchodzą: wyspy Perim, Sokotra, Kamaran, dawna Jemeńska Republika Arabska (Jemen Północny) i dawna Ludowo-Demokratyczna Republika Jemenu (Jemen Południowy)
---
"2"<center>Granice lądowe</center>
1746 km
w tym z państwami:
Oman – 288 km
Arabia Saudyjska – 1458 km
---
"2"<center>Linia brzegowa</center>
1 906 km
---
"2"<center>Granice morskie</center>
morze terytorialne: 12 mil morskich
wyłączna strefa ekonomiczna: 200 mil morskich
szelf kontynentalny: 200 mil morskich albo do skraju płyty kontynentalnej
---
"2"<center>Skrajne wysokości</center>
najniższy punkt: Morze Arabskie 0 m n.p.m.
najwyższe wzniesienie: Nabi Szuajb 3760 m n.p.m.
---
"2"<center>Zasoby naturalne</center>
ropa naftowa, ryby, sól kamienna, marmur, niewielkie złoża węgla kamiennego, złoto, nikiel, miedź, żyzna gleba na zachodzie kraju
---
"2"<center>Grunty nawadniane</center>
4 900 km² (1998)
---
"2"<center>Zagrożenia naturalne</center>
letnie burze piaskowe, bardzo ograniczone zasoby słodkiej wody, niewystarczające zaopatrzenie w wodę do nawadniania, erozja gleby, pustynnienie
---
"2"<center>Inne informacje</center>
strategiczne położenie nad cieśniną Bab al-Mandab łączącą Morze Czerwone i Zatokę Adeńską, jednym z najbardziej zatłoczonych szlaków żeglugowych
}
<br/ clear=all>

Historia

Na terenie dzisiejszego Jemenu istniały w starożytności państwa minejskie (XII-VII wiek p.n.e.) oraz Królestwo Saby (X/IX-II wiek p.n.e.). W II wieku p.n.e. północnym Jemenem zaczęli władać Himjaryci a w 525 n.e. zdobyli te terytoria Abisyńczycy. W 575 n.e. tereny te zostały przyłączone do Persji. Południowy Jemen został opanowany w I wieku p.n.e. przez Rzymian, a w IV wieku n.e. wszedł w skład imperium perskiego. W VII wieku całe terytorium Jemenu zostało opanowane przez Arabów. Od XVI wieku Jemen wchodził w skład imperium osmańskiego. Północny Jemen uzyskał niepodległość od Turcji w 1918 (od 1962 – Jemeńska Republika Arabska ze stolicą w Sanie). Jemen Południowy w okresie 1839-1967 był brytyjską kolonią i protektoratem z głównym ośrodkiem w Adenie. Ta część Jemenu uzyskała niepodległość dopiero w 1967 przyjmując od 1970 nazwę Ludowo-Demokratyczna Republika Jemenu. Jemen Południowy znalazł się w strefie wpływów ZSRR. W latach 1972 i 1979 miały miejsce dwa krótkotrwałe konflikty zbrojne pomiędzy obydwoma państwami. Jednak do zjednoczenia Jemenu doszło dopiero w 1990. Pierwsze demokratyczne wybory miały miejsce w 1993. Rok później doszło do próby secesji dawnego Jemenu Południowego i wybuchu krótkiej wojny domowej (maj-lipiec 1994), która zakończyła się zwycięstwem wojsk rządowych. W wyborach prezydenckich 20 września 2006, dotychczasowy prezydent Ali Abdullah Salih został wybrany z poparciem 77,2% na kolejną siedmioletnią kadencję. W styczniu 2011 roku doszło do protestów w tym kraju, w wyniku których w lutym 2012 Salih ustąpił ze stanowiska szefa państwa. Nowym prezydentem został dotychczasowy wiceprezydent Abd Rabu Mansur Hadi.

Gospodarka

Jemen jest jednym z najsłabiej rozwiniętych państw arabskich. Produkt krajowy brutto w roku 2003 wynosił 15,09 mld USD, co dawało 800 USD w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Wzrost gospodarczy wynosił 2,8%. Wskaźnik inflacji od kilku lat utrzymuje się na poziomie około 10% (10,8% w 2003 r.). Maleje wskaźnik zadłużenia kraju, który w roku 1997 sięgał 67,3% wartości PKB. Dane za rok 2003 mówią o 39,5% zadłużeniu. Wysoka jest stopa bezrobocia wynosząca 35% (2003).
Większość zatrudnionych pracuje w rolnictwie i pasterstwie. Produkcja rolnicza to: zboża, owoce, warzywa, rośliny strączkowe, kawa, bawełna, zwierzęta hodowlane (owce, wielbłądy, kozy, bydło, drób). Istotne znaczenie ma również rybołówstwo. Największe znaczenie w przemyśle ma wydobycie oraz przetwarzanie ropy naftowej. Mniejsze zaś wytwarzanie wyrobów bawełnianych, ze skóry oraz materiałów budowlanych. Największym ośrodkiem przemysłowym jest Aden.
W roku 2003 Jemen zanotował nadwyżkę w handlu zagranicznym. Eksportuje się głównie ropę naftową, poza tym kawę oraz suszone i solone ryby. Importuje: żywność, maszyny i urządzenia oraz produkty chemiczne. Według danych z 2003 r. największy udział w eksporcie Jemenu mają: Chiny – 28,5%, Tajlandia – 18,3%, Indie – 14%, Korea Południowa – 10,5%, Malezja – 5,1%. Najwięcej importuje się z: Zjednoczonych Emiratów Arabskich – 13,5%, Arabii Saudyjskiej – 10,8%, Chin – 9,4%, USA – 5,2%, Kuwejtu – 4,7%, Francji – 4,3%.

W roku 2008 media doniosły, iż istnieje plan budowy największego na świecie mostu pomiędzy Jemenem a Dżibuti, który łączyłby Afrykę z Półwyspem Arabskim. Inwestycja miałaby być finansowana przez firmy z Jemenu, Francji i Arabii Saudyjskiej<ref>Bab al-Mandab – Mity.reklik.com</ref>.

Ludność

Jemen zamieszkują prawie wyłącznie Arabowie. Spotkać można tam również nielicznych mieszkańców pochodzenia afrykańskiego, europejskiego lub hinduskiego. Religią dominującą jest islam (ok. 99% populacji, w tym 50% sunnici, 48% zajdyci, pozostali to imamici i kilka wyznań isma'ilickich). Około 1/3 ludności zamieszkuje w miastach. Prognozy informują że do 2050 roku ludność Jemenu ma z wzrosnąć do 60 milionów mieszkańców.
{ border="1" align="left" cellpadding="2' cellspacing="0" width="420" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;"
---
"2" align="center"(2005)
---
Liczba ludności
20 727 063
---
"2"Ludność według wieku
---
 0 – 14 lat
46,5%”
---
 15 – 64 lat
50,8%”
---
 ponad 64 lata
2,7%
---
"2"Wiek (mediana)
---
 w całej populacji
16,5 lat
---
 mężczyzn
16,5 lat
---
 kobiet
16,5 lat
---
Przyrost naturalny
3,45%
---
Współczynnik urodzeń
43,07 urodzin/1000 mieszkańców
---
Współczynnik zgonów
8,53 zgonów/1000 mieszkańców
---
Współczynnik migracji
0 migrantów/1000 mieszkańców
---
"2"Ludność według płci
---
 przy narodzeniu
1,05 mężczyzn/kobiet
---
 poniżej 15 lat
1,04 mężczyzn/kobiet
---
 15 – 64 lat
1,04 mężczyzn/kobiet
---
 65 lat i więcej
0,97 mężczyzn/kobiet
---
"2"Umieralność noworodków
---
 W całej populacji
61,5 śmiertelnych/1000 żywych
---
 płci męskiej
66,26 śmiertelnych/1000 żywych
---
 płci żeńskiej
56,49 śmiertelnych/1000 żywych
---
"2"Oczekiwana długość życia
---
 w całej populacji
61,75 lat
---
 mężczyzn
59,89 lat
---
 kobiet
63,71 lat
---
Rozrodczość
6,67 urodzeń/kobietę
}

{ border="1" align="left" cellpadding="2' cellspacing="0" width="420" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;"
+Święta państwowe
Data
Polska nazwa
Oryginalna nazwa

22 maja
Dzień Zjednoczenia Narodowego

26 września
Dzień Rewolucji 1962 roku

14 października
Dzień Narodowy

30 listopada
Dzień Niepodległości

}
<br/ clear=all>
{ align=center width=90% border=1 style="border-collapse: collapse; font-size:95%" cellpadding="3"
! 11 bgcolor="#EFEFEF" Wzrost populacji na obszarze dzisiejszego Jemenu od roku 1950<ref>Encyklopedia Geograficzna Świata -Azja, Kraków 1995.</ref>

! Rok
! 1950
! 1972
! 1985
! 1995
! 2010

Populacja 5 600 000 6 062 000 7 700 000 14 700 000 23 495 361

Zmiana - 462 000 1 638 000 7 000 000 8 795 361

}

Religia

Islam: 99,93%
Katolicyzm: 0,03%
Prawosławie: 0,02%
Protestantyzm: 0,01%
Judaizm: 0,01%
Inne:
- <ref>Książka P. Johnstona i J. Mandryka pt. 533"Operation World"534, także inne źródła – Kzbb.org</ref>

Zobacz też

Niektóre miasta: Hanffar, Asz-Szihr, Badżil

Linki zewnętrzne

Ambasada RP w Sanie
Ambasada Republiki Jemenu w Polsce
Prezydent Jemenu
Przemysław Majka, Między młotem a kowadłem. Historia Jemenu, "Histmag.org", 7 lipca 2009.

Jemen
Yemen
Yémen

Polska