Janus (mitologia)
z obliczem Janusa na awersie
Janus – jedno z najważniejszych bóstw staroitalskich, czczony w starożytnym Rzymie. Był bogiem wszelkich początków, a także opiekunem drzwi, bram i mostów, patronem umów i układów sojuszniczych. Od niego pochodzi łacińska nazwa miesiąca stycznia (Ianuarius) jako pierwszego miesiąca w roku. Był utożsamiany także z bogiem poranków - Matutynem.
Janus był pierwszym władcą Lacjum. Wzgórze, na którym rezydował nazwano na jego cześć Ianiculum. Początkowo dzielił władzę z Camesusem, a następnie z Saturnem. Miał być mężem Iuturny i ojcem Fonsa.
Jak powiada Cyceron w De natura deorum II 67, jego imię pochodzi od czasownika ire, co znaczy iść, przechodzić, stąd przejścia to iani<ref>Cicero, De natura deorum, II 67</ref>.
Był tradycyjnie przedstawiany z dwiema twarzami, z kluczami i laską. Jego najstarsze wyobrażenia były przedstawiane na rzymskich monetach zwanych aes grave. Według Owidiusza dwie twarze Janusa symbolizowały jego władzę nad ziemią i niebem, zaś według Makrobiusza przeszłością i przyszłością.
W Rzymie znajdowała się świątynia Janusa, która według tradycji miała zostać wybudowana przez Numę Pompiliusza. Jej bramy zamykano w czasie pokoju, a otwierano podczas wojny, by mogły przez nią przejść i otrzymać błogosławieństwo rzymskie wojska udające się na wojnę<ref>Livius, Ab Urbe condita, I 19</ref>.
Towarzyszami Janusa byli Limentinus, Lima, Forculus i Cardea<ref>Marian Rengel, Kathleen N. Daly, Greek and Roman Mythology A to Z, Chelsea House, New York 2009, s. 75</ref>.