Język hiszpański

Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

Język hiszpański jest trzecim najpowszechniej używanym językiem na Ziemi. W roku 2006 oceniano, że posługuje się nim jako językiem ojczystym około 400 milionów ludzi na siedmiu kontynentach, szczególnie w Ameryce Południowej i Ameryce Północnej. Dalsze 100 milionów używa go jako drugiego języka, natomiast liczba ludzi w ogóle na świecie mówiących tym językiem to ponad 0,5 miliarda. Język hiszpański należy także do grupy języków ekspansywnych (latynizacja Ameryki Północnej). Jest on językiem międzynarodowym i urzędowym głównych organizacji międzynarodowych politycznych i gospodarczych takich jak m.in.: UE<ref>Traktat Lizboński</ref>, Unia Afrykańska<ref>Konstytucja Unii Afrykańskiej Art. 11</ref>, OPA<ref>Carta de la Organización de los Estados Americanos Art. 139</ref>, ONZ<ref>Idiomas y Comunicaciones de la Sede de las Naciones Unidas (hiszp.)</ref>, NAFTA, Traktat antarktyczny<ref>Traktat antarktyczny (pol.)</ref>, UNICEF, UNASUR, FIFA, UEFA, Interpol, Europol<ref>Europol en Madrid</ref>, CARICOM, WHO<ref>Organización Mundial de la Salud (hiszp.)</ref>, Światowa Organizacja Handlu<ref>Organización Mundial del Comercio (hiszp.)</ref>, Mercosur oraz wielu innych.

Uchwalona 27 grudnia 1978 (znowelizowana 27 sierpnia 1992) Konstytucja Hiszpanii stanowi, że "Kastylijski jest hiszpańskim urzędowym językiem państwa. Wszyscy Hiszpanie mają obowiązek go znać i prawo nim się posługiwać" (art. 3 ust. 1 Konstytucji Hiszpanii). Niemniej "Pozostałe języki hiszpańskie są również językami urzędowymi w odpowiednich wspólnotach autonomicznych, zgodnie z ich statutami" (art. 3 ust. 2 Konstytucji Hiszpanii). Do kategorii owych "pozostałych języków hiszpańskich" zalicza się, występujące w niektórych regionach (autonomiach) Hiszpanii, lokalne, rodzime języki:

Etymologia

Według Hiszpańskiej Akademii Królewskiej słowo hiszpański - español pochodzi od provenzal espaignol łacińskiej nazwy Hispaniolus obecnie oznaczającego Hiszpanię<ref>Słownik języka hiszpańskiego Królewskiej Akademii Hiszpańskiej</ref>. Hispaniolus pochodzi od łacińskiej nazwy prowincji Hispania na Półwyspie Iberyjskim i na Balearach. Inna teoria mówi z kolei pochodzeniu tego słowa od Castellanus, łacińskiej nazwy Kastylii, obecnie regionu w środkowej Hiszpanii<ref>Słownik języka hiszpańskiego Królewskiej Akademii Hiszpańskiej</ref>.

Historia języka hiszpańskiego


Historia języka hiszpańskiego ze śladami łaciny pochodzącymi z Cesarstwa rzymskiego zaczyna się już w V wieku, głównie w centralnej i północnej części Półwyspu Iberyjskiego. Wraz z upadkiem Cesarstwa Rzymskiego wpływy łaciny stopniowo się zmniejszają a dla prowincji wchodzących w jego skład rozpoczął się nowy rozdział. Na gruzach Cesarstwa Zachodniorzymskiego, które w zasadzie w całości władało w miarę jednolitą łaciną zaczęły powoli wyodrębniać się nowe języki. Z uwagi na to, że nastąpił podział na prowincje, z każdym to wiekiem ta różnica się pogłębiała. Efektem czego było powstanie różnic dialektalnych w języku łacińskim i powstanie nowych języków przed końcem pierwszego tysiąclecia w wyniku czego powoli zaczął również się kształtować język hiszpański (kastylijski). Nazwa samego języka jak i nazwa kraju pochodzi od rzymskiej prowincji Hispania, obejmującej cały Półwysep Iberyjski. Romance, była to pierwsza hiszpańszczyzna z elementami łaciny. Język literacki oparł się na dialekcie Kastylijskim już w średniowieczu, zaś rola tego dialektu wzrastała gdy ówczesny król Hiszpanii Alfons X zarządził w 1253 r. gdy dojdzie do wątpliwości co do znaczenia słów, decyduje znaczenie kastylijskie. Na obecne ukształtowanie się dialektów Hiszpanii wpłynęły znacząco postępy rekonkwisty hiszpańskiej wyzwalającej zajęte w VIII wieku przez Arabów obszary Półwyspu Iberyjskiego a na ówczesne dialekty ludności miejscowej nawarstwiał się dialekt kastylijski. Pierwszymi tekstami literackimi w ówczesnym języku romance były teksty ludowe, poezja śpiewana a najstarszymi gatunkami poetyckimi były jarchas powstałe w Andaluzji w języku romance-mozárabe zawierając w sobie naleciałości z jęz. arabskiego<ref>Rico, F. Historia y critica de la literatura española, tomos I-IX, Ed. Crítica; Alborg, J. L., Historia de la literatura española, Madrid, Gredos</ref>. Z kolei za najstarszy tekst hiszpański uważa się epopeję ludową z ok. 1140 r. - Poema del mio Cid, choć słowa hiszpańskie pojawiają się już w klasztornym rękopisie łacińskim z X wieku. Literacki język hiszpański ukształtował się w XV wieku, kiedy to Królowie Katoliccy Ferdynand Aragoński i Izabela Kastylijska zakończyli rekonkwistę Hiszpanii, podbijając arabską wtedy, Granadę, ostatnie mauretańskie królestwo. W 1492 r. została opublikowana pierwsza gramatyka języka hiszpańskiego - Gramática de la lengua castellana opublikowana przez Antonio de Nebriję<ref>Asocación Cultural Antonio de Nebrija (hiszp.)</ref>. Ten sam autor opublikował również słownik hiszpański i zasady ortografii języka hiszpańskiego. Hiszpania w tym czasie stała się światową potęgą i centrum rozległego 160. Standardowe zasady języka hiszpańskiego były oparte na języku kastylijskim (dialekt z Kastylii). Do dziś używamy obydwu nazw: hiszpański i kastylijski (1271castellano1272).209281273Español1274 czy 1275Castellano1276?9 2093Poprawne są obydwie nazwy języka hiszpańskiego zarówno 1277español1278 jak i 1279castellano1280. Obie nazwy używa się równie często. 1281Asociación de Academias de la Lengua Española1282 - instytucja normująca użycie hiszpańskiego w krajach hiszpańskojęzycznych dopuszcza używanie obydwu nazw<ref>[http://buscon.rae.es/dpdI/ Diccionario Panhispánico de Dudas (hiszp.)</ref>. Mimo to w Ameryce Południowej w większości krajów hiszpańskojęzycznych, poza nielicznymi wyjątkami używa się najczęściej nazwy castellano, tak jak w Hiszpanii. Z kolei w Meksyku, Ameryce Środkowej czy na Karaibach bardziej przyjęta jest nazwa español. W Afryce w Gwinei Równikowej także używana jest nazwa español. Konstytucje poszczególnych państw hiszpańskojęzycznych mówią o tym, że oficjalnym językiem jest castellano bądź español.

Zasięg języka hiszpańskiego i różnice w dialektach


, największej aglomeracji w Ameryce Pd.

Hiszpański jest jednym z oficjalnych języków takich organizacji jak m.in. ONZ, Unia Afrykańska czy Unia Europejska.

Hiszpański ma też wielu użytkowników w takich krajach jak Brazylia, Andora, Antyle Holenderskie, Belize, Filipiny, Izrael, Kanada, Maroko, Stany Zjednoczone (Arizona, Floryda, Kalifornia, Nevada, Nowy Jork, Teksas) , Trynidad i Tobago. Hiszpańskim mówi się też na Gibraltarze i w Saharze Zachodniej. Jest on również nauczany w szkołach w każdym kraju Unii Europejskiej, jak i również w szkołach na każdym kontynencie. We Francji ok. 70% młodzieży uczy się języka hiszpańskiego, podobnie rzecz się ma we Włoszech. Hiszpański jest drugim po angielskim najczęściej nauczanym językiem na świecie (ponad 20 milionów studentów<ref>http://www.cervantes.es/sobre_instituto_cervantes/prensa/2011/noticias/nota_diae_palabrafavorita.htm Wg Instytutu Cervantesa</ref><ref>El español es el segundo idioma que más se estudia en el mundo – El País</ref>, choć niektóre źródła wskazują nawet 46 milionów osób uczących się hiszpańskiego w ponad 90 krajach<ref>Universpain - Cursos de Español (hiszp.)</ref>). Ponadto język ten jest drugim językiem w komunikacji międzynarodowej<ref>Con 450 millones de personas que lo hablan, es además el segundo idioma de comunicación internacional (hiszp.)</ref>. Hiszpański jest również trzecim najczęściej używanym językiem na świecie (po angielskim i chińskim) w internecie (ponad 8% wszystkich stron)<ref>Spanish Speaking Internet Usage Statistics (ang.)</ref>.

Jest kilka istotnych różnic pomiędzy dialektami hiszpańskiego używanymi w samej Hiszpanii i w hispanojęzycznej Ameryce. Za standard ogólnokrajowy Hiszpanii przyjmowana jest wymowa północnokastylijska (chociaż nie zaleca się użycia słabych zaimków, ani ulegania zjawisku językowemu zwanemu laismo, czyli zamiany rodzajnika le na la).

Hiszpanie osiedlający się na kontynencie amerykańskim przynieśli ze sobą własne regionalizmy. Stąd u różnych narodowości i grup etnicznych można dziś znaleźć różne akcenty. Typowa dla Ameryki Łacińskiej, tak jak i dla Andaluzji, jest wymowa zwana seseo, polegająca na wymowie c (przed e oraz i) oraz z jako s. Na przykład kastylijskie /θ/ w słowach ciento, caza wymawiane jest jak /s/, tak jak np. w ser, casa.

Tradycyjnie w hiszpańskim występował fonem // (palatalna lateralna), w piśmie wyrażany przez ll. Zanikł on na większości obszarów Ameryki, z wyjątkiem dwujęzycznych obszarów, na których mówi się w keczua lub w innych językach rdzennych Ameryki posiadających ten fonem w swojej fonetyce. Obecnie zanika także w Hiszpanii, ale podobnie – z wyjątkiem dwujęzycznych obszarów języka katalońskiego lub innych języków, w których obecne jest //. Na większości obszarów fonem ten upodabnia się do /j/. Zjawisko to nazywane jest yeismo. W argentyńskim dialekcie rioplatense /j/ i // są na ogół wymawiane jak // (palatalna dźwięczna szczelinowa), w sposób zbliżony do polskiego ź. Zjawisko to nazywa się žeismo.

W sferze wymowy zjawiskiem typowym dla Karaibów jest zamienianie [] z [] i na odwrót, w zależności od regionu. I tak w Santo Domingo zamiast „mi amor” (kochanie) usłyszeć można //. Na południowym zachodzie z kolei „falda” (spódnica) wymawiana jest jako //. Niewątpliwie najśpiewniejszym akcentem charakteryzują się mieszkańcy północnej części Dominikany – el Cibao. Tu z kolei głoska [] zastępowana jest przez [] – stąd „Puerto Plata” brzmi jako //. W sferze leksykalnej dostrzec można wpływy kultury rdzennych mieszkańców wysp, Tainów, np. w wyrazach: guagua – pojazd (autobus), mangú – tłuczona mieszanka (np. bananów). Również okupacja kraju przez wojska amerykańskie, jak i bliskość obu krajów, pozostawiły swój ślad na języku używanym w Dominikanie, np. w słowach: chequear (z ang. to check – sprawdzać) lub setear (z ang. to set – uporządkować).

Między językiem hiszpańskim używanym w Hiszpanii a jego południowoamerykańskimi dialektami występują też małe różnice gramatyczne. Przykładowo użycie drugiej osoby liczby pojedynczej tú (ty) w Argentynie za pomocą vos np.: tú trabajas = vos trabajas (ty pracujesz); tú eres = vos sos (ty jesteś).
Najważniejszą różnicą jest zakres użycia czasów. W Ameryce Południowej znacznie rzadziej niż w Hiszpanii używa się czasu preterito perfecto, który często zastępowany jest czasem preterito indefinido. Poza tym rozpowszechnione jest też (zwłaszcza w Urugwaju, Argentynie i Chile) użycie (archaicznego w Hiszpanii) zaimka vos na oznaczenie drugiej osoby liczby pojedynczej (i użycie w tej osobie specjalnej, nie występującej w odmianie hiszpańskiej, końcówki fleksyjnej czasownika) oraz zanik drugiej osoby liczby mnogiej, zastępowanej osobą trzecią (ustedes).

Na ogół sądzi się, że sprawy języka hiszpańskiego są regulowane przez RAE (Real Academia Española). W rzeczywistości trudno jest ustalać kształt języka dekretami, ale RAE, wraz z 21 innymi akademiami językowymi, ma znaczący, zachowawczy wpływ na język poprzez publikację słowników oraz poradników dotyczących gramatyki i stylu, które są powszechnie przestrzegane.

Dialekty języka hiszpańskiego

Romanista Witold Mańczak wymienia następujące dialekty<ref>Witold Mańczak, Języki romańskie [w:] Języki indoeuropejskie. Tom II, pod red. Leszka Bednarczuka, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1988</ref>:

Obecnie widoczna jest tendencja do traktowania wszystkich dialektów hiszpańskich jako odrębne języki.

Alfabet

Alfabet hiszpański składa się z 26 liter alfabetu łacińskiego, jednej litery dodatkowej ñ oraz dwóch grup literowych ch i ll. Dwuznaku rr który również odpowiada odrębnemu fonemowi, /r/, nie traktuje się jako odrębnego znaku w alfabecie. Od 1994 roku również ch i ll przy ustalaniu porządku alfabetycznego nie są traktowane jak odrębne litery, ale jako sekwencje liter (czyli w zestawieniach alfabetycznych <ch> jest pomiędzy ‹ce› a ‹ci›, a nie, jak uprzednio, po ‹cz›, podobnie jest w przypadku <ll>).

A (a), B (be), C (ce), CH (cehache/cie), D (de), E (e), F (efe), G (ge), H (hache), I (i), J (jota), K (ka), L (ele), LL (elle), M (eme), N (ene), Ñ (eñe), O (o), P (pe), Q (cu), R (ere), S (ese), T (te), U (u), V (uve), W (uve doble), X (equis), Y (ye<ref>Propuesta de un solo nombre para cada una de las letras del abecedario (hiszp.)</ref> lub i griega), Z (zeta).212016Interpunkcja17 21212191741Charakterystyczne dla języka hiszpańskiego jest występowanie odwróconego znaku zapytania ¿ oraz odwróconego wykrzyknika ¡ . Używa się ich na początku zdań zakończonych odpowiednio znakiem zapytania i wykrzyknikiem. Ułatwia to stosowanie odpowiedniego akcentu zdaniowego.212218Uproszczone zasady wymowy19 545546 "b" i "v" – stojące na początku wyrazu wymawia się jak polskie "b", w środku wyrazu jako głoskę pośrednią pomiędzy "b" a "w", np. banco, varón, caballero547548 "z" – wymawia się jak bezdźwięczne "th" w języku angielskim, np. zapato549550 "c" – przed samogłoskami "e", "i" wymawia się jak omówioną wyżej literę "z", np. paciente, ciego551552 "c" – w pozostałych przypadkach wymawia się jak polskie "k", np. calendario, clínica553554 "que" – wymawia się jak polskie "ke", np. que555556 "qui" – wymawia się jak polskie "ki", np. quien557558 "ch" – wymawia się jak polskie "cz" zmiękczone (np. w wyrazie "Chile"), np. chocolate559560 "j" – wymawia się podobnie jak polskie "h", np. junta561562 "g" – przed samogłoskami "e", "i" wymawia się jak polskie "h", np. gente, girar, Ángela563564 "g" – w pozostałych przypadkach wymawia się jak polskie "g" (w grupach gui, gue nie wymawia się "u"), np. gabinete, guitarra565566 "ll" – wymawia się jak polskie "j" lub "dź" lub "ź" zmiękczone, np. llamar567568 "ñ" – wymawia się jak polskie "ń", np. España569570 "rr" – jest to długie "r" (jak w okrzyku "prrr!"), np. corrida571572 "y" – samodzielnie wymawia się jak polskie "i", w wyrazach wymawia się jak polskie "j", np. mayo573574 "h" – jest nieme i nie wymawia się go prawie nigdy, np. herencia, humo<ref>Wyjątkiem są niektóre wyrazy zapożyczone, w których jednak wymawia się "h aspirowane", różne od początkowego dźwięku w hiszp. 1383jota1384: hach, hachemi, hachemita, hack, hackear, hacker, haikai, haiku, hakim, halfcourt, halfpipe, hall, hámster, hárca, hard bop, hardcore, hard discount, hardware.</ref>575576 "ü" – w zestawieniu 1385güe1386/1387güi1388 oznacza, że 1389"u"1390 ma być wymawiane, np. cigüeña577578 20Podstawowe zwroty w języku hiszpańskim21 579580 Dzień dobry. – Buenos días [buenos dijas.

  • Dzień dobry (po południu). – Buenas tardes [buenas tardes].
  • Dobry wieczór; dobranoc. – Buenas noches [buenas noćes].
  • Do widzenia! – ¡Hasta luego! [asta luego].
  • Do (zobaczenia) wkrótce! (dosł. teraz) – ¡Hasta ahora! [asta aora]
  • Do jutra!/ Do rana/poranku! – ¡Hasta mañana! [asta maniana]
  • Cześć (powitanie) – ¡Hola! [ola] (akcentowane o)
  • Cześć (pożegnanie) – ¡Adiós! [adjos](pożegnanie na dłuższy czas; akcentowanym jest o!)
  • Proszę (prośba). – Por favor.
  • Proszę (podając coś). – Tome [tome] lub tenga [tenga].
  • Dziękuję – Gracias [grasjas] (w wersji kastylijskiej wymowa c w ci jak angielskie th w think)
  • Przepraszam pana/panią. – Perdone [perdone].
  • Przepraszam cię. – Perdona.
  • Przepraszam. – Perdón (akcentowanym jest o).
  • Smacznego! – Que aproveche! [ke aproweće]
  • Dlaczego? – ¿Por qué? [porke] (akcentowanym jest e)
  • Ile to kosztuje ..? – ¿Cuánto cuesta ..? [kuanto kuesta...?] (akcentowanym jest wyróżnione a)
  • Gdzie jest ..? – ¿Dónde está ..? [donde esta...?] (silny akcent nad o oraz nad a)
  • Co to jest? – ¿Qué es esto? [ke es esto] (akcentowanym jest e; zapis fonetyczny brzmi pytająco)
  • Która jest godzina? – ¿Qué hora es? [ke ora es]; ¿Que hora tiene? [ke ora tiene] (oba zapisy fonetyczne brzmią pytająco)
  • Jak się czujesz? – ¿Cómo estás? [komo estas]; ¿Cómo te sientes? [komo te sjentes] (oba zapisy fonetyczne brzmią pytająco)
  • Czuję się... – Estoy ... [estoj]; Me siento ... [me sjento]
  • Czuję się dobrze - Estoy bien [Estoj bien]
  • Jak leci? (potocznie; Jak się czujesz?) – ¿Qué tal? [ke tal]
  • Nazywam się ... – Me llamo ... [me jamo] (w niektórych dialektach me źamo)
  • Ile masz lat...? – ¿Cuántos años tienes? [kuantos ańjos tjenes?] (akcentowane wyróżnione a) lub ¿Qué edad tienes? [ke eda tienes] (słowo edad często wymawia się dodając dźwięk angielskiego 'th' na końcu)
  • Mam (dwadzieścia) lat. – Tengo (veinte) años. [tengo (bejnte) ańjos]
  • Jakie masz hobby? – ¿Cuál es tu pasatiempo? [kual es tu pasatjempo?] (akcentowanym jest wyróżnione a)
  • romantyczne – romántico [romantiko] (akcent nad a)
  • Chce mi się spać – Me gusta dormir. [me gusta dormir]
  • Dokąd idziesz? – ¿A dónde vas? [a donde was] (akcentowanym jest o)
  • Idę do ... – Voy a ... [woj a]
  • Co robisz? – ¿Qué haces? [ke ases] lub ¿Qué estás haciendo? [ke estas asjendo] (c po kastylijsku jak angielskie 'th')
  • Tak. – Sí. [s-i] (akcentowym jest i)
  • Nie. – No. [no]
  • mały /-a – pequeño, /-a [pekenio, pekenia]
  • duży /-a – grande [grande]
  • ładny /-a – bonito /-a [bonito, bonita]
  • brzydki /-a – feo /-a [feo, fea]
  • tani /-a – barato /-a [barato]
  • drogi /-a – caro /-a [karo]
  • otwarte – abierto [abierto]
  • zamknięte – cerrado [serrado] (w wersji kastylijskiej c w ci jak angielskie th w think)
  • Nie rozumiem. – No entiendo [no entjendo]; No comprendo. [no komprendo]
  • Na zdrowie! – Salud [salut]; po kichnięciu – pierwszym: Jesús [hesus] (akcentowanym jest u); po trzecim: María [marija]; po trzecim i następnych: José [hose] (używa się na pewno w Hiszpanii; akcentowanym jest e)
  • Co? – ¿Qué? [ke] (akcentowanym jest e)
  • Nie wiem. – No sé. [no se] (akcentowanym jest e)
  • przerwa – descanso [deskanso]
  • pan/pani – señor/señora [seńjor/seńjora]
  • apteka – farmacia [farmasja] (w wersji kastylijskiej c w ci wymawiamy jak angielskie th w think)
  • bank → un banco [un banko]
  • poczta – correo [korreo]
  • poczta internetowa – correo electrónico (korreo elektroniko; akcentowanym jest wyróżnione o)
  • znaczek – sello [sejo; w innych wersjach seźo]
  • Jestem z Polski. – Soy de Polonia. [soj de polonia]
  • Warszawa – Varsovia [barsobia] (b i v wymawiać jako dźwięk pośredni między b a w)
  • Kraków – Cracovia [krakobia] (b i v wymawiać jako dźwięk pośredni między b a w)
  • Madryt – Madrid [madrid] (wyróżnione d delikatnie zaznaczyć)
  • Polska – Polonia [polonia]
  • polski, język polski - polaco
  • Polak, Polka - polaco, polaca [polako, polaka]
  • Hiszpania – España [espańja]
  • hiszpański, język hiszpańki - español
  • Hiszpan, Hiszpanka - español, española [espaniol, espaniola]
  • Europa – Europa [europa]
  • Mieszkam w Warszawie. – Vivo en Varsovia. (v wymawiać jako dźwięk pośredni między b a w)
  • jak – cómo [komo] (akcentowanym jest o)

    • Gramatyka języka hiszpańskiego

    Liczebniki

    1 = uno
    2 = dos
    3 = tres
    4 = cuatro
    5 = cinco
    6 = seis
    7 = siete
    8 = ocho
    9 = nueve
    10 = diez
    11 = once;
    12 = doce;
    13 = trece;
    14 = catorce;
    15 = quince;
    16 = dieciséis;
    17 = diecisiete;
    18 = dieciocho;
    19 = diecinueve;
    20 = veinte;
    21 = veintiuno;
    22 = veintidós;
    23 = veintitrès;
    24 = veinticuatro;
    25 = veinticinco;
    26 = veintiséis;
    27 = veintisiete;
    28 = veintiocho;
    29 = veintinueve
    30 = treinta;
    31 = treinta y uno;
    32 = treinta y dos;
    40 = cuarenta;
    50 = cincuenta;
    60 = sesenta;
    70 = setenta;
    80 = ochenta;
    90 = noventa;
    100 = cien;
    200= doscientos;
    300 = trescientos;
    400 = cuatrocientos;
    500 = quinientos;
    600 = seiscientos;
    700 = setecientos;
    800 = ochocientos;
    900 = novecientos;
    1.000 = mil;
    2.000 = dos mil;
    1.000.000 = un millón;
    2.000.000 = dos millones

    – 21 alumnos = veintiUN alumnos – [UNO ZAWSZE skraca się do UN przed rzeczownikiem/rzeczownikami rodzaju męskiego!]
    – 31 chicos – treinta y UN chicos

    ALE:
    – 21 chicas – veintiuna chicas [unO zmienia się unA ZAWSZE przed rzeczownikiem/rzeczownikami rodzaju żeńskiego!]

    Setki od 200 do 900 i tysiące mają rodzaj żeński.
    Milion rodzaj męski.

    Rzeczownik

    W języku hiszpańskim odróżnia się tylko 2 rodzaje gramatyczne: męski (el género masculino) i żeński (el género femenino). Rzeczowniki rodzaju męskiego kończą się przeważnie na -o (np. chico – chłopiec), -aje, -ma lub na spółgłoskę -n lub -r. Rzeczowniki rodzaju żeńskiego kończą się na -a (podobnie jak w języku polskim, np. chica – dziewczyna), -d, -z, -ción, -dad.

    Rodzajnik

    Rzeczowniki w języku hiszpańskim przeważnie poprzedzone są charakterystycznym dla siebie rodzajnikiem (artículo), który może być:

    Rzeczowniki w rodzaju męskim posiadają rodzajnik w liczbie pojedynczej el, natomiast w liczbie mnogiej odpowiednikiem jest los. Rzeczowniki rodzaju żeńskiego posiadają rodzajnik la i odpowiednio dla liczby mnogiej rodzaju żeńskiego las.
    W przypadku rodzajnika nieokreślonego są to odpowiednio un i una. W liczbie mnogiej rodzajnik nieokreślony przyjmuje formy unos dla rodzaju męskiego i unas dla rodzaju żeńskiego<ref></ref>.

    Przykłady:

    Czasownik

    Czasowniki w języku hiszpańskim dzielimy na 3 grupy koniugacyjne, z charakterystycznymi końcówkami bezokolicznika.

    Odmieniają się przez odcięcie końcówki bezokolicznika (-ar, -er, -ir) i zastąpienie jej odpowiednimi końcówkami osobowymi.

    !

    ! Singular (liczba pojedyncza)
    ! Plural (liczba mnoga)

    &nbsp;1 osoba yo entro align="center" nosotros entramos

    &nbsp;2 osoba tú entras align="center" vosotros entráis

    &nbsp;3 osoba él, ella, usted entra align="center" ellos, ellas, ustedes entran
    }


    !

    ! Singular (liczba pojedyncza)
    ! Plural (liczba mnoga)

    &nbsp;1 osoba yo como align="center" nosotros comemos

    &nbsp;2 osoba tú comes align="center" vosotros coméis

    &nbsp;3 osoba él, ella, usted come align="center" ellos, ellas, ustedes comen
    }


    !

    ! Singular (liczba pojedyncza)
    ! Plural (liczba mnoga)

    &nbsp;1 osoba yo vivo align="center" nosotros vivimos

    &nbsp;2 osoba tú vives align="center" vosotros vivís

    &nbsp;3 osoba él, ella, usted vive align="center" ellos, ellas, ustedes viven
    }

    Czasowniki posiadające zaimek zwrotny (się) odmieniają się i posiadają odrębne formy dla poszczególnych osób. Przykładami takich czasowników są takie które posiadają se np. llamarse (nazywać się), czy lavarse (myć się).

    !

    ! Singular (liczba pojedyncza)
    ! Plural (liczba mnoga)

    &nbsp;1 osoba yo → me align="center" nosotros → nos

    &nbsp;2 osoba tú → te align="center" vosotros → os

    &nbsp;3 osoba él, ella, usted → se align="center" ellos, ellas, ustedes → se
    }
    Np. Me llavo – myję się.

    W języku hiszpańskim występują dwa czasowniki oznaczające być, dla odróżnienia: ser – określa cechy stałe, pochodzenie, płeć, kolory itp...; zaś estar – określa położenie lub stan. Zależnie od tego jaki używamy czasownik być może on mieć różne znaczenie np. ser guapo – być ładnym; estar guapo – ładnie wyglądać.

    Przymiotnik

    Przymiotnik musi być zgodny z liczbą i rodzajem rzeczownika. W zdaniu występuje zwykle po rzeczowniku.
    Przykłady:

    Rodzaj żeński przymiotników tworzymy poprzez zmianę końcówki męskiej danego przymiotnika lub poprzez dodanie końcówki -a.
    Jeżeli przymiotnik ma końcówkę -o, to rodzaj żeński tworzymy poprzez zmianę -o na -a np.:feo – fea → brzydki – brzydka; bonito – bonita → ładny – ładna.

    Innym typem przymiotników są te posiadające końcówki -ícola, -ista.
    Do przymiotników rodzaju męskiego o końcówce - án, – ón, - ín w rodzaju żeński dodaje się - a, np.: gritón – gritona → krzykliwy, krzykliwa.

    Przymiotniki określające narodowość, pochodzenie i zakończone w rodzaju męskim na spółgłoskę, w rodzaju żeński posiadają dodaną końcówkę -a i tak jak w przypadku: polaco – polaca → polski, polska; español – española → hiszpański, hiszpańska.

    W języku hiszpańskim występuje kilka przymiotników, które określając konkretne rzeczowniki tracą ostatnią samogłoskę albo sylabę są to: bueno → dobry; malo → zły; santo → święty.

    Istotne jest także to że przymiotnik grande → duży przybiera skróconą formę na gran przed rzeczownikami rodzaju żeńskiego i męskiego liczby pojedynczej np. Gran Canaria.

    Przymiotniki pełniące funkcję przysłówka

    Sa to takie przymiotniki, które bez zmiany formy pełnią funkcję przysłówków są to:

    Zaimek

    Zaimki osobowe mogą pełnić poniższe funkcje w zdaniu:
    Zaimki osobowe pełniące funkcje podmiotu w zdaniu przybierają następujące formy:
    Zaimki osobowe, gdy pełnią w zdaniu funkcje dopełnienia bliższego odpowiadają zwykle polskiemu biernikowi – tzn. odpowiadają na pytanie: KOGO? CO? – i przybierają następujące formy:

    Zaimki 3 os. l. pojedynczej i mnogiej używa się również w zdaniu wtedy, kiedy o danej osobie lub przedmiocie już się wcześniej mówiło i nie trzeba powtarzać rzeczownika, tak jak na przykład:
    ¿Has leído este libro? No, no lo he leído. → Czytałeś te książkę? Nie, nie czytałem jej.

    Zaimki osobowe w funcji dopełnienia odpowiadają polskiemu celownikowi i odpowiadają na pytania: KOMU?, CZEMU? – i przybierają określone formy:
    Zaimki osobowe mogą być również poprzedzone w zdaniu przyimkiem.

    !! Singular (liczba pojedyncza)
    ! Plural (liczba mnoga)

    &nbsp;1 osoba mí align="center" nosotros, -as

    &nbsp;2 osoba ti align="center" vosotros, -as

    &nbsp;2 osoba él/ella/usted align="center" ellos/ellas/ustedes
    }
    Przykłady:
    Szczególny przypadek stanowi konstrukcja z przyimkiem CON (z), gdyż w zdaniu zaimki 1 i 2 os. l. poj., czyli mí i ti łączą się z nim tworząc formy:

    Czasy

    Czas teraźniejszy – Presente

    Czas teraźniejszy Presente de Indicativo służy do wyrażania czynności teraźniejszej, w języku hiszpańskim podobnie jak w języku polskim za jego pomocą możemy wyrazić czynność aktualną, odbywającą się w danej chwili.
    Pytania tworzy się poprzez postawienie na początku zdania odwróconego pytajnika ¿ następnie postępujemy zgodnie z konstrukcją budowy zdania, podmiot jest najczęściej pomijany, podobnie jak w języku polskim a pytania dodatkowo możemy rozpoczynać od pytajników czyli: Que – Co?, Como – Jak?
    Przeczenia tworzymy natomiast za pomocą NO które stawiamy między podmiotem a czasownikiem odpowiednio odmienionym:

    Czas przeszły dokonany złożony – Pretérito Perfecto

    Czas ten służy do wyrażania czynności, która odbyła się w danym czasie, ale jej skutki są nadal odczuwalne.

    Polski przykład: „Obciąłem włosy” (teraz są krótkie).

    Presente de HABER jest to czasownik posiłkowy HABER odmieniany w czasie Presente de Indicativo.
    Participio Pasado to imiesłów bierny danego czasownika opisujący akcję, którą chcemy wyrazić w zdaniu w Pretérito Perfecto.

    Participio Pasado- imiesłów bierny tworzony wg prostej zasady końcówkę w bezokolicznika -ar zamieniamy na -ado, a końcówki -er i -ir na -ido np.: centrar→centrado; comer→comido; vivir→vivido. Oprócz tego istnieją także czasowniki nieregularne, których odmiany trzeba się nauczyć; oto niektóre z nich: poner→puesto; hacer→hecho; volver→vuelto.
    Pytania tworzy się poprzez postawienie na początku zdania odwróconego pytajnika ¿ następnie postępujemy zgodnie z konstrukcją, podmiot najczęściej pomijamy: ¿ Presente de HABER + Participio Pasado +...?. Natomiast przeczenia tworzymy za pomocą NO, które stawiamy między podmiotem, a czasownikiem posiłkowym HABER odpowiednio odmienionym. NO stawiamy na początku zdania przed czasownikiem posiłkowym: NO +Presente de HABER + Participio Pasado +....

    Czas przeszły – Pretérito Indefinido

    Jest to czas dokonany.

    Czasownik w Pretérito Indefinido musi być on odmieniany zgodnie z zasadami koniugacji obowiązującymi w tym czasie. Czasowniki mogą być odmieniane całkowicie regularnie lub nieregularnie w pełni i niepełnie.
    Pytania tworzy się poprzez postawienie na początku zdania odwróconego pytajnika ¿ następnie postępujemy zgodnie z konstrukcją. Podmiot jest najczęściej pomijany, czasownik w Pretérito Indefinido wskazuje nam adresata pytania. ¿czasownik+dopełnienie? np.: ¿Dónde nació? → Gdzie (on/ona) sie urodził/a.
    Przeczenia tworzymy natomiast za pomocą NO, które stawiamy między podmiotem a czasownikiem odpowiednio odmienionym, poprzez to, że podmiot możemy pominąć, NO stawiamy na początku zdania. NO+czasownik+dopełnienie.

    Czas przeszły niedokonany – Pretérito Imperfecto

    Pretérito Imperfecto to czas niedokonany; główne jego zastosowanie to wyrażanie czynności, które trwały w przeszłości przez pewien czas lub powtarzały się.
    Czasownik w Pretérito Imperfecto musi być odmieniany zgodnie z zasadami koniugacji obowiązującymi w tym czasie. Czasowniki mogą być odmieniane całkowicie regularnie lub nieregularnie. Większość czasowników odmienia się w sposób regularny, poza występującymi nielicznymi wyjątkami. Pytania i przeczenia tworzymy zgodnie z regułą pozostałych czasów. Z czasem tym wiążą się także charakterystyczne określniki czasu, a w zasadzie częstotliwości wykonywania danej czynności. Charakterystycznymi określnikami są:

    Czas zaprzeszły – Pretérito Pluscuamperfecto

    Czas ten wyraża czynności przeszłe dokonane, które odbyły się wcześniej niż inna czynność dokonana przeszła. Może on wystąpić zarówno w zdaniu złożonym, jak i pojedynczym. Składa się z czasownika posiłkowego haber odmienionanego w czasie pretérito imperfecto de indicativo i nieodmiennego imiesłowu czasu przeszłego.

    Do tworzenia zdań używamy czasowników posiłkowych np. czasownika haber, który odmieniamy w Pretérito Imperfecto.

    Futuro Imperfecto

    Futuro Imperfecto służy do określania czynności przyszłej; odpowiada mu polski czas przyszły dokonany jak i niedokonany. W języku potocznym często zastępowany jest przez konstrukcję ir + a + infinitivo.
    Pytania i przeczenia tworzymy jak w pozostałych czasach.

    Futuro Perfecto

    Futuro Perfecto to czas przyszły dokonany złożony, służący do wyrażania czynności przyszłej. Czas ten bywa nazywany również czasem Antefuturo.
    Futuro Imperfecto de HABER jest to czasownik posiłkowy haber odmieniany w Futuro Imperfecto.
    Participio Pasado to imiesłów bierny danego czasownika opisujący akcję, którą chcemy wyrazić w zdaniu w Futuro Imperfecto.

    Populacja hiszpańskojęzyczna według krajów


    ! Państwa i terytoria zależne z populacją hiszpańskojęzyczną w kolejności alfabetycznej
    ! Państwa i terytoria zależne z populacją hiszpańskojęzyczną według liczby użytkowników

    1. Andora (40 000)
    2. Argentyna (41 248 000)
    3. Australia (150 000)
    4. Belize (130 000)
    5. Boliwia (7 010 000)
    6. Brazylia (20 700 000)
    7. Chile (15 795 000)
    8. Chiny (250 000)
    9. Dominikana (8 850 000)
    10. Ekwador (10 946 000)
    11. Filipiny (2 900 000)
    12. Finlandia (17 200)
    13. Francja (2 100 000)
    14. Gujana (198 000)
    15. Gwatemala (8 163 000)
    16. Gwinea Równikowa (447 000)
    17. Haiti (1 650 000)
    18. Hiszpania (44 400 000)
    19. Honduras (7 267 000)
    20. Izrael (160 000)
    21. Japonia (500 000)
    22. Kanada (272 000)
    23. Kolumbia (45 600 000)
    24. Korea Południowa (90 000)
    25. Kostaryka (4 220 000)
    26. Kuba (11 285 000)
    27. Liban (59 000)
    28. Maroko (86 000)
    29. Meksyk (109 255 000)
    30. Niemcy (400 000)
    31. Nikaragua (5 503 000)
    32. Panama (3 108 000)
    33. Paragwaj (4 737 000)
    34. Peru (26 152 265)
    35. Portoryko (4 017 000)
    36. Rosja (1 200 000)
    37. Rumunia (7 000)
    38. Sahara Zachodnia (341 000)
    39. Salwador (6 859 000)
    40. Stany Zjednoczone (41 000 000)
    41. Szwecja (39 000)
    42. Turcja (29 500)
    43. Urugwaj (3 442 000)
    44. Wenezuela (26 021 000)
    45. Wielka Brytania (900 000)
    46. Włochy (455 000)

    1. Meksyk (109 255 000)
    2. Hiszpania (45 600 000)
    3. Kolumbia (44 400 000)
    4. Argentyna (41 248 000)
    5. Stany Zjednoczone (41 000 000)
    6. Peru (26 152 265)
    7. Wenezuela (26 021 000)
    8. Brazylia (19 700 000)
    9. Chile (15 795 000)
    10. Kuba (11 285 000)
    11. Ekwador (10 946 000)
    12. Dominikana (8 850 000)
    13. Gwatemala (8 163 000)
    14. Honduras (7 267 000)
    15. Boliwia (7 010 000)
    16. Salwador (6 859 000)
    17. Nikaragua (5 503 000)
    18. Paragwaj (4 737 000)
    19. Kostaryka (4 220 000)
    20. Portoryko (4 017 000)
    21. Urugwaj (3 442 000)
    22. Panama (3 108 000)
    23. Filipiny (2 900 000)
    24. Francja (2 100 000)
    25. Haiti (1 650 000)
    26. Rosja (1 200 000)
    27. Wielka Brytania (900 000)
    28. Japonia (500 000)
    29. Włochy (455 000)
    30. Gwinea Równikowa (447 000)
    31. Niemcy (400 000)
    32. Sahara Zachodnia (341 000)
    33. Kanada (272 000)
    34. Chiny (250 000)
    35. Gujana (198 000)
    36. Izrael (160 000)
    37. Australia (150 000)
    38. Belize (130 000)
    39. Korea Południowa (90 000)
    40. Maroko (86 000)
    41. Liban (59 000)
    42. Andora (40 000)
    43. Szwecja (39 000)
    44. Turcja (29 500)
    45. Finlandia (17 200)
    46. Rumunia (7 000)


    ! "2" Trudno dokładnie określić liczbę użytkowników języka hiszpańskiego, ponieważ nie wszyscy mieszkańcy krajów z językiem hiszpańskim jako urzędowym rzeczywiście się nim posługują. Dodatkowo większość użytkowników języka hiszpańskiego w Stanach Zjednoczonych włada też językiem angielskim.
    }

    Zobacz też

    Linki zewnętrzne




    Spanische Sprache
    Spanish language
    Espagnol