Język hindi


__NOTOC__
Język hindi – język z grupy indoaryjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się jako pierwszym językiem 180 milionów osób, <ref>Ethnologue report for India</ref>. Używany jest także w Nepalu (500 tys.), na Fidżi (300 tys.), na Mauritiusie i w Surinamie (po 100 tys.). Posługują się nim również hinduscy imigranci w Europie Zachodniej. Język hindi jest językiem urzędowym, od 1950 roku ogólnopaństwowym (angielski jest językiem pomocniczym) Republiki Indii, oraz jednym z 23 języków konstytucyjnych. W kilku indyjskich stanach i terytoriach: Uttar Pradesh, Uttarakhand, Himachal Pradesh, Harijanie, Madhya Pradesh, Biharze, Radżastanie oraz na terytorium stołecznym Delhi hindi (w wersji standardowej) jest oficjalnym językiem administracji stanowej oraz podstawowym językiem wykładowym w szkołach.

Dialekty

W obrębie tzw. terytorium języka hindi występuje wiele dialektów, wywodzących się ze średniowiecznych dialektów (tzw. apabhranśa). Wyróżnia się dwa podstawowe zespoły dialektów tzw. właściwego języka hindi:

Hindi zachodnie

(wywodzące się z apabhranśa śauraseni):
Używany o okolicach miast Mathura i Agra, do początków XIX w. był najważniejszym dialektem literackim hindi
Stanowi podstawę współczesnego języka hindi
Używany w stanie Haryana
Używany w rejonie miast Jhansi, Gwalior i Bhopal

Używany w okolicach miasta Kanpur

Hindi wschodnie

(wywodzące się z apabhranśa ardhamagadhi):

Ważny dialekt literacki (w Awadhi tworzył m.in. Tulsidas), używany w okolicach miasta Lakhnau

Pokrewne języki

Niekiedy, zwłaszcza w starszych publikacjach, dialekty Radżastanu, Biharu, którymi posługuje się około 100 mln osób, oraz tzw. pahari (czyli dialekty górskie) klasyfikowane są również jako dialekty hindi<ref>Stasik, Danuta: Język hindi cz.1 Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 1994/97, str. 5-6</ref>. Ostatnio jednak traktuje się je coraz częściej jako odrębne języki, posiadające bogatą tradycję literacką, zwłaszcza radźasthani w Radżastanie i maithili w Biharze. Radźasthani i maithili posiadają w Indiach status języków literackich. Status ten, i nagrody literackie w poszczególnych kategoriach językowych, przyznawane są przez indyjską Akademię Literatury (Sahitya Akademi).

Forma standardowa

Język hindi oraz język urdu to dwie odmiany literackie potocznego języka hindustani, który powstał w pierwszej połowie XIII w. na terenach leżących na północny zachód od Delhi i opierał się na dialekcie khariboli. Dzięki podobieństwu urdu oraz innych języków indyjskich do hindi, może on być używany jako lingua franca przez nawet 500-600 mln osób. Do zapisu języka hindi używa się pisma dewanagari. Język hindi jest najbardziej rozpowszechnionym językiem w Indiach a pod względem liczby użytkowników zajmuje czwarte miejsce na świecie (po chińskim, angielskim i hiszpańskim).

Historia

Język hindi, podobnie jak inne języki indoaryjskie, wywodzi się z sanskrytu, poprzez starożytne dialekty zwane prakrytami, i średniowieczne, zwane apabhranśa. Przez kilka wieków dwoma głównymi dialektami literackimi były bradż na zachodzie, i awadhi na wschodzie. Niezależnie od nich, w czasie dominacji muzułmańskiej w północnych Indiach, jako lingua franca na znacznym obszarze funkcjonował tzw. język hindustani - odmiana oparta gramatycznie na bazie dialektu khari boli z okolic Delhi, lecz z silnym leksykalnym wpływem języka perskiego i arabskiego. Literacka postać współczesnego hindi, oparta na strukturze gramatycznej dialektu khari boli, zaczęła kształtować się w pierwszej połowie XIX wieku i pozostaje pod silnym wpływem sanskrytu jako źródła wzbogacenia słownictwa.

System fonologiczny

Samogłoski
{


}

Spólgłoski
{

{class="wikitable" border="2"
!
! "2" Dwuwargowe
! "2" Wargowo-zębowe
! "2" Zębowe/
Dziąsłowe
! "2" Retrofleksywne
! "2" Zadziąsłowe/
Podniebienne
! "2" Tylnojęzykowe
! "2" Krtaniowe
align=center
! Nosowe
"2"
"2"
"2"
"2"
"2"
"2"
"2"
align=center
! Zwarte


"2"




"2"


"2"
align=center
! Zwarto-szczelinowe
"2"
"2"
"2"
"2"


"2"
"2"
align=center
! Szczelinowe
"2"



"2"




align=center
! Drżące
"2"
"2"
"2"
"2"
"2"
"2"
"2"
align=center
! Płynne
"2"
"2"
"2"
"2"
"2"
"2"
"2"
}

Gramatyka

Słownictwo

Podstawowy zasób leksykalny języka hindi jest indoaryjski, określany sanskryckim terminem tadbhava, czyli etymologicznie rzecz ujmując, słowa sanskryckie, które przeszły długą ewolucję fonetyczną np. sanskr. 'bhrata'>: 'bhai' (brat) czy 'aksza' > ankh (oko). Istnieje liczna grupa wyrazów (niemal) identycznych z sanskryckimi np. 'radźa' (król), nazywanych tatsama (takie same). Dochodzi do tego również pewna ilość zapożyczeń z rodzimych języków drawidyjskich i munda np. 'tendua' (lampart), czy 'garbar' (zamieszanie). Następną warstwą słownictwa są słowa perskie, arabskie i tureckie z czasów najazdów muzułmańskich i panowania dynastii Wielkich Mogołów np. 'zindagi' (życie), 'kitab' (książka), czy 'top' (armata). Czasy kolonialne wprowadziły wyrazy pochodzenia portugalskiego np. 'kamiz' (koszula) oraz, znacznie liczniejsze, pochodzenia angielskiego np. 'gilas' (szklanka), 'steśan' (stacja)itd.

Mały słowniczek

.
  • Tak - han
  • Nie - nahin
  • Dziękuję - śukrija, dhaniawad
  • Dziękuję bardzo - bahut bahut śukrija
  • Nie ma za co / proszę - koi bat nahin
  • Proszę - kripaja
  • Przepraszam - kszama karen, maf kidźije
  • Dzień dobry - namaskar
  • Na razie - phir milenge
  • Pozdrowienia (Witam, Cześć) - namaste
  • Dobranoc - śubha ratri
  • Nie rozumiem - meri samadźh men nahin aja
  • Jak się nazywasz? - tumhara nam kja he?
  • Kocham cię - men tumse pjar karta/karti hun
  • Serce - dil
  • Słońce - suradź
  • Księżyc - ćand/ćandra
  • muzyka- sangit
  • taniec - nać
  • tańczyć - naćna
  • słuchać - sunna
  • mówić- bolna
  • śpiewać - gana
  • żona - patni
  • mąż - pati
  • córka - beti
  • syn - beta
  • matka - matadźi
  • ojciec - pitadźi
  • przyjaciel - dost, mitra,
  • dziewczyna - larki
  • chłopak - larka
  • ja - men
  • ty - tum
  • miłość - pjar/prem/muhabbat
  • szczęście - khuśi
  • królowa - rani
  • król- radźa
  • Miło cię widzieć. - apse milkar khuśi hui
  • Jak się Pan/Pani czuje? - ap kaise hę?
  • dobrze - thik he
  • źle - bura he
  • tak sobie - kućh khas nahin
  • dlaczego - kją
  • kto - kaun
  • gdzie - kahan
  • kiedy - kab
liczebniki:
  • 0 - śunja
  • 1 - ek
  • 2 - do
  • 3 - tin
  • 4 - ćar
  • 5 - panć
  • 6 - ćhe
  • 7 - sat
  • 8 - ath
  • 9 - nau
  • 10 - das

Zobacz też

Linki zewnętrzne

  • Alfabet dewanagari
  • Rozmówki hindi
  • Wiadomości BBC w języku hindi
  • Słownik polsko-hindi