Język górnołużycki
Język górnołużycki - jeden z dwóch języków łużyckich, którym posługują się Serbołużyczanie na niewielkim obszarze wokół Budziszyna we wschodniej części Niemiec.
Język górnołużycki różni się od dolnołużyckiego szeregiem cech oraz odmienną w dużej mierze leksyką, co powoduje, że wzajemne zrozumienie użytkowników obydwu tych języków może być dość trudne. Język dolnołużycki ze względu na pewne cechy bliższy jest językowi polskiemu, natomiast górnołużycki bliższy jest językowi czeskiemu.
Najstarszym zachowanym tekstem w języku górnołużyckim jest licząca 65 słów rota przyrzeczenia mieszczan budziszyńskich z 1532 roku<ref></ref>.
Alfabet górnołużycki
! "37" Alfabet górnołużycki
a
b
c
č
ć
d
dź
e
ě
f
g
h
ch
i
j
k
ł
l
m
n
ń
o
ó
p
(q)
r
ř
s
š
t
u
(v)
w
(x)
y
z
ž
A
B
C
Č
Ć
D
Dź
E
-
F
G
H
Ch
I
J
K
Ł
L
M
N
-
O
-
P
(Q)
R
-
S
Š
T
U
(V)
W
(X)
(Y)
Z
Ž
}
Uwaga: W nowszej wersji "ć" znajduje się po "č". Do roku 2005 można spotkać "ć" w alfabecie po "t".
Wymowa
W poniższej tabelce zaprezentowano znaki, których wymowa różni się od polskiej lub są nieobecne w polskim alfabecie
{ class="wikitable" width="800"
! Litera
! Polski odpowiednik/wymowa
č
cz (ale jest to głoska miękka)
ć
ć; miękczący znak diaktryczny pisze się zawsze: maći! (matko), ćelacy (cielęcy)
dź
dź; miękczący znak diaktryczny pisze się zawsze: dźenik (dziennik)
ě
pomiędzy polskimi e oraz i
h
nieme przed i za spółgłoską oraz na końcu wyrazu: bahnity (bagnisty)-> banity, zhonić so (dowiedzieć się) -> zonić so, juh (geogr. południe) -> ju
ch
na początku słowa i za przedrostkiem jak kh: chodojta (wiedźma) -> khodojta, na końcu słowa oraz między samogłoskami jednak jak ch: mucha
ł
nieme na końcu słowa za spółgłoską: njesł (niósł) -> njes, poza tym jak ł
ó
pomiędzy polskimi o oraz u
ř
w dwuznakach kř, př jak jak polskie rz, choć bardziej miękko: křidło (skrzydło), přistojny (przywoity), natomiast grupę tř wymawia się jako ć: tři (trzy) ->ci
š
sz (ale jest to głoska miękka)
w
na początku słowa przed spółgłoską niemie: wzdać so (wyrzec się) -> zdać so, w większości przypadków jak bezdźwięczne u: Serbow (Serbołużyczan) -> Serbou jedynie przed i oraz ě jak w: hwězda (gwiazda) -> wězda
ž
ż, w niektórych wyrazach ma przed sobą j w wymowie hdźež (gdzież) -> dziejż
}
Gramatyka
Rzeczowniki w górnołużyckim występują w liczbie pojedynczej, podwójnej i mnogiej (podobnie jak w dolnołużyckim) i odmieniają się przez 7 przypadków: mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik i wołacz (w dolnołużyckim w zasadzie nie wyróżnia się wołacza).
Wymowa
Akcent w górnołużyckim z reguły pada na pierwszą sylabę wyrazu (podobnie jak w języku czeskim).
Linki zewnętrzne
- Słownik niemiecko-górnołużycki, górnołużycko-niemiecki (z pisownią sprzed reformy z 2005 roku)
- Kurs serbskeje rěče, wszystkie rozmówki serbołużyckie z podręczniku Curs practic de limba sorabă, Universitatea din Bucureşti 1986