Język arabski


Język arabski należy do rodziny języków semickich, w której zaliczany jest do grupy języków południowo-zachodnich według klasycznego podziału, bądź grupy języków zachodnich, centralnych według podziału Hetzrona i Voigta.<ref>J. Danecki, Klasyczny język arabski, Warszawa 1998, s. 12-14</ref> Zapisywany jest alfabetycznym pismem arabskim, typu abdżad, od strony prawej do lewej.

Język arabski datuje się na VII wiek n.e., co związane jest z narodzinami islamu oraz powstaniem imperium muzułmańskiego. Jest to tak zwany klasyczny język arabski, który przekształcił się następnie w literacki język arabski. Mimo to początki języka arabskiego należy upatrywać w VIII wieku p.n.e., a jego rozwój można podzielić na następujące etapy: język protoarabski z dialektami staroarabskimi, arabski klasyczny i arabski literacki.<ref>J. Danecki, Klasyczny język arabski, Warszawa 1998, s. 19</ref>

Język protoarabski znany jest z licznych transkrypcji datowanych na okres od VI wieku p.n.e. do VI wieku n.e.. Zachowane inskrypcje pozwalają wydzielić dwa typy dialektów: protoarabskie i staroarabskie. Do zapisu tego języka używano wówczas pisma południowoarabskiego epigraficznego. Wyjątkiem byli Samudejczycy, używający pisma aramejskiego.

Klasyczny język arabski jako język świętej księgi islamu – Koranu oraz język literatury i kultury arabsko-muzułmańskiej odegrał ważną rolę cywilizacyjną. Wraz z ekspansją religii zwiększał się wpływ i zasięg terytorialny samego języka literackiego.

W XIX wieku, w okresie an-Nahdy (odrodzenia Arabów), z języka klasycznego wykształcił się współczesny język arabski (zwany w j. angielskim Modern Standard Arabic, MSA), który stał się instrumentem nowej literatury i kultury arabskiej. Używany jest głównie w formie pisanej, wtórnie w mowie (np. w telewizji). Od klasycznego języka arabskiego różni się niewiele, wyłącznie w zakresie pewnego słownictwa oraz niektórych struktur gramatycznych, uznawanych obecnie za przestarzałe.

Oprócz języka literackiego w krajach arabskich w powszechnym użyciu są dialekty języka arabskiego. Współwystępowanie języka literackiego i dialektów określa się mianem dyglosji.

Fonologia

System spółgłoskowy

{ class="wikitable" style="text-align: center;"
+ Zasób spółgłosek w klasycznym języku arabskim</CAPTION>

! "2" COLSPAN=2 &nbsp;
! "2" wargowe
! "2" międzyzębowe
! "2" zębowe
! "2" zadziąsłowe
! "2" podniebienne
! "2" miękko-23podniebienne
! "2" języczkowe
! "2" gardłowe
! "2" krtaniowe

! style="text-align: left; font-size: 80%;" &nbsp;czyste&nbsp;
! style="text-align: left; font-size: 80%;" faryngalizowane

! style="text-align: left;" ROWSPAN=2 zwarte
! style="text-align: left; font-size: 80%;" bezdźwięczne
&nbsp;
&nbsp; t [] [] &nbsp; &nbsp;
&nbsp; []

! style="text-align: left; font-size: 80%;" dźwięczne
&nbsp; d [] [] [] &nbsp; &nbsp; &nbsp;
&nbsp; &nbsp;

! style="text-align: left;" ROWSPAN=2 szczelinowe
! style="text-align: left; font-size: 80%;" bezdźwięczne

[] [] š [] &nbsp; [] &nbsp; []

! style="text-align: left; font-size: 80%;" dźwięczne
&nbsp; [] [] &nbsp; &nbsp; ġ [] &nbsp;
[] &nbsp;

! style="text-align: left;" COLSPAN=2 nosowe
&nbsp; &nbsp;
&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;
&nbsp; &nbsp;

! style="text-align: left;" COLSPAN=2 drżące
&nbsp;
&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;
&nbsp;

! style="text-align: left;" COLSPAN=2 półotwarte
&nbsp;
&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;
&nbsp; &nbsp;
}

W czasach Mahometa spółgłoski [] i [] brzmiały najprawdopodobniej jak [] i [].

System samogłoskowy

W języku arabskim występują trzy fonemy samogłoskowe: /æ/ (w transkrypcji a), /i/ i /u/. Krótkie i długie samogłoski są różnymi fonemami. Samogłoska /æ/ jest realizowana jako [] po spółgłoskach gardłowych i faryngalizowanych. Istnieją dwa dyftongi: /æj/ i /æw/, w języku potocznym często realizowane jako [e:] i [o:].

Sylaba

W języku arabskim dopuszczalne są pojedyncze spółgłoski nagłosowe i zbitki najwyżej dwóch spółgłosek w śródgłosie i wygłosie. Rozpowszechnione w językach europejskich wyrazy takie jak wstęp są niemożliwe w arabskim.

Akcent

Akcentowana jest pierwsza od końca długa sylaba. Jeśli wszystkie sylaby są krótkie, akcent pada na pierwszą sylabę.

Morfologia

Struktura wyrazów w języku arabskim opiera się na rdzeniu trójspółgłoskowym i nieciągłych afiksach. Na przykład od rdzenia k-t-b można utworzyć wyrazy takie jak:

Język arabski posiada rozbudowany system odmiany czasownika<ref>O języku arabskim</ref>. Istnieją dwa aspekty (dokonany i niedokonany) i pięć trybów: orzekający, przypuszczający, rozkazujący, życzący i energetyczny (używany do podkreślenia pewności, np. jaktubun "on z pewnością pisze"). Podobnie jak w innych językach afroazjatyckich, przedrostki i przyrostki są używane do oznaczenia osoby, liczby i rodzaju.

Poniżej zaprezentowano odmianę czasownika faala robić:
Czas teraźniejszy
! Osoba
! Liczba pojedyncza
! Liczba podwójna
! Liczba mnoga

! 1.




! 2. (rodzaj męski)




! 2. (rodzaj żeński)




! 3. (rodzaj męski)




! 3. (rodzaj żeński)



}
Czas przeszły

! Osoba
! Liczba pojedyncza
! Liczba podwójna
! Liczba mnoga

! 1.




! 2. (rodzaj męski)




! 2. (rodzaj żeński)




! 3. (rodzaj męski)




! 3. (rodzaj żeński)



}

Ponadto, do czasownika mogą dołączać się (postpozycja) zaimki oznaczające dopełnienie, np. ﺭأﻳﻨﺎﻫﻢ "my widzieliśmy ich".

Rzeczowniki odmieniają się przez przypadki – wyróżniamy mianownik (końcówka -u), dopełniacz (końcówka -i) i biernik (końcówka -a), a także stan konstrukcji (bez końcówki). Istnieją trzy liczby: pojedyncza, podwójna i mnoga. Regularna liczba mnoga ma końcówkę -ūn w mianowniku i -īn w dopełniaczu i bierniku. Wiele rzeczowników tworzy jednak liczbę mnogą w sposób nieregularny (łamana liczba mnoga), np. ربّ (rabb) "władca"", ale أرباب (arbāb) "władcy".

Język arabski odróżnia rzeczowniki określone (z przedrostkiem al, asymilowanym do następujących spółgłosek ) i nieokreślone (z -n po końcówce przypadka). Po końcówce przypadka rodzajnik al występuje w formie l.

Istnieje gramatyczny rodzaj żeński, tworzony przez dodanie do rzeczownika męskiego -at- przed końcówką przypadka lub -a w stanie konstrukcji. Niektóre wyrazy, takie jak fulk "łódź", šams "słońce", czy umm "matka", są rodzaju żeńskiego mimo braku końcówki.

Podstawowy szyk zdania to VSO. Wyraz określający następuje zawsze po wyrazie określanym, tak jak w innych językach semickich, np. kitābu l-muqaddas "Biblia", dosłownie "księga święta".

Zwroty

Liczebniki

  1. / ١ - - واحد
  2. / ٢ - - إثنان
  3. / ٣ - - ثلاثة
  4. / ٤ - - أربعة
  5. / ٥ - - خمسة
  6. / ٦ - - ستّة
  7. / ٧ - - سبعة
  8. / ٨ - - ثمانية
  9. / ٩ - - تسعة
  10. / ١٠ - - عشرة

Dialekty


Dialekty języka arabskiego, często bardzo różniące się od języka klasycznego, używane są jedynie w mowie. Sporadycznie wykorzystuje się zapis języka mówionego w dramatach, dialogach książkowych czy komiksach. Posługuje się nimi ludność w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie. Pomiędzy dialektami tymi występują duże różnice utrudniające porozumienie osobom pochodzącym z różnych rejonów świata arabskiego. Niekiedy mówi się wręcz o językach arabskich porównując sytuację do epoki formowania się języków romańskich z lokalnych dialektów łaciny ludowej (patrz dyglosja).

Zobacz też


Linki zewnętrzne




Arabische Sprache
Arabic language
Arabe