Irlandia


Irlandia (irl. Éire []; ang. Ireland) – państwo w Europie Zachodniej, od 1973 państwo członkowskie Unii Europejskiej<ref name="eu"></ref>. Zajmuje większość terytorium wyspy o tej samej nazwie.

Nazwa

Historia

Historyczną, łacińską nazwą Irlandii, nadaną przez Rzymian, była Hibernia, pochodząca od greckiego określenia Ἰονερνία (Ioneria)<ref>"Geografia" Klaudiusza Ptolemeusza</ref>. Spotykana jest także nazwa Ἰέρνη (Iernē)<ref>Pyteasz z Massalii</ref>. Nazwa rzymska została "przerobiona" na Hibernia ze względu na swoje podobieństwo do wyrazu (łac.) hibernus – "zimowy". Staroirlandzkie zapożyczenie nazwy jako īweriū / īwerion, po pewnym czasie przeistoczyło się we współczesną nazwę Éire.

Nazwa współczesna

Konstytucja Irlandii<ref></ref> z 1937 roku stanowi, iż oficjalna nazwą państwa jest Éire (w języku irlandzkim) oraz Ireland (w języku angielskim). Nazwy te używane są podczas podpisywania umów międzynarodowych i traktatów stowarzyszeniowych. Niemniej, jako opisu państwa, stosuje się irlandzką nazwę Poblacht na hÉireann lub jej angielską wersję Republic of Ireland. Używanie jednej nazwy, dla określenia wyspy jak i państwa, miało na celu podkreślenie integralności Irlandii Północnej i pozostałej części wyspy, jako jednego organizmu państwowego. Państwa stowarzyszone we Wspólnocie Narodów, włączając w to Zjednoczone Królestwo, dla określenia Irlandii jako państwa używają nazwy Éire. Podobnie w państwach europejskich, przesyłki pocztowe adresowane są do Irlandii z dodatkowym dopiskiem Éire. Według przepisów z roku 1947, w pismach urzędowych dotyczących Irlandii jako państwa, powinno stosować sie nazwę Éire.

Podział administracyjny


Od końca XVI w. wyspa Irlandia tradycyjnie dzielona była na 4 historyczne prowincje, a te z kolei dzielono na 32 hrabstwa. Dwa historyczne hrabstwa: Desmond oraz Coleraine obecnie nie istnieją, a niektóre inne zmieniły nazwy bądź granice.

Po podziale Irlandii w 1921 roku, nowo powstałe państwo irlandzkie (Saorstát Éireann) objęło 26 hrabstw, a 6 pozostałych znalazło się w granicach Irlandii Północnej. Dwa hrabstwa w Republice uległy podziałowi, co dało obecny podział administracyjny na 29 hrabstw. Nadal jednak podział na 26 hrabstw funkcjonuje dla celów pocztowych oraz w kontekstach sportowych i kulturowych.

Demografia

W 2007 roku, był to kraj o najszybciej rosnącej populacji w Europie. Tempo wzrostu w 2006 wynosiło 2,5%, a trzy poprzednie lata kształtowały się na poziomie 2%. Między rokiem 1841 a 1851 liczba ludności spadła z 8,2 miliona do 6,5 miliona osób. Przyczyną gwałtownego spadku liczby ludności była śmierć głodowa i emigracja (przeważnie do Wielkiej Brytanii i USA). Aktualnie poza granicami wyspy mieszka od 12 do 16 milionów osób pochodzenia irlandzkiego (13 mln w USA, a 1 mln w Kanadzie)<ref>Konstytucja Irlandii, red. L. Garlicki, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2006, str.3.</ref>.

W spisie powszechnym w 2011 roku zanotowano ogólny wzrost populacji w okresie 2006 – 2011 o 8,1%. Największy wzrost miał miejsce w hrabstwie Laois i wynosił 20%. Kolejnymi hrabstwami, gdzie wzrost wynosił średnio 13%, były: Cavan, Fingal, Longford, Meath i Kildare. W latach 2006-2011, w porównaniu do lat 2002-2006, Irlandia zanotowała ogólny spadek migracji ludności, chociaż w pierwszych latach tego okresu był to jeszcze wzrost emigracji. Średnia liczba ludności emigrującej do Irlandii w tym okresie wynosiła 23&nbsp;730&nbsp;osób w skali roku. Największy wzrost emigrantów zanotowano w hrabstwie Laois, zaś największy odsetek ludności imigrującej – w Limerick. W okresie tym zanotowano również odpływ ludności z centrum Dublina do hrabstw ościennych: Dun Laoghaire-Rathdown, Fingal i Dublin Południowy oraz do hrabstwa Meath i Kildare<ref></ref>.

Geografia

(irl. Micheál D. Ó hUigínn)

Ustrój polityczny

Irlandia to demokracja parlamentarna. Jej system prawny jest oparty na prawie zwyczajowym i ustawodawstwie uchwalanym przez parlament zgodnie z konstytucją.

Przepisy Unii Europejskiej mają moc prawną w Irlandii. Konstytucja irlandzka, przyjęta 29 grudnia 1937, opisuje formę rządu oraz definiuje władzę i funkcje Prezydenta, obu izb parlamentu (Oireachtas) oraz rządu. Definiuje także strukturę i władzę sądu oraz opisuje podstawowe prawa obywatelskie. Akt Republiki Irlandii z 1948 zerwał ostatnie formalne związki z Wielką Brytanią. Irlandia odzyskała niepodległość w 1921.

Prezydent jest głową państwa i jest wybierany (wybierana) w wyborach bezpośrednich na kadencję, która trwa 7 lat. Ta sama osoba może być prezydentem tylko dwukrotnie. Bierne prawo wyborcze przysługuje obywatelom Irlandii i Zjednoczonego Królestwa, którzy ukończyli 35 lat. Od 2011 prezydentem Irlandii jest Michael D. Higgins. Obowiązkiem prezydenta jest stanie na straży konstytucji oraz oficjalne reprezentowanie narodu. Niemal wszystkie uprawnienia przyznawane mu przez konstytucję wykonuje on za radą rządu.

Taoiseach (premier) stoi na czele rządu i jest mianowany przez prezydenta na wniosek Dáil Éireann (izba niższa parlamentu). Taoiseach nominuje innych członków rządu (ogółem nie mniej niż siedmiu i nie więcej niż piętnastu), których musi zaakceptować Dáil Éireann. Nominuje także jednego członka rządu, zwanego Tánaiste, który pełni funkcję wicepremiera. Od 2011 premierem Irlandii jest Enda Kenny.

Irlandzki parlament stanowią dwie izby:

Samorządy lokalne są administrowane przez 114 władz lokalnych, które są odpowiedzialne, między innymi, za: mieszkalnictwo i budownictwo, transport drogowy i bezpieczeństwo, kanalizację, inicjatywy dotyczące rozwoju i kontrolę nad nimi, rekreację, ochronę środowiska, rolnictwo, edukację i pomoc społeczną. Samorząd lokalny jest finansowany częściowo przez rząd centralny a częściowo przez lokalne źródła, w tym lokalne podatki.

Irlandia wstąpiła do Unii Europejskiej w 1973 roku, ale nadal pozostaje poza Układem z Schengen. Mimo to, dzięki specjalnym rozporządzeniom<ref>(zw. Common Travel Area)</ref>, pasażerowie nie muszą posiadać paszportów, podróżując między Zjednoczonym Królestwem a Irlandią, mogą być jednak wymagane dodatkowe dokumenty, potwierdzające tożsamość.


Historia

Kalendarium

Four Provinces Flag), symbolizująca jedność wyspy, będąca złożeniem flag historycznych prowincji Irlandii: Connacht, Leinster, Munster i Ulster.

{class="wikitable" align=right width=30% style="font-size: 90%"

! 2 Liczba wyznawców poszczególnych religii wg spisu ludności z 2011 roku<ref name=religion2011 />

! Wyznanie
! Liczba w tys.

Kościół katolicki align=right 3861,3

Kościół Irlandii (włączając protestantów)align=right 129,0

Muzułmanie align=right 49,2

Chrześcijanie (brak sprecyzowania)align=right 41,2

Cerkiew prawosławna align=right 45,2

Prezbiterianie align=right 24,6

Kościół Apostolski align=right 14,0

Inne align=right 81,0

Bez religii align=right 269,8

Brak odpowiedzi align=right 72,9
}

Religia


W Irlandii oficjalnie panuje rozdział państwa od kościoła, a konstytucja zabrania promowania jednej religii. Kościół rzymskokatolicki pozostaje największą wspólnotą religijną w Irlandii z liczbą 3,86 mil. wiernych. W spisie powszechnym z 2011 roku około 84% populacji zdeklarowało katolicyzm, co jest wzrostem o 4,9% w stosunku do roku 2006. Znaczną częścią tej różnicy byli jednak katolicy spoza Irlandii, głównie Europy<ref name=religion2011></ref>.

Drugą grupą liczoną według wyznania są osoby określające się w spisie jako "bez religii". W okresie 2006-2011 liczba osób bez wyznania wzrosła z 83 tys. do prawie 270 tys. (ok. 45%). Największy odsetek tych osób znajduje się na wschodzie (tu głównie w Dublinie) i północy kraju (nie licząc Irlandii Północnej)<ref name=religion2011 />.

Kolejnymi wyznaniami w Irlandii są członkowie Kościoła Irlandii (irl. Eaglais na hÉireann, ang. Church of Ireland), których liczba również wzrosła o 6,4% (129 tys. wyznawców) oraz mniejszości wyznaniowe: Muzułmanie (49,2 tys.), Cerkiew Prawosławna (45,2 tys.), Prezbiterianie (24,6 tys.), Zielonoświatkowcy (14 tys.) i inne (81 tys.).

Tradycyjnymi patronami Irlandii są Święty Patryk (irl. Pádraig Mac Calprainn, Naomh Pádraig, Pádraig Naofaur) i Święta Brygida z Kildare (irl. Naomh Bhríde).

Wg danych ośrodka badań opinii Eurobarometr w 2005 roku 73% Irlandczyków przyznało się do wiary w Boga, 22% do wiary w nieokreśloną siłę wyższą, 4% zdeklarowało brak wiary, a 1% nie chciało lub nie potrafiło się sprecyzować.

Do początku lat 90. XX wieku Kościół rzymskokatolicki cieszył się powszechnym autorytetem i bardzo dużym wpływem na politykę, media i szkolnictwo w kraju. Rozwody, kontakty homoseksualne, aborcja, antykoncepcja i edukacja seksualna w szkołach były prawnie zakazane. Na skutek dynamicznego rozwoju gospodarczego, podniesieniu się standardu życia mieszkańców kraju, upowszechnienia się konsumpcjonizmu i technologii informacyjnej, Kościół i religia przestały być jedynym drogowskazem. Irlandzkie społeczeństwo zaczęło się wewnętrznie różnicować, a religia zaczęła być wypierana przez konsumpcyjny styl życia, prywatyzację wizji świata i nowe światopoglądy<ref>Tygodnik Powszechny Online</ref>. Dodatkowo na skutek ujawnionych skandali prawnych i finansowych oraz przestępstw seksualnych popełnianych przez niektórych katolickich duchownych (w tym biskupów), jak również powszechne ukrywanie tych przypadków przez hierarchię, autorytet Kościoła w irlandzkim społeczeństwie został bardzo mocno zachwiany<ref>Irlandzcy księża: tysiąc gwałtów na dzieciach?</ref><ref>Irlandczycy ogłoszą dziś raport o tysiącach ofiar pedofilii w Kościele</ref>. Irlandczycy zaczęli na niespotykaną wcześniej skalę odwracać się od Kościoła i podnosić głosy sprzeciwu i ostrej krytyki na próby przypomnienia wiernym o katolickiej etyce seksualnej i moralności. Ponad 2/3 Irlandczyków jest zdania, że Kościół zawiódł i utracił autorytet moralny<ref>Untitled 1760636637 [http://www.gov.ie/aras Áras an Uachtaráin — oficjalna strona prezydenta Irlandii
  • Oficjalna strona rządowa
  • Taoiseach — oficjalna strona premiera Irlandii
  • Tithe an Oireachtais — oficjalna strona Parlamentu Irlandii
  • Irlandzki serwis informacyjny dla mieszkańców


    • }}




    Irland
    Republic of Ireland
    Irlande (pays)