I liga polska w piłce nożnej


I liga polska w piłce nożnej (w latach 1949–2008 II liga polska) – druga w hierarchii klasa męskich ligowych rozgrywek piłkarskich w Polsce. Nazywana zwyczajowo "zapleczem ekstraklasy", stanowi pośredni szczebel rozgrywkowy między Ekstraklasą, a II ligą polską (dawną III ligą polską), będąc jednocześnie drugim szczeblem centralnym (II poziom ligowy). Zmagania w jej ramach toczą się cyklicznie (co sezon) systemem kołowym i przeznaczone są dla 18 polskich klubów piłkarskich. Czołowe drużyny I ligi polskiej uzyskują awans do Ekstraklasy, zaś najsłabsze zespoły relegowane są do II ligi polskiej. Od samego początku do dziś zarządzana przez Polski Związek Piłki Nożnej. Od 2002 do udziału w jej rozgrywkach zostają dopuszczone wyłącznie kluby posiadające status profesjonalny (tj. działające w formie spółki akcyjnej), które – po spełnieniu wszelkich niezbędnych kryteriów – otrzymały roczną licencję na występy na tym szczeblu. W sezonie 2009/2010 przez kilka miesięcy sponsorem tytularnym ligi została szwedzka firma bukmacherska Unibet, jednakże z powodu uchwalenia przez polski rząd ustawy antyhazardowej, współpracę zakończono.

Historia

Krajowa klasa B

W latach 1913 i 1914 przeprowadzono dwie edycje piłkarskich mistrzostw Galicji – określanych mianem mistrzostw klasy A – w których udział wzięły cztery czołowe polskie kluby futbolowe zaboru austriackiego.
Równocześnie – dla pozostałych 20 polskich zespołów działających na terenie Galicji – zorganizowano rozgrywki klasy B. Nie była to co prawda klasyczna liga – w dodatku jej zwycięzca nie wywalczał promocji do klasy A – jednak to właśnie od tego momentu można mówić o hierarchiczności zmagań piłkarskich w Polsce i uznać owe rozgrywki za pierwsze w historii polskiej piłki nożnej zmagania drugiego szczebla.

Także w 1921, podczas nieligowych Mistrzostw Polski, istniał podział na dwie klasy. Zwycięzcy okręgowych klas A walczyli o tytuł mistrza Polski, natomiast dla słabszych zespołów, triumfatorów klas B zorganizowano wspólne rozgrywki finałowe. Wystąpiły w nich 4 zespoły: Cracovia II, Pogoń II Lwów, AZS Warszawa i Union Łódź, z których najlepsze okazały się rezerwy Cracovii. Z przyczyn finansowych w kolejnych latach zrezygnowano z ich przeprowadzania.

Turnieje barażowe (okres międzywojenny)

Później, w okresie międzywojennym nie było stopni pośrednich pomiędzy Ekstraklasą, a mistrzostwami okręgów (czyli rozgrywkami regionalnymi). Problem awansów do I ligi polskiej rozwiązywały turnieje barażowe. Raz na jakiś czas pojawiały się jednak koncepcje jej utworzenia, których w rzeczywistości nigdy nie zrealizowano. 2 listopada 1929 projekt jej powołania zaproponował na swych łamach Przegląd Sportowy. Idea nie została podchwycona przez piłkarską centralę, więc dalsze próby jej forowania porzucono. Do pomysłu wrócono niemal dekadę później. W niedzielę, 26 września 1937 odbyła się w Częstochowie konferencja przedstawicieli ośmiu klubów A-klasowych, podczas której omawiano szczegóły utworzenia ogólnokrajowej II ligi, a uczestniczyli w niej delegaci:
Dodatkowo do udziału w niej zaproszono przedstawicieli czterech kolejnych drużyn, którzy jednakże nie pojawili się na spotkaniu. Były to:

Podczas konferencji rozmawiano o utworzeniu narodowej B-klasy, którą miało tworzyć wspomnianych 12 klubów, jednak i z tego projektu nic nie wyszło.

Turnieje barażowe o awans do Ekstraklasy były w czasach międzywojennych sprawą dość skomplikowaną. Najpierw należało wygrać właściwą miejscowo regionalną A-klasą. Następnie rozgrywano spotkania między mistrzami A-klas z sąsiednich województw, wyłaniając w ten sposób mistrza makroregionu. Ostatnim etapem były zaś ogólnopolskie baraże, do których przystępowali czterej mistrzowie makroregionów: Polski płd.-zach., Polski płd.-wsch., Polski płn.-zach. oraz Polski płn-wsch. Z tego grona do Ligi awansowały dwa kluby.

Przykładem na opisanie tego procesu są baraże, które miały miejsce jesienią 1937. Zwycięzca warszawskiej A-klasy Polonia Warszawa, spotkała się najpierw z mistrzami sąsiednich okręgów – Gryfem Toruń, HCP Poznań oraz Unionem-Touring Łódź, a zwyciężając w tym turnieju została mistrzem północno-zachodniej Polski.

W barażach ogólnopolskich warszawianie grali ze Śmigłym Wilno (mistrz płn.-wsch. Polski), Unią Lublin (mistrz płd.-wsch. Polski) oraz Brygadą Częstochowa (mistrz płd.-zach. Polski). Z grona tych czterech drużyn awans do Ekstraklasy sezonu 1938 wywalczyły Polonia oraz Śmigły, które zastąpiły spadkowiczów – Garbarnię Kraków oraz Dąb Katowice.

Powstanie II ligi polskiej

Pierwsze, realne plany zawiązania właściwej II ligi polskiej pojawiły się w 1947. Już rok później, w trakcie 31. Walnego Zgromadzenia PZPN (zorganizowanego w Warszawie w dniach 14 lutego i 15 lutego 1948) projekt jej utworzenia próbowali przeforsować delegaci z Gdańska. Przeciwni temu byli jednak działacze z najsilniejszych piłkarsko ośrodków (Warszawa, Łódź, Kraków, Śląsk) i koncepcję tę trzeba było odłożyć do następnego spotkania. Tak się też stało i podczas 32. Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia PZPN w Warszawie, uchwałą z dnia 30 maja 1948, formalnie powołano II ligę państwową (jak ją pierwotnie nazywano), mającą liczyć 18 drużyn grających w jednej grupie. Jednak w przeddzień oficjalnego startu – uchwałą PZPN z 19 lutego 1949 – powiększono ją do 20 klubów, dzieląc przy tym na dwie grupy: północną i południową (w każdej po 10 drużyn).
Pierwsze mecze (w sumie 10 spotkań) rozegrano podczas inauguracyjnej kolejki sezonu 1949 w dniu 20 marca 1949. Premierowego gola zdobył Józef Kokot (piłkarz Naprzodu Lipiny) w pojedynku Naprzód Lipiny – Błękitni Kielce. Pierwszymi zwycięzcami zostały: Garbarnia Kraków (w grupie północnej) i Górnik Radlin (w grupie południowej) i to one awansowały do Ekstraklasy. Formalnie tytuł mistrza II ligi polskiej przyznano jednak tylko "Górnikom", którzy po dramatycznym barażowym trójmeczu ograli krakowian (4:2, 0:2 i 4:3). Tytuły pierwszych drugoligowych królów strzelców wywalczyli: w grupie północnej – Mieczysław Nowak (Garbarnia Kraków) z 24 bramkami (później słusznie uznany za króla strzelców całych rozgrywek), zaś w grupie południowej – Franke (Górnik Radlin), strzelec 19 goli. Niezbyt chlubne miano pierwszych spadkowiczów przypadło natomiast: Ognisku Siedlce i PTC Pabianice (w grupie północnej) oraz Błękitnym Kielce i Pafawagowi Wrocław (w grupie południowej).

Różne formuły rozgrywek II ligi polskiej

Później II liga polska wielokrotnie zmieniała swoją formułę – rozgrywana była w jednej, dwóch lub czterech (jedynie w latach 1951-1952) grupach. 4 lutego 1951 podjęto bowiem uchwałę o przekształceniu II ligi polskiej na wzór radziecki tak, by każde z 17 nowo utworzonych województw miało przynajmniej jeden zespół w tej klasie, toteż już w sezonie 1951 wystąpiły w niej aż 32 drużyny (po 8 ekip w każdej z 4 grup). Dodatkowo, przed sezonem 1952 powiększono ją o kolejnych 8 zespołów, do – rekordowej w całej historii tej klasy – liczby 40 drużyn, grających nadal w 4 grupach. Różnice w poziomie były jednak na tyle znaczne, że po roku wycofano się z tego pomysłu i w marcu do rozgrywek sezonu 1953 dopuszczono jedynie 14 ekip. Wycofanie prawie 1/3 wcześniejszego składu stało się zaczątkiem utworzenia III ligi polskiej. Systemem jednogrupowym grano przez cztery kolejne sezony (w edycji 1954 – na skutek wycofania się Lotnika Warszawa i Zawiszy Bydgoszcz – w zaledwie jedenastozespołowym gronie, co do dziś jest najmniejszą liczbą w historii).

Uchwałą z 16 lutego 1957 powiększono II ligę polską – od sezonu 1957 – do 24 drużyn (grających ponownie w dwóch grupach). Kolejna zmiana nastąpiła przed sezonem 1961, gdy to 18 lutego 1961 połączono obydwie grupy w jedną 18-zespołową, by po roku (17 lutego 1962) znów je podzielić na dwie (zaledwie 8-zespołowe). Ta reforma miała jednak logiczne uzasadnienie, bowiem podczas 47. Walnego Zgromadzenia (sprawozdawczego) PZPN, obradującego Warszawie w dniach 17 lutego i 18 lutego 1962, podjęto uchwałę by od sezonu 1963 (a formalnie 1962/1963) – wzorem niższych klas rozgrywkowych – przejść z systemu "wiosna-jesień" na bardziej europejski model "jesień-wiosna" (podobnie miało się stać w przypadku Ekstraklasy). Pierwszą kolejkę nowego systemu (będącą jednocześnie inauguracyjną sezonu 1962/1963) rozegrano 11 sierpnia 1962. Od tego czasu w jednej grupie II ligi polskiej występowało niezmiennie 16 klubów. O tym, że przemyślane koncepcje są dużo trwalsze, niż "genialne" przebłyski niech świadczy fakt, iż przez następnych 11 sezonów... nic już nie zmieniono.

27 czerwca 1973 uchwałą Prezydium PZPN – na fali euforii, spowodowanej wspaniałymi występami narodowej reprezentacji Polski Kazimierza Górskiego – postanowiono od sezonu 1973/1974 dwukrotnie powiększyć II ligę polską (dwie grupy po 16 drużyn). W tenże sposób i z niezmienną liczbą drugoligowców (czyli w sumie 32) grano przez kolejnych 16 sezonów (do sezonu 1988/1989), zmieniały się tylko osie nazw grup (raz "północ-południe", raz "wschód-zachód"). Dopiero w 1989 – poniekąd na fali przemian ustrojowych kraju – postanowiono przy okazji zreformować rodzimą piłkę. W ten sposób od sezonu 1989/1990 II liga polska liczyła 20 klubów, grających w jednej grupie. Eksperyment ów przetrwał zaledwie dwa lata (do sezonu 1990/1991) i od edycji 1991/1992 grano z powrotem w dwóch grupach (tym razem już 18-zespołowych).

System dwugrupowy utrzymał się do sezonu 1998/1999 (jedynie przed edycją 1998/1999 – pod kątem planowanej reformy – zmniejszono liczbę klubów w każdej z nich do 14). W 1999 połączono obydwie grupy w jedną (aż 24-drużynową), tak więc w sezonie 1999/2000 każda z ekip rozegrała aż 46 ligowych bojów, co jest absolutnym rekordem w długiej historii polskiego futbolu i pewnie przez całe dekady takim pozostanie. Motywem przewodnim reformy PZPN była 20-zespołowa II liga polska i w sezonie 2000/2001 udało się do niego dojść. Po dwóch latach – przed sezonem 2002/2003 – zmniejszono liczbę klubów do 18.

II liga polska obecnie

Od sezonu 2002/2003 w II lidze polskiej występuje 18 klubów, grających systemem ligowym (tj. "każdy z każdym mecz i rewanż"). Mistrz oraz wicemistrz uzyskiwali bezpośredni awans do I ligi, natomiast drużyna z 3. miejsca rozgrywała dwumeczowy baraż z 14. zespołem I ligi. Cztery ostatnie kluby (z miejsc 15., 16., 17. i 18.) spadały bezpośrednio do starej III ligi polskiej, zaś cztery kolejne (z miejsc 11., 12., 13. i 14.) rozgrywały dwumeczowe baraże z wicemistrzami poszczególnych grup starej III ligi (o układzie poszczególnych par decydowało losowanie).

Na skutek pojawienia się pierwszych kar dyscyplinarnych dla I- i II-ligowych klubów uwikłanych w aferę korupcyjną, PZPN w trakcie trwania sezonu 2006/2007 dwukrotnie dokonał zmian regulaminu spadków i awansów. Pierwsza została zawieszona przez Tomasza Lipca, jako przyjęta niezgodnie ze statutem Związku. Ostatecznie 10 maja 2007 Zarząd PZPN podjął uchwałę, według której OE opuszczą zespoły zajmujące po zakończeniu sezonu dwa ostatnie miejsca, zaś zespół sklasyfikowany na pozycji 14. rozegra baraże z trzecią drużyną starej II ligi. Niezależnie od tego OE opuszczą zespoły ukarane dyscyplinarnie. W przypadku, gdy co najmniej jedna z relegowanych dyscyplinarnie drużyn zajmie miejsce powyżej 15., baraży nie będzie się rozgrywać, a awans ze starej drugiej ligi (wg kolejności w tabeli na koniec sezonu) uzyska tyle drużyn, by uzupełnić do 16 liczbę zespołów występujących w OE w następnym sezonie<ref>pzpn.pl: Zarząd PZPN – 10 maja</ref>.

II liga polska od 1949

+
! Sezony
! Liczba grup
! Liczba drużyn w grupie
! Liczba drużyn
bgcolor=white
1949-1950
2
10
20
bgcolor=white
1951
4
8
32
bgcolor=white
1952
4
10
40
bgcolor=white
1953-1956
1
14
14
bgcolor=white
1957-1960
2
12
24
bgcolor=white
1961
1
18
18
bgcolor=white
1962
2
8
16
bgcolor=white
1962/63-1972/73
1
16
16
bgcolor=white
1973/74-1988/89
2
16
32
bgcolor=white
1989/1990-1990/1991
1
20
20
bgcolor=white
1991/92-1997/98
2
18
36
bgcolor=white
1998/99
2
14
28
bgcolor=white
1999/2000
1
24
24
bgcolor=white
2000/2001-2001/2002
1
20
20
bgcolor=white
2002/2003-
1
18
18
}

Mistrzowie drugiego poziomu ligi polskiej

Miejscowości reprezentowane na drugim poziomie ligowym

{
valign=top
{

width=60px valign=top 7 klubów
width=140px Warszawa
Gwardia, Hutnik, Lotnik, Marymont, Polonia, Polonez, RKS Ursus<ref name="Ursus"/>

valign=top 6 klubów
Wrocław
Lotnik, Odra, Polar, Stal, Śląsk, Ślęza

valign=top 2 5 klubów
Kraków
Cracovia, Garbarnia, Hutnik, Wawel, Wisła

Bydgoszcz
BKS, Brda, Chemik, Polonia, Zawisza

valign=top 2 4 kluby
Łódź
ŁKS, Start, Widzew, Włókniarz

Ruda Śląska
Grunwald, Slavia, Urania, Wawel Wirek

valign=top 10 3 kluby
Białystok
Hetman, Jagiellonia, Włókniarz

Bytom
Polonia, Ruch Radzionków<ref name="Radzionków"/>, Szombierki

Częstochowa
KS, Raków, Skra

Gdańsk
Gedania, Lechia, Polonia

Katowice
Dąb, GKS, Stal

Lublin
Gwardia, Lublinianka, Motor

Poznań
Lech, Olimpia, Warta

Rzeszów
Resovia, Stal, Walter

Szczecin
Arkonia, Pogoń, Stal Stocznia

Wodzisław Śląski
Górnik Pszów<ref>W latach 1975–1994 Pszów był dzielnicą Wodzisławia Śląskiego.</ref>, Naprzód Rydułtowy<ref name="Rydułtowy"/>, Odra

valign=top 19 2 kluby
Bielsko-Biała
BKS Stal, Podbeskidzie

Chorzów
AKS, Ruch

Dębica
Iglopool, Wisłoka

Gdynia
Arka, Bałtyk

Jaworzno
Szczakowianka, Victoria

Kielce
Błękitni, Korona

Kluczbork
Metal, MKS

Olsztyn
Stomil, Warmia

Pabianice
PTC, Włókniarz

Piotrków Trybunalski
Concordia, Piotrcovia

Przemyśl
Czuwaj, Polonia

Radom
Broń, Radomiak

Sosnowiec
AKS Niwka, Zagłębie

Tarnów
Tarnovia, Unia

Toruń
Elana, Pomorzanin

Wałbrzych
Górnik, Zagłębie

Włocławek
Kujawiak, Włocłavia

Zabrze
Górnik, Sparta

Zielona Góra
Lechia, Zastal

valign=top 28 1 klub
Bełchatów
GKS

Brzesko
Okocimski KS

Chełmek
KS

Chodaków
Bzura

Czermno
HEKO

Dąbrowa Górnicza
Zagłębianka

Dębno
Dąb

Dzierżoniów
Lechia

Elbląg
Elbląg

Gliwice
Piast

Głogów
Chrobry

Gorzów Wielkopolski
GKP

Gorzyce
Tłoki

Grodzisk Wielkopolski
Dyskobolia

Iława
Jeziorak

Inowrocław
Goplania

Janikowo
Unia

Jastrzębie-Zdrój
GKS

Jelenia Góra
Karkonosze

Kalisz
Calisia

Kędzierzyn-Koźle
Chemik

Kietrz
Włókniarz

Knurów
Górnik

Konin
Górnik/Aluminium/KP

Kostrzyn nad Odrą
Celuloza

Koszalin
Gwardia

Krosno
Karpaty

Legnica
Miedź
}

{

width=60px valign=top 62 1 klub
width=140px Leszno
Polonia

Lipiny
Naprzód<ref name="Lipiny">Do 1950 Lipiny były odrębną miejscowością, w 1951 zostały włączone do Świętochłowic.</ref>

Lubań
Sparta

Lubin
Zagłębie

Łęczna
GKS Bogdanka

Łomża
ŁKS

Łowicz
Pelikan

Malbork
Pomezania

Mielec
Stal

Mława
MKS

Myszków
KS

Namysłów
Start

Nieciecza
KS

Nowa Ruda
Piast

Nowa Sól
Dozamet

Nowe Miasto Lubawskie
Drwęca

Nowy Dwór Mazowiecki
Świt

Nowy Sącz
Sandecja

Oleśnica
Pogoń

Oława
Moto Jelcz

Opoczno
Ceramika

Opole
Odra

Ostrowiec Świętokrzyski
KSZO

Ostrów Wielkopolski
Ostrovia

Ozimek
Małapanew

Piaseczno
FC

Płock
Wisła

Pniewy
Sokół

Police
Chemik

Polkowice
Górnik

Pruszków
Znicz

Racibórz
Unia

Radlin
Górnik

Radomsko
RKS

Radzionków
Ruch<ref name="Radzionków">W latach 1975–1997 Radzionków był dzielnicą Bytomia.</ref>

Rydułtowy
Naprzód<ref name="Rydułtowy">W latach 1975–1991 Rydułtowy były dzielnicą Wodzisławia Śląskiego.</ref>

Rybnik
ROW

Sanok
Stal

Siedlce
Pogoń

Słupsk
Gryf

Stalowa Wola
Stal

Starachowice
Star

Stargard Szczeciński
Błękitni

Stronie Śląskie
Kryształ

Stróże
Kolejarz

Szczytno
Gwardia

Świdnica
Polonia

Świdnik
Avia

Świętochłowice
Naprzód Lipiny<ref name="Lipiny"/>

Świnoujście
Flota

Tarnobrzeg
Siarka

Tomaszów Mazowiecki
Lechia

Turek
Tur

Tychy
GKS

Ursus
RKS<ref name="Ursus">Do 1976 Ursus był odrębnym miastem, w 1977 został włączony do Warszawy.</ref>

Wojkowice
Górnik

Wronki
Amica

Wyszków
Bug

Zabierzów
Kmita

Zamość
Hetman

Ząbki
Dolcan

Zgierz
Boruta
}
}

Ciekawostki

Drużyny rezerw nigdy nie grały w II lidze polskiej, niewiele jednak brakowało by do tego doszło. W 1952 awans na ten szczebel wywalczyły bowiem w barażach Cracovia II i Legia II Warszawa. Nie zagrały jednak w tej klasie, ponieważ decyzją władz piłkarskich zostały przesunięte do specjalnie w tym celu utworzonej ligi rezerw. Obecne przepisy zabraniają gry w I lidze polskiej zespołom rezerw, gdyż drużyny te nie mogą brać udziału w rozgrywkach ligowych na szczeblu centralnym.

Zobacz też

Linki zewnętrzne



1. Liga (Polen)
I liga (Poland)
Championnat de Pologne de football D2