Gall Anonim
Gall Anonim (zm. po 1116) – pierwszy kronikarz działający na ziemiach polskich, autor Kroniki polskiej, (łac.) Cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum.
Pochodzenie i okres życia
Mediewistyka nie przekazuje wiadomości o panegiryście, który sam o sobie nie pozostawił licznych informacji. Najprawdopodobniej był mnichem benedyktyńskim i pochodził z Wenecji<ref>Tezy te sformułowała D. Borawska. Porównaj z: oraz </ref>, choć przez stulecia uznawano go za prowansalskiego mnicha<ref></ref>. Mnich (Gall) miał być związany z kultem św. Idziego w Saint-Gilles (obecnie miasto we Francji) i klasztorem St. Gilles w Somogyvárze na Węgrzech. Przydomek Gallus został nadany Anonimowi, dzięki luźnej zapisce XVI-wiecznego dziejopisa Marcina Kromera.
Żył w czasach Bolesława III Krzywoustego. Do Krakowa w Księstwie Polskim mógł przybyć ok. 1089 lub 1109. Kronikę napisał prawdopodobnie na życzenie kanclerza Michała Awdańca w latach 1112-1116<ref>Lata powstania Kroniki Galla, określił M. Plezia we wstępie do wydania Kroniki polskiej z 2003. </ref>. Możliwe, że po śmierci kanclerza Michała prowadził kancelarię książęcą (łac.) capella.
Chronica Polonorum (łac.), jest dziełem (panegirykiem) o wybitnym kunszcie literackim. Określana była terminem: "dzieje książąt" (łac.) gesta ducum, czyli historia państwa opisująca losy panujących. Ma charakter moralistyczny. Przedstawia dzieje od początku dynastii Piastów, po czasy współczesne autorowi, doprowadzając je do roku 1114<ref>M. Plezia we wstępie do Kroniki Galla sugeruje, że dzieło urywa się na roku 1113. Współczesna mediewistyka jednak przyjmuje, że Kronika polska Galla Anonima została doprowadzona do 1114. Za tym opowiada się m.in. K. Jasiński, który datuje śmierć Zbysławy na rok 1114. </ref>. Złożona z trzech części, jest dziełem literackim (nieukończonym), uzasadniającym prawa dynastii piastowskiej do panowania w Polsce. Kronika miała wytłumaczyć wiele kontrowersyjnych wydarzeń, które obarczały odpowiedzialnością ród panujący i dać pełne wyjaśnienia zgodne z polityką i interesem panującego<ref></ref><ref></ref>.
Autorelacja Galla
- Przybył do Polski z Węgier.
- Był pielgrzymem.
- Podkreślał atencję do kultu św. Idziego (na co zwrócili uwagę historycy).
- Nie był Skandynawem – wykazał całkowity brak znajomości Europy Północnej.
- Był uczestnikiem spotkania Krzywoustego i Kolomana Uczonego na Węgrzech.
Styl pisarski
Na podstawie stylu pisarskiego wiadomo, że:- Sposób pisania świadczy o wysokiej klasy wykształceniu (co świadczy o mnichu lub osobie wysokiego rodu).
- Biegłość w sztuce pisarskiej świadczy, że nie jest to pierwsze dzieło, jakie napisał.
- Kronika została napisana w sposób nowatorski. Styl taki powstał na północy Francji, stosowany był we Flandrii, Nadrenii, Holandii i Belgii.
Hipotezy o pochodzeniu Galla Anonima
- Anonim był Polakiem. Ta teza upadła, gdyż powstała wskutek nieporozumienia. Gotfryd Lengnich, wydając drukiem Kronikę polską, za autora podał Marcina Gallusa. Nie było nikogo takiego. Wydawca pomylił Anonima z Marcinem Galikiem, o którym mógł przeczytać u Jana Długosza.
- Anonim był zakonnikiem z Prowansji z klasztoru Saint-Giles (tam spoczywały relikwie św. Idziego, tam dary wysyłał Władysław Herman błagając Boga o potomka). Mnich przebywał czas jakiś w filii tego klasztoru w Somogyvàr na Węgrzech (stąd jego znajomość terenów węgierskich). Był też autorem Gesta Hungarorum (czyli węgierskiego odpowiednika Kroniki polskiej, powstałej również w tym okresie). Tamto dzieło nie zachowało się nawet w odpisach. Biblioteka klasztoru St. Giles została zniszczona w 1562 roku, brak więc materiału porównawczego, który mógłby potwierdzić tę teorię. <small>(za M. Plezia)</small>
- Anonim był węgierskim mnichem. Do Polski przybył najprawdopodobniej z klasztoru św. Idziego w Somogyvárze na Węgrzech około 1110 wraz z wracającym z pielgrzymki Bolesławem III, pokutującym w ten sposób za krzywoprzysięstwo wobec brata Zbigniewa. Wtedy odbyła się też tajna rada z Kolomanem. Jednakże w klasztorze w Somogyvárze ani nigdzie na Węgrzech nie było jeszcze ośrodka literackiego, którego mnisi operowaliby aż tak rozwiniętą łaciną. <small>(za P. David)</small>
- Był Włochem, członkiem rodu Orseolich (czyli dożów weneckich). Mógł ukrywać się w klasztorze św. Mikołaja na Lido w Wenecji. Później był wychowawcą królewicza Mieszka przebywającego na Węgrzech na wygnaniu. Razem z nim przybył do Polski w 1089. <small>(za T. Wojciechowski)</small>
- Gall Anonim i Mnich z Lido (autor Historii o translacji św. Mikołaja Wielkiego) to ta sama osoba. Wywodził się z północnowłoskiego lub adriatyckiego kręgu kulturowego. Łączyły go bliskie związki z Dalmacją, a zwłaszcza z Zadarem.
- Anonim był mnichem z Flandrii. W 1081 roku biskup poznański Franko przebywał w klasztorze św. Huberta w Ardenach we Flandrii (związanym z kultem św. Idziego). W 1061 roku mnich tego klasztoru Lambert Młodszy napisał kronikę. Później musiał z klasztoru uciekać. <small>(za Jerzy Zathey)</small>
- Anonim to wysokiego rodu Francuz, zaginiony w czasie pierwszej wyprawy krzyżowej hrabia Hainaut – Baldwin II.
Szeroka dyskusja nad pochodzeniem Galla Anonima została zawarta w Kronice życia naukowego Mediewistyki polskiej<ref></ref>.
Zobacz też
- ''Kronika polska'' Galla Anonima
- Wincenty Kadłubek, Jan Długosz, Jan z Czarnkowa
- Historia Polski (do 1138)
Linki zewnętrzne
- Artykuł dotyczący teorii na temat weneckiego pochodzenia Galla Anonima
- Gall Anonim – bibliografia w LitDok Bibliografia Historii Europy Środkowowschodniej, Herder-Institut (Marburg)
- Kronika życia naukowego. Dyskusja mediewistyki polskiej, nad pochodzeniem Galla